Umetnost Putovanja / The Art of Travel, Belgrade (2026)

01/05/2026

Šta je “lapot”?
Dok sam boravila u Japanu, čula sam za “ubasute” 姥捨て, drevni japanski ritual gde su nekada davno, porodice odvodile svoje stare i onemoćale članove na planinu, i tamo ih ostavljale da umru. Iako je ovaj običaj zaista postojao, danas se smatra da nije bio široko rasprostranjen.

I na nekim drugim mestima na svetu, nekada je postojao običaj senicida. U istočnoj Srbiji (najviše među Vlasima), nazivan je “lapot”. Prema predanju, deca su ubijala ostarele roditelje kada postanu preveliki teret za domaćinstvo, najčešće udarcem u glavu (sekirom ili motkom), uz prisustvo meštana sela. Na glavu staraca, često bi pre udarca postavljali pogaču ili klip kukuruza, kako bi se sa učinioca odbacila odgovornost za tuđu smrt. Kao i za japanski, i za ovaj običaj ne postoji saglasnost da li je on zaista postojao, ili je deo legende.

Na drugoj strani planete, na jugu Perua, u Andima iznad grada Arekipe, postojao je običaj nalik prethodnim, ali sa sasvim drugačijim ciljem. Nekada davno, Inke su na vrhove planina-vulkana visine između 5000 i 6500 metara, odvodile i ostavljale potpuno zdravu decu i mlade, koje bi omamili alkoholom ili drogom, zadali im smrtonosni udarac u potiljak, i tako ih žrtvovali bogovima. Zbog visine planina i izuzetno niskih temperatura, tela su vekovima ostala očuvana, i zbog ponča u koja bi bila odevena (umotana), pogrešno nazvana “mumijama”. Dve čuvene “mumije” Inka devojčice i Inka devojke, videla sam u nevelikom Muzeju andskih svetilišta, u vlasništvu katoličkog Univerziteta Svete Marije, u gradu Arekipi (snimanje i slikanje je zabranjeno).

23/04/2026

Na današnji dan, 23. aprila 1616. preminuo je Viljem Šekspir, i sahranjen je Migel Servantes, koji je umro dan ranije. Dva najveća pisca svih vremena umrla su u razmaku od dana, zbog čega su Ujedinjene nacije današnji dan proglasile Danom knjige i izdavaštva, i Danom engleskog i španskog jezika.

Pre nedelju dana, BBC je objavio vest da je u Londonu pronađena kuća koja je nekada pripadala Viljemu Šekspiru, piscu koji je bio rodom iz Stratforda na reci Ejvon.

Iako se zna da je Šekspir posedovao kuću u Londonu, u kraju Balckfriars, profesorka Lucy Munro sa univerziteta King’s College, u prestoničkoj arhivi iz 1668. uspela je da pronađe gde se tačno nalazila - pored današnje “Ye Olde C**k Tavern”. Istoričari i biografi Šekspira, smatraju da je ovo važan podatak iz života slavnog pisca, jer se do nedavno smatralo da je nakon požara u kojem je njegov “Teatar Gloub” (Globe Theatre) stradao, Šekspir odlučio da se vrati u rodni Stratford. Otkrićem prilično velikog Šekspirovog doma u Londonu, u neposrednoj blizini čuvenog teatra (na suprotnoj obali Temze), naučnici sada smatraju da je Šekspir kupio kuću kako bi u Londonu ostao, i nikada se nije vratio u rodni grad. Pronađen je i dokument iz 1665. godine, prema kojem je jedina naslednica Šekspira, njegova unuka Elizabet, te godine prodala ovu kuću.

19/04/2026

Sijena (Siena) 🇮🇹 Italija
Čuveni renesansni gradić i valovite pejzaže Tokane u daljini, snimila sam u proleće 2023. tokom samostalnog putovanja severozapadnom Italijom. Predeli Toskane širom planete poznati su po idiličnim brežuljcima, vitkim, visokim čempresima, vinogradima, maslinjacima, i živopisnoj lepoti rustičnih gradića smeštenih na brdima – nekada moćnih centara renesanse, danas na listi svetske baštine Uneska.

Tokom renesanse, Sijena je bila nezavisna republika kojom su često upravljale grupe imućnih građana, trgovaca i plemića, organizovane u različita veća (familija Noveschi, Pandolfo Petrucci), da bi nakon opsade 1555. godine grad izgubio nezavisnost i prešso u ruke firentinske porodice Mediči, postavši deo Velikog vojvodstva Toskane.

2. jula i 16. avgusta, na glavnom, gradskom trgu Pjaca del Kampo (Piazza del Campo) u Sijeni se svake godine održava čuvena, istorijska trka sa jahačima na konjima Palio di Siena (Palio di Provenzano i Palio dell’Assunta), u kojoj učestvuje deset takmičarskih kontrada (gradskih opština), i koju uživo prenosi jedan od kanala italijanske televizije. Početak trke je obično oko 19 časova, kada konji sa konjanicima startuju stojeći između dva konopca (la mossa) i trče tri p**a oko trga, što traje otprilike 90 sekundi.

U muzeju Gradske kuće u Sijeni (Pallazo Pubblico - Museo Civico), nalazi se čuvena freska na zidu iz 1325. godine, “Gvodoričo da Foljano u opsadi Montemasija”, rad renesansnog slikara Simone Martinija, koja se smatra remek-delom evropskog slikarstva, i jednim od prvih svetovnih portreta renesanse.

Iako je 1763. Venecuela bila prva država na svetu koja je ukinula smrtnu kaznu, 23 godine kasnije, 30. novembra 1786. godine vojvodsvo Toskane bilo je drugo na svetu i prvo u Evropi, koje je to učinilo. Ovaj dan proslavlja se kao nacionalni dan Toskane.

27/03/2026

LIBAN 🇱🇧 Maždel Anžar

Za vreme višenedeljnog boravka u Libanu u julu 1991. godine, posle završetka građanskog rata (1975-1990), kao studentkinja poslednje godine umetničkog fakulteta prvi put sam videla fascinantne ostatke drevnih antičkih gradova van granica Evrope. Možda je ovo putovanje, i ono kraće, godinu dana ranije, u Jerusalim i Vitlejem, uticalo na moju neprolaznu naklonost prema Mesopotamiji i raznolikim kulturama Bliskog istoka, kolevki civilizacija.

(Iz knjige “Umetnost putovanja II”, MediaSfera izdavaštvo )

Osim najčuvenijih arheoloških nalazišta u Libanu pod zaštitom Uneska – Biblosa i Baalbeka, posetili smo i nekoliko zanimljivih, manje poznatih lokaliteta u čuvenoj Dolini Beke (Beqaa Valley), između planinskog venca Liban i pustinje na granici sa Sirijom.

Jedan od njih na vrhu brda, oko 6 kilometara od sirijske granice, bio je Maždel Anžar ili Maždal Anžar (Majdal Anjar - na fotografiji), koji nosi naziv kao i selo u podnožju, odakle smo se kozjom stazom popeli na vrh. U vreme naše posete, neposredno nakon završetka 16-godišnjeg građanskog rata, antički ostaci iz II veka na vrhu brda delovali su napušteno i zapušteno. Ipak, najzanimljivija je bila priča u vezi lokaliteta koju smo čuli od jednog poznanika, meštanina.

Jedne olujne ratne noći praćene obilnom kišom, došlo je do erozije zemljišta i deo brda obrušio se na selo. Ujutro, na velikoj terasi gornjeg sprata jedne od kuća u najvišim delovima sela, našao se veliki antički predmet nalik lusteru, kojeg je erozija povukla iz zemlje. U to ratno vreme, blago iz prestoničkih muzeja bilo je premešteno u planinska mesta venca Liban, za koja se smatralo da su daleko od ratnih ciljeva, i sve do kraja sukoba bilo je teško doći do nekoga iz ministarstva kulture, ko bi krajem 1980-tih bio u stanju da dođe u selo Maždel Anžar i preuzme pronađeni luster.

25/03/2026

JAPAN 🇯🇵 Veličanstvena planina Fuđi i aleja japanskih trešanja 🌸

“Kakva čudesna stvar! Postojati ispod krošnje trešnjinog cveta” – Kobajaši Isa

(Iz knjige “Umetnost putovanja”, Samizdat b92, 2019)

Od dalekog juga, sve do najsevernijeg ostrva japanskog arhipelaga, od kraja februara do početka maja, u Zemlji izlazećeg sunca cveta japanska šljiva i nekoliko vrsta japanske trešnje.

Tokom cvetanje trešnje – na japanskom „sakura”, najveći broj Japanca svoje slobodno vreme provodi u parkovima i u prirodi, uživajući u posmatranju cvetanja koje se naziva „hanami”. U velikim parkovima Tokija, kao što su Šinđuku gjoen ili Ueno, stanovnici prestonice dolaze kako bi proveli popodne u pikniku na travi, ispod krošnji japanske trešnje.

Jedno od najlepših mesta za posmatranje cvetanja trešnjinog cveta je aleja japanskih trešnji na jezeru Kavagući (Kawaguchi-ko), u podnožju konusne planine-vulkana Fuđi, gde smo stigli na izlet autobusom iz oko 85 kilometara udaljene prestonice. Jezero Kavagući jedno je od pet vulkanskih jezera (Fuji-goko) koja nalik đerdanu okružuju planinu Fuđi, jednu od tri svete planine Japana, i najvišu (3776 m). Kada sam iz autobusa prvi put ugledala ovu legendarnu, svetu planinu koja se kao niotkud samo ukazala ispred nas, postalo mi je jasno zbog čega je Fuđi za Japance Fuji-san (Gospodin Fuđi).

Sa druge strane brda u odnosu na jezero Kavagući, na vrhu brda stoji pagoda Ćureito (Chureito pagoda). Iako nema istorijsku vrednost i podignuta je tek 1963. godine, sa ovog mesta - sa pagodom i planinom Fuđi u daljini, posetioci snimaju najčuvenije fotografije Japana.

Osim posmatranja cvetanja, Japanci u proleće od latica prave ružičastu kafu, a u samoposlugama mogu da se kupe čips i čokoladice sa ukusom cveta japanske trešnje.

22/03/2026

“Za Ivanu, Orhan Pamuk”

Priča o “Muzeju nevinosti” 🇹🇷
U proleće 2006. godine, nekoliko meseci pre nego što će dobiti Nobelovu nagradu za književnost, Orhan Pamuk boravio je u Beogradu, i u knjižari u Knez Mihailovoj potpisivao novu knjigu “Zovem se Crveno”. Građani Beograda kupovali su knjigu, i čekali u redu da im je potpiše čuveni turski pisac, inače nesuđeni arhitekta.

Sa njegovom knjigom “Bela tvrđava”, koju sam otkrila i pročitala neposredno pre nego što će ime Orhana Pamuka postati poznato širom naših prostora, i koja mi se veoma dopala, u knjižari sam dobila potpis poznatog pisca.

Osim “Bele tvrđave”, neke od meni omiljenih Pamukovih knjiga su “Istanbul – uspomene i grad”, “Dževdet-beg i njegovi sinovi”, i “Sneg”, kada sam prvi put krenula u istraživačko putovanje severoistočnom Anadolijom, u grad Kars na granici Turske i Jermenije gde se dešava radnja ovog romana.

U proleće 2013. godine, nekoliko meseci nakon otvaranja, u delu grada Čukurdžuma, u Istanbulu sam posetila Pamukov Muzej nevinosti, prepun umetnički aranžirane memorabilije njegovog delom autobiografskog, istoimenog romana, čija radnja se dešava u Istanbulu 1970-tih godina.

Pre mesec dana, na “Netflix”-u se pojavila najnovija serija “Muzej nevinosti”, koja je snimljena prema istoimenom Pamukovom, autobiografskom romanu, gde se i sam pisac pojavljuje na početku serije u čijoj ekranizaciji je učestvovao.

20/03/2026

U IRANU 🇮🇷 se danas proslavlja persijska (zoroastijska) Nova godina 🌟 Nowruz, najveći praznik u zemlji. Na ovaj dan koji se uvek poklapa sa prolećnom ravnodnevnicom, porodica se okuplja za trpezom, i čitaju se stihovi iz “Divana”, zbirke pesama čuvenog pesnika Hafiza koji je bio uzor i Geteu. Svi Iranci slave ovaj praznik za vreme kojeg imaju najviše neradnoh dana u toku čitave godine.

Na tlu antičke Persije, nastala je prva jednobožačka religija na svetu – zoroastrizam, i persijski carevi dinastije Ahemenida (VI - IV vek pre nove ere) bili su pripadnici ove vere. Osnove ove religije nalik su istočnjačkim filozofijama, i zasnivaju se na dualizmu između dobra i zla koji su sastavni deo psihe svakog čoveka. Prema zoroastrizmu, svako - sam za sebe, trebalo bi da se izbori da nad njim dobro nadvlada. Najstrašnije je lagati i izgubiti čast.

Na dan persijske Nove godine prema zoroastrijskim običajima, i današnji Iranci - iako su nakon arapskih osvajanja postali muslimani, poštuju antičke običaje Nowruza - sade mladu pšenicu, i u šareno farbaju jaja. Ovi običaji zoroastrizma, postali su deo kasnijih monoteističkih religija kao što je na primer hrišćanstvo.

Danas su još oko 25.000 stanovnika Irana pripadnici zoroastizma, i najviše ih je u pustinjskim delovima zemlje, u gradu Jazdu (Yazd).

Dekoracija za persijsku, zoroastijsku Novu godinu - Nowruz (foto 2), zasnovana je na osnovu simbolike “7 predmeta na slovo S” (na persijskom: Haft-sin):

1) Sabzeh - zasađena mlada pšenica;

2) Samanu - kuvano žito;

3) Seer - beli luk, simbol zoroastrijskog božanstva Ahura Mazde;

4) Seeb - jabuka;

5) Senjed - cvet dafine, persijske masline;

6) Serkeh - sirće;

7) Somaq - azijska začinska biljka crvenih bobica - ruj, sumak.

Obaveznu dodatnu dekoraciju čine i farbana jaja, staklena kugla u kojoj u vodi pliva zlatna ribica (koja donosi sreću), ogledalo, i nar - voće koje potiče iz Persije, ali i Hafizova zbirka pesama “Divan” (iranski “Gorski vijenac”) i Kuran.

18/03/2026

Šta se dešava na KUBI 🇨🇺 i zbog čega?
Pre godinu dana posetila sam Kubu, prelepu zemlju u kojoj vreme kao da je stalo, kada su nastale ove fotografije.

Nakon pobede Kubanske revolucije 1959. godine i dolaska Kastra na vlast, u Havani su zatvorena američka kazina, i svi privatni posedi nacionalizovani. Kada su 1960. SAD uvele sankcije Kubi, zemlja se okrenula SSSR-u koji joj je decenijama pomagao da podmiri potrebe u vezi nafte i hrane. Raspadom SSSR-a 1991. godine, Kuba je ostala bez neopodne ekonomske pomoći i suočila se sa jednom od najgorih ekonomskih kriza - velikim restrikcijama struje, nafte, uglja, i osnovnih životnih potrepština. Početkom 1990-tih, odlučeno je da se na Kubi obnove hotelski kompleksi i urede plaže, te je nedostatak novca krenuo da stiže sa stranim turistima, Kanađanima i Evropljanima. Fidel Kastro je zatim doneo neobičnu odluku, i američki dolar proglasio drugom zvaničnom valutom.

Nakon raspada Sovjetskog Saveza, počev od 1999. Kubanci su izvozili lekare i učitelje u njima prijateljsku Venecuelu kojom je vladao predsednik Hugo Čavez, i zauzvrat dobijali naftu. Međutim, visoko vrednovani, školovani kubanski medicinari, već decenijama nemaju sredstava za rad zbog nedostatka lekova. Zbog sankcija SAD-a i nedostatka para u državnoj kasi, Kuba ne uspeva da uveze lekove neophodne za stanovništvo, i apoteke pored kojih smo prolazili bukvalno su bile prazne, zbog čega na Kubi postoji crno tržište lekova.

Pre dva meseca, u januaru 2026. dok sam boravila u Kolumbiji, američka vojska je pod komandom predsednika Trampa otela venecuelanskog predsednika, i SAD jsu preuzele njihovu naftu, čime je Kuba ostala bez gotovo jedinog snabdevača. Meksiku, odakle je Kuba uvozila oko 10%, SAD su zapretile sankcijama ako nastave da Kubi prodaju naftu.

Tako je u januaru Kuba ostala bez dotoka goriva, koje polako nestaje. Kuba zapada u mrak, i niko ne zna koliko će još ova situacija trajati.

15/03/2026

BEJRUT 🇱🇧 Liban
Ovih dana, često se setim Bejruta. U Libanu sam boravila mesec dana u julu 1991. godine, 8 meseci nakon što je u oktobru 1990. zvanično završen veliki građanski rat koji je potrajao skoro 16 godina, i malo pre početka naših ratova.

Analogna fotografija snimljena je na tada čuvenoj Zelenoj liniji u Bejrutu, koja je grad delila na Istočni i Zapadni, i gde je, zbog talaca koji još nisu bili oslobodjeni, poseta bila dozvoljena samo tokom dnevnih sati.

Mitraljeska gnezda i razrušene zgrade u strogom centru grada, bila je slika tadašnje prestonice Libana. U međuvremenu, kvart sa slike je obnovljen, i gledajući stare fotografije mnogo p**a poželela sam da ponovo vidim ovaj grad. Ovih dana, delovi predivnog Bejruta ponovo su pod bombama.

12/03/2026

Da li znate da samo 61% stanovnika 90-milionskog Irana 🇮🇷 čine Persijanci, indo-evropski narod okužen pretežno arapskim i turkmenskim narodima?

(Iz knjige “Umetnost putovanja”, Samizdat b92)

Još u vreme cara Kira Velikog u VI veku pre nove ere, Persijsko carstvo bilo je prva velika internacionalna imperija na svetu.

Osim geografskog izgleda Irana koji neodoljivo podseća na nekadašnji oblik SFR Jugoslavije, i u Iranu živi veliki broj naroda, nacionalnih manjina. U Iranu ne postoje autonomne republike sa svojom vladom kao u nekadašnjoj Jugoslaviji, već je zemlja podeljena na 31 regiju (Kurdistan, Sistan, Mazandaran, Balučistan, Kuzestan, itd) kojima vlada guverner kojeg postavlja vlada u Teheranu.

Putujući Iranom, duž zapadne granice (sa Irakom) sretali smo Kurde (čine 7 - 10% stanovništva Irana), na jugozapadu zemlje Lure (6%), a na jugu blizu Persijskog zaliva – semitske Arape (2 - 3%). Na severozapadu zemlje, na granici sa Azerbejdžanom žive Azeri (16 - 19%). Na severoistoku Irana, blizu granice sa Turkmenistanom žive pripadnici turkmenskih nacionalnih manjina. Kurdi i turkmenski narodi su suniti, za razliku od Persijanaca koji su šiiti.

U Iranu i danas živi skoro 120.000 hrišćana, i oko 10.000 Jevreja (Mizrahi), i njihove bogomolje su i danas aktivne (na putovanju smo posetili nekoliko crkvi, i jednu sinagogu u centru Hamadana).

Na istoku, bliže Avganistanu žive pripadnici naroda Baluči (2%). Za vreme dugogodišnjeg rata u ovoj zemlji, veliki broj Avganistanaca prebegao je u Iran, kao simpatična devojčica koju sam fotografisala u Isfahanu sa njenim školskim drugaricama, verovatno Hazarka.

U VII veku, Persiju su osvojili Arapi, te je stanovništvo prihvatilo islam i arapsko pismo. Persijski je jezik indo-evropskog porekla i postoji značajna vizuelna razlika u izgledu persijskog jezika napisanog arapskim pismom, i arapskog jezika napisanog istim.

Umetnost Putovanja / The Art of Travel

01/05/2026

23/04/2026

19/04/2026

27/03/2026

25/03/2026

22/03/2026

20/03/2026

18/03/2026

15/03/2026

12/03/2026

Address

Website

Alerts

Contact The Business

Shortcuts

Share