04/01/2026
ززیباترین اشاراتی که فردوسی به واژگان قوم بختیاری دارد صدای آ می باشد بختیاری ها در فرهنگ و مرام خاص خودشان به ابتدای نام بزرگان وافراد بزرگ زاده صدای آ را اضافه می کنند مثلا به شخصی که مرید و یاتراب نام دارد در صورتی که طفل نباشد و ازخود لیاقت وشایستگی نشان داده باشد ، آ مرید وآتراب میگویند .اضافه نمودن صدای آ نشأت گرفته از رفتار ،مرام و منشی است که همراه بالیاقت افراد برجسته ، هویدا گشته و اطلاق می شود توضیحا این که این عنوان به افرادی که دارای اخلاق نیکو ،رفتاری مناسب ، جوانمردی و روح ایثار و فداکاری داشته باشند ، داده می شود ، عموما بحث نژادی بر این مقوله تأثیر گذار است .عنوان ومقام آ مخصوص افراد مذکر است ولی به اطفال کم سن و سال اطلاق نمی شود .سابقه واگذاری عنوان آ در میان تعداد اندکی اززنان ، که در عهد زمان خودشان دارای ارزشهای والایی بوده اند ،هم بوده است . فردوسی بزرگ به صراحت و درستی در وصف زاده شدن فریدون می گوید :
(خجسته فریدون ز مادر بزاد جهان را یکی دیگر آمد نهاد)
اگر با دقت به این بیت شاهنامه فردوسی توجه کنیم ، در می یابیم که چون این بیت در هنگام زاده شدن وتولد فریدون بوده است ،لذا فردوسی بدون استفاده از القاب و عنوان ازتولد فریدون خبرمی دهد. در حالی که زمان بلوغ فریدون که دیگر بزرگ شده و از خود ،رفتار ومرام نشان می دهدو این زمانی است که فریدون از دوران طفولیت خارج شده است، فردوسی با به کار بردن واژه ی آ با بزرگی از او یاد می کند و او را با پرویز ، ضحاک، جم بزرگ عرب وپادشاهان عجم ، بدین گونه یادومورد اشاره قرار می دهد:
تو ازآ فریدون فزون تر نه ای چو پرویز با تخت و افسر نه ای
کجا آفریدون و ضحاک و جم مهان عرب خسروان عجم
همان طور که می بینیم نام آفریدون ، همراه با اسامی افراد مذکر آمده است و این واژه ی آ هم در قوم بختیاری و افراد مذکر اطلاق می شود در بیت دوم صحبت واشاره فردوسی از حاکمانی مانند ضحاک (آژدی هاک ) که پادشاه بوده و جم که همان جمشید شاه است و هم چنین سخن از بزرگان عرب و شاهان عجم به میان می آید که تماما بزرگان و شاهان عصر خویشند و نام آ فریدون همراه آنان آمده است .با توضیحات داده شده ، متأسفانه عده ای به جهت اینکه تسلط و آگاهی کافی بر فرهنگ وغنی بختیاری نداشته و ندارند ، آفریدون را برگرفته از آفریده یا آفری ، دون که معنی آفریده شده بوجود آمده یا به وجود آورده را می دهد ، ذکر کرده اند : در صورتی که آفریدون نام مذکر است و فردوسی در زاده شدن او فقط به نام ،بدون القاب و عنوان فریدو ن اشاره دارد و بعد از پشت سر گذاشتن دوران کودکی و هم تراز شدن با پادشاهان عجم و بزرگان عرب ، فریدون را در قیاس با آنان آفریدون خطاب می کنند و اضافه نمودن واژه آ را در مقابل بزرگان عرب و عجم قرار می دهد ، که این نشان بزرگی است .این طرز استفاده از اولین صدای فارسی یعنی آ در تمامی الفبای زبان فارسی ، تنها صدایی است که کلاه دارد و به آن آ کلاه دار می گویند .نکته ای که جای تأمل و بررسی بیشتری را طلب می کند ، این است که اولین صدای الفبای فارسی یعنی آ کلاه دار لقب مردان و بزرگان برجسته و بختیاری و دومین صدای الفبای فارسی یعنی صدای ( ب ) و آخرین صدای الفبای فارسی یعنی صدای (ی ) تشکیل واژه ی ( بی ) را می دهد که عنوان و لقب زنان برجسته ی بختیاری می باشد و این نشان از داشتن ریشه و اصالت بختیاری ها در فرهنگ باستانی ایرانیان است .اگر به نوع انتخاب القاب مردان (آ) و زنان (بی ) یا (بی بی ) در قوم بختیاری توجه و دقت کنیم در میابیم که انتخاب این دو واژه با دقت صورت گرفته است و چون در فرهنگ بختیاری مردان از جایگاه بالاتری نسبت به زنان بر خوردار بوده اند، لذا اولین صدای الفبای فارسی لقب پسران جون و مردان برجسته بختیاری زو دومین صدای الفبای فارسی به همراه آخرین صدای الفبای فارسی لقب دختران بالغ وزنان ارزشمند بختیاری است و این انتخاب منظم و دقیق در الفبا نشانه ذوق و استعداد بختیاری ها را محرز و مسلم می نماید .حال اگر (آ) که لقب مردان برجسته بختیاری و ( بی ) که لقب زنان محترم بختیاری است ، در کنار هم قرار می گیرند ( آ+بی ) کلمه آبی شکل می گیرد که گسترده ترین رنگ در جهان هستی می شود .
منبع:تاریخ باستانی لالی ونگرشی بر فرهنگ قوم بختیاری
تالیف: البرز بختیاروند
