Co tam, Panie, nad Wełtawą?

11/02/2023

Jest na świecie taki dziwny zakątek, którego historia w specjalny sposób łączy dwa narody. Polacy nazywają ten region Zaolziem. Czesi natomiast Těšínskem lub po prostu Czeskim Śląskiem (České Slezsko). Ostatnich 150 lat historii tego rejonu jest bogatych w tragiczne i trudne wydarzenia. Zaolzie to rejon, w którym silnie przeplatają się wpływy polskie i czeskie. A tam gdzie przeplatają się wpływy różnych narodów, często dochodzi do konfliktów. Szczególnie w XX wieku.

Właśnie ta trudna historia stała się jednym z wątków powieści "Krzywy kościół" (oryg. Šikmý kostel) czeskiej autorki Karin Lednickiej (Karin Lednická - spisovatelka). Pierwszy tom trylogii (trzecia część jeszcze nie została wydana), krótko po wydaniu, stał się jednym z bestsellerów w czeskich księgarniach. Dotychczas niezbyt znana w reszcie Republiki Czeskiej historia Zaolzia stała się obiektem zainteresowania Czechów. Fabularna opowieść o losach kilkorga mieszkańców Karwiny, wpleciona w historię tego regionu od roku 1894 (tragiczne wybuchy w karwińskich kopalniach, w których zginęło ponad 230 górników) do roku 1922, a w drugim tomie do roku 1945, tak silnie zarezonowała, że tematem zainteresowały się teatry. Najpierw ostrawski Teatr Petra Bezruča (Divadlo Petra Bezruče Ostrava), następnie Scena Polska Teatru w Czeskim Cieszynie (Těšínské divadlo - Scena Polska - Teatr Cieszyński). Dwa teatry, niezależnie od siebie, dokonały adaptacji całkiem grubej książki - jeden po czesku, drugi po polsku. Teatr w Czeskim Cieszynie zrealizował to fenomenalnie oddając atmosferę tamtych czasów i tego regionu. Aktorzy mówią po polsku, gwarą (po naszymu) i trochę po czesku (czyli tak jak rzeczywiście tam się mówiło). Przedstawienie trwa dwie i pół godziny, a widzowie nie mogą się oderwać od śledzenia dalszych losów bohaterów. Obie adaptacje cieszą się ciągle ogromnym zainteresowaniem. Zdobycie biletów, zarówno na adaptację polską jak i czeską, nie jest łatwe. Rozchodzą się bardzo szybko. To po prostu połączenie świetnego teatru i poruszającej historii.

Linki:
Spektakl w Czeskim Cieszynie - https://www.tdivadlo.cz/sztuka/krzywy-kosciol
Spektakl w Ostrawie - https://www.bezruci.cz/hra/536-sikmy-kostel
Strona autorki książki - https://www.karinlednicka.cz/

Zdjęcie przedstawia Teatr w Czeskim Cieszynie, źródło własne

06/02/2021

Jak brzmi pierwsze zdanie zapisane po czesku?

Podczytuję teraz „Historię literatury czeskiej" Zofii Tarajło-Lipowskiej i znalazłem tam wzmiankę o pierwszym zapisanym zdaniu w języku czeskim (możecie je zobaczyć na grafice poniżej ⬇).

A jak brzmią pierwsze zapisane zdania w innych językach i co one oznaczają? 🤔

📖 Zofia Tarajło-Lipowska, „Historia literatury czeskiej", wyd. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 2010.

02/01/2021

Niedaleko polskiej granicy, bo około 30 kilometrów od Głuchołazów, leży góra Dlouhé Stráně. Ponad 30 lat temu szczyt góry został ucięty a w jego miejscu powstał zbiornik wodny o pojemności ponad 2,5 miliona metrów sześciennych. Zbiornik jest położony na wysokości 1350 m n.p.m. Niżej, na wysokości 824 m n.p.m., umiejscowiony jest drugi zbiornik. Jest większy, ma pojemność 3,4 miliona metrów sześciennych. Zbiorniki te służą do gromadzenia energii elektrycznej i stanowią podstawę elektrowni szczytowo-pompowej - Přečerpávací vodní elektrárna Dlouhé stráně.
Idea działania takiej elektrowni polega na tym, że woda spływając z górnego zbiornika do dolnego powoduje napędzanie turbin produkujących energię elektryczną. Ale żeby można było ponownie wyprodukować tę energię konieczne jest ponowne przepompowanie wody do górnego zbiornika. Brzmi to dziwnie, ale z punktu widzenia ekonomicznego się opłaca, ponieważ pompowanie wody na górę realizowane jest wtedy, kiedy energia elektryczna jest tańsza (np. w nocy). A produkcja energii przez turbiny odbywa się wtedy, kiedy energia elektryczna jest droga (np. w szczytach dziennych).
Tego typu elektrownia jest, de facto, wielkim akumulatorem energii. Może akumulować energię elektryczną produkowaną przez np. elektrownie jądrowe w nocy. Wyłączenie lub zmniejszenie wydajności elektrowni jądrowej na kilka godzin niosłoby za sobą ogromne koszty, stąd nadmiar energii jest "transferowany" do elektrowni szczytowo-pompowych.
Elektrownia na górze Dlouhé Stráně ma moc 2x325 MW, czyli większą niż jeden z czterech bloków elektrowni jądrowej w Dukovanach.
Położenie Elektrowni Dlouhé Stráně w środku Parku Krajobrazowego Jeseníky (Chráněná krajinná oblast Jeseníky) powoduje, że jest to bardzo ciekawy obiekt turystyczny. W ciągu roku (poza okresem epidemii) odwiedza ją ponad 40 tysięcy turystów, którzy mogą zwiedzić zarówno maszynownię jak i obejrzeć oba zbiorniki z bliska. W tej chwili jednak możliwy jest jedynie wirtualny spacer na stronie ČEZ: http://virtualniprohlidky.cez.cz/cez-dlouhe-strane/
Ale na początek warto obejrzeć krótki dokument z cyklu Překvapivé stavby (Zaskakujące konstrukcje): https://www.mall.tv/gebrian-prekvapive-stavby/precerpavaci-elektrarna-dlouhe-strane

Źródła:
- https://www.dlouhe-strane.cz/
- https://www.mall.tv/gebrian-prekvapive-stavby/precerpavaci-elektrarna-dlouhe-strane
- https://cs.wikipedia.org/wiki/P%C5%99e%C4%8Derp%C3%A1vac%C3%AD_vodn%C3%AD_elektr%C3%A1rna_Dlouh%C3%A9_str%C3%A1n%C4%9B

Zdjęcie: Karel Beneš, http://karelbenes.cz/, licencja CC BY-SA 3.0

06/09/2020

Pavel Novotný, "ekstremalny" starosta praskiej dzielnicy Řeporyje (około 4000 mieszkańców) odgraża się Chińskiej Republice Ludowej za krytykę wyjazdu Miloša Vystrčila (Przewodniczącego Senatu ČR) na Tajwan.
Sprawa wyjazdu Przewodniczącego Senatu ČR (drugiej osoby w państwie) na Tajwan rozpoczęła się pod koniec 2019 roku, kiedy to poprzedni Przewodniczący Senatu Jaroslav Kubera (zmarł w styczniu 2020 r.) wyraził taką chęć. Od tego momentu sprawa ta budzi wiele kontrowersji. Prezydent Miloš Zeman stanowczo wypowiadał się przeciwko tym planom, ale Prezydent od lat jest znany jako, co najmniej, miłośnik komunistycznych Chin. Kubera, za pośrednictwem Kancelarii Prezydenta, otrzymywał nawet listy od Ambasadora ChRL, których treść brzmiała jak pogróżki.

Jedna z miejskich części Pragi postanowiła wyrazić w łagodny sposób niezadowolenie z reakcji chińskich władz na wizytę czeskiego marszałka senatu na Tajwanie. Wygląda to trochę jak uprawianie polityki zagranicznej przez polski MSZ. Starosta w liście wysłanym do chińskiej ambasady a adresowanym do chińskiego ministra spraw zagranicznych napisał: Szanowny Panie, był to ostatni raz, kiedy pozwolił sobie Pan tak gębę otworzyć na Czechy. Pańskie wystąpienie wykracza daleko poza granice dyplomatycznej przyzwoitości. Ja Panu dam, żeby twierdzić, iż marszałek senatu Republiki Czeskiej miał "zapłacić wysoką cenę" - wy błaźni bezczelni (...) A teraz mnie dobrze posłuchaj towarzyszu ministrze: ChRL ma natychmiast przeprosić za swoje bezwstydne groźby (...) a te przeprosiny to mi poślijcie na mejl, żebym mógł to odłożyć ad acta i o całym tym niespotykanym a marnym dyplomatycznym f**k-up'e zapomnieć. Nie wpieprzajcie mnie więcej!!!

16/08/2020

🇵🇱 W ostatnich latach widać coraz większe zainteresowanie Polską jako kierunkiem turystycznym wśród Czechów. Ale już 90 lat temu polskie władze zachęcały mieszkańców Czechosłowacji do odwiedzania Polski.
W 1931 roku, Polskie Koleje Państwowe wydały ulotkę pt. "Navštěvujte Polsko!", w której opisywało co warto zobaczyć u nas w kraju, jak do Polski przyjechać, a nawet jakie są ceny w hotelach w różnych miastach ówczesnej Rzeczypospolitej.

🇨🇿 V posledních letech Polsko jeví se jako zajímavý směr dovolené pro Čechy. Už před 90 lety, polská vláda snažila se ukázat krásy Polska Čechům a Slovákům, a proto vytiskla brožuru "Navštěvujte Polsko!", ve které popsala mnoho turistických míst, jak do Polska přijet, jak po Polsku cestovat, a také kolik stojí v polských městech ubytovaní.
Brožura je opatřená v mnoho krásných fotografických snímku a mapu tehdejšího Polska.

Broszurę można przeczytać/Brožuru můžete přečíst:
https://polona.pl/item/navstevujte-polsko,Mzc3NDgzOA/0/
(Public Domain)

15/08/2020

Kącik poezji polskiej w języku czeskim

Adam Mickiewicz
"Pan Tadeáš čili Poslední zájezd na Litvě"
tłumaczenie Eliška Krásnohorská

Litvo! má domovino! Tys jak zdraví drahá!
Vždyť pozná, jak tě ceniť, zví, co v tobě blaha,
jen kdo tě ztratil! - Dnes tvou krásu v plném lesku
zřím, opěvám zde v dáli, po tobě pln stesku!

Ó panno svatá, ježto Čenstochovy bráníš,
jež ku věrnému lidu v Novohrad se sklániš
a v Ostré Bráně záříš v lesku milostivém!
Jak za dnů dětskych zdraví vrátilas mi divem,
kdýž, obětován tobě plačící svou matkou,
jsem jíž jen mrocím okem zhlédl tvář tvou sladkou
a ku svatini tvojí, náhle kráčeť moha,
jsem rychlým krokem spěchal díkem slavit boha:
tak zázrak tvůj kéž v náruč otčině nás vrátí!
A zatím nes mou duši, již tam touha chvátí,
tam k pahrokům těm lesným, na ty louky svěží,
jež nad blankytným Němnem v širé pláni leží,
kde malována střibrem vlají pole žitná
a pšenicí kde zrají ku žni zlatě třpytná,
sníh pohanky a jantar stoklasy kde svítí,
kde jetelina v ruměn panenský se nítí,
mez nivu celou pásá, stuhu vinouc po ní,
a místy její zeleň tichá hruše cloní.

Każdy P***k ten utwór zna, przynajmniej jego początek. Napisany trzynastozgłoskowcem stał się polską epopeją narodową. Nie mogło zabraknąć jego tłumaczenia na język czeski. Tłumaczenia dokonała Eliška Krásnohorská, która w czeskiej historii zapisała się jako poetka, pisarka, tłumaczka oraz aktywistka walcząca o równy dostęp do edukacji dla kobiet. Jej tłumaczenie "Pana Tadeusza" zachowuje oryginalny trzynastozgłoskowy charakter utworu. Możemy tylko przypuszczać, jak ogromny był to nakład pracy!
Całość przetłumaczonej książki (382 strony) jest dzisiaj dostępna w domenie publicznej i można przeczytać ją na stronie Polona.pl, czyli cyfrowego archiwum Biblioteki Narodowej: https://polona.pl/item/pan-tadeas-cili-posledni-zajezd-na-litve,OTgwODU4NjU/0/ :metadata

Zdjęcie przedstawia pomnik Eliški Krásnohorskiej na Placu Karola (Karlovo náměstí) w Pradze. Licencja CC BY-SA 2.5, autor Matěj Baťha.

11/08/2020

11 sierpnia 2020 w Jihlavie doszło do kolejnego incydentu na czeskiej sieci kolejowej. Tym razem pociąg towarowy przejechał semafor podający sygnał "Stój" i zderzył się z odstawioną na innym torze lokomotywą. Na szczęście w incydencie nikt nie ucierpiał [1].
W ostatnich tygodniach liczba wypadków kolejowych w Czechach jest wyjątkowo wysoka.
11 lipca w Pradze (Běchovice) pociąg pospieszny zderzył się z innym, pustym pociągiem. W wypadku nikt nie ucierpiał. Warto zauważyć, że pusty pociąg jechał po pasażerów Pendolina z Ostravy, które potrąciło osobę przechodzącą przez tory. [2]
15 lipca niedaleko Czeskiego Brodu pociąg osobowy wjechał na stojący pociąg pocztowy. W wypadku zginął maszynista pociągu osobowego, a zranionych zostało 35 pasażerów [3].
22 lipca na stacji Lázně Kynžvart (powiat Cheb) wykoleił się kolejny pociąg, który przejechał semafor podający sygnał "Stój". W wypadku zranionych zostało siedem osób [4].
W ciągu ostatnich pięciu lat liczba incydentów kolejowych w Czechach wzrosła o 15%, a lipiec tego roku był w tym aspekcie najgorszy [5][6]. Tylko w ciągu jednego miesiąca doszło do 135 większych i mniejszych incydentów. Eksperci dopatrują się przyczyn w brakach kadrowych wśród maszynistów i wynikających z tego trudnych warunki ich pracy [7].

Źródła:
[1] https://ct24.ceskatelevize.cz/regiony/3159222-v-jihlave-narazil-vlak-do-lokomotivy-nikdo-se-nezranil
[2] https://ct24.ceskatelevize.cz/domaci/3138053-v-praze-se-srazil-osobni-vlak-s-rychlikem-nekolik-vagonu-je-vykolejenych
[3] https://ct24.ceskatelevize.cz/regiony/3140654-u-ceskeho-brodu-se-srazily-vlaky
[4] https://www.irozhlas.cz/zpravy-domov/lazne-kynzvart-dolni-zandov-vlak_2007221542_pj
[5] https://zpravy.aktualne.cz/domaci/incidentu-na-zeleznici-pet-let-pribyva/r~48417294c68011ea8972ac1f6b220ee8/v~sl:4d1a3aba4e84e9a220c22ddc46cf5204/
[6] https://ct24.ceskatelevize.cz/domaci/3154281-nejvice-incidentu-za-dobu-vedeni-mesicnich-statistik-cervenec-byl-na-zeleznici
[7] https://ct24.ceskatelevize.cz/domaci/3141923-par-hodin-spanku-prilis-rychle-obraty-serie-nehod-upozornila-na-podminky

Zdjęcie przedstawia lokomotywę serii 371 ČD "Otík". Źródło: Pixabay

10/08/2020

W życiu pewne są tylko dwie rzeczy: podatki i śmierć. Ale z czeskiego punktu widzenia pewne są trzy rzeczy: podatki, śmierć oraz urlop Miloša Zemana na Wysoczynie.

Jak co roku, Prezydent Republiki Czeskiej, Miloš Zeman, pojechał na urlop do Nového Veseli w powiecie Žďár nad Sázavou na Wysoczynie. Tradycyjnie Prezydent w trakcie swojego urlopu pływa po jeziorze w gumowej, pompowanej, żółtej łódeczce. Zdjęcia z prezydenckiego urlopu, jak co roku, opublikował na swoim Twitterze Jiří Ovčáček, rzecznik prasowy Prezydenta. Informacja o tym fakcie, jak co roku, pojawiła się w większości czeskich mediów. I, jak co roku, wywołała w czeskim społeczeństwie dyskusję o aktywności Prezydenta.
Miloš Zeman nie jest najaktywniejszym z prezydentów. A w ostatnich miesiącach jego aktywność jeszcze zmalała z powodu pandemii. Bierność Prezydenta jest przedmiotem silnej krytyki wśród obywateli. Czesi często porównują Zemana do prezydentów Republiki Słowacji - wcześniej Andreja Kiski, teraz Zuzany Čaputovej. I, to porównanie, praktycznie zawsze wypada na niekorzyść Zemana. Jednym z najbardziej znanych przykładów jego bierności jest brak orędzia 28 października 2018 roku, w setną rocznicę powstania niepodległej Czechosłowacji. Orędzie do obu narodów, czeskiego oraz słowackiego, wygłosił w tym dniu ówczesny Prezydent Słowacji Andrej Kiska. Orędzie słowackiego prezydenta było transmitowane na żywo również przez czeskie publiczne telewizję i radio.

Zdjęcie przedstawia Miloša Zemana podczas wypoczynku. Źródło: Jiří Ovčáček https://twitter.com/PREZIDENTmluvci/status/1292143579930873858

19/07/2020

Szacuje się, że od sierpnia 1968 roku do listopada 1989 roku z Czechosłowacji uciekło od 250 do 300 tysięcy obywateli. W sierpniu 1968 roku na terytorium Czechosłowacji wkroczyły wojska Układu Warszawskiego. Siłą została ukończona tzw. Praska Wiosna, czyli budowanie socjalizmu "z ludzką twarzą", który był wyjątkowo nie po myśli Związku Radzieckiego. Obywatele Czechosłowacji tracili pracę, byli prześladowani i często podejmowali próby ryzykownych ucieczek.
Czechosłowacja wówczas graniczyła z dwoma niesocjalistycznymi państwami: Austrią i Niemcami Zachodnimi. Na tych granicach Czechosłowacja wybudowała, jeszcze w latach 40., umocnienia uniemożliwiające przekroczenie granicy.
Jednym ze sposobów na ucieczkę stał się wyjazd do mniej "zabezpieczonych" krajów demokracji ludowej, np. do Jugosławii. Jak można było uciec przez Jugosławię w 1981 roku? O tym opowiada Jan Ježek, który z żoną uciekł przez Jugosławię do USA. Kilka razy wyjeżdżał na wycieczkę do Jugosławii, żeby uspokoić czujność Státní Bezpečnosti (Służby Bezpieczeństwa). Chciał uciec do Austrii, ale przypadek skierował go do Ambasady USA. Długi czas przebywał w "obozie" dla uciekinierów. Ale ostatecznie dostał azyl i teraz opowiada o swoim życiu w Czechosłowacji, przyczynach ucieczki oraz o tym jak radził sobie w Ameryce.
Dwuczęściowy wywiad dostępny jest na YT:
- część 1.: https://www.youtube.com/watch?v=0CG8hlYXRCw
- część 2.: https://www.youtube.com/watch?v=zUMVbDjVTNQ
Wywiad jest w języku czeskim.

Zdjęcie przedstawia pozostałości zasieków granicznych w okolicach Znojma (Morawy Południowe). Autor: Harold, licencja CC BY-SA 3.0

18/05/2020

97 lat temu, dokładnie 18 maja 1923 roku, w ówczesnej Czechosłowacji rozpoczęło się regularne nadawanie programu radiowego.
Pierwsza próba transmisji głosowej miała już miejsce w 1919 roku. Wykorzystano do tego radiostację umieszczoną na wzgórzu Petřín, która do tej pory była używana tylko do celów radiotelegraficznych. Pierwsza transmisja głosowa była improwizowanym programem składającym się z recytacji, śpiewu i gry na skrzypcach zrealizowanym przez... wojskową załogę radiostacji.
W drugą rocznicę powstania niepodległej Czechosłowacji, 28 października 1920 roku, przeprowadzono drugą próbę - tym razem przeygotowany został godzinny koncert, ale już z artystami. Chociaż realizacją nadal zajmowało się wojsko.
W 1922 roku, w czasie rolniczej wystawy w Pradze, transmitowano dwa razy dziennie koncerty muzyki z płyt gramofonowych lub wykonywanej przez orkiestrę wojskową.
Regularne audycje, już bez udział wojska, rozpoczęły się 18 maja 1923 roku o godz. 20.15. Program był nadawany ze studia w Pradze-Kbelích. Było to wyjątkowo specyficzne studio, bo mieściło się w wypożyczonym harcerskim namiocie. Służyło aż do lutego 1925 roku, kiedy to Radiojournal (tak się stacja ówczas nazywała), przeniosła się do drewnianego budynku w Strašnicach.

Obraz przedstawia pierwsze studio Radiojournalu. Źródło: Archiv Českého Rozhlasu

Źródła:
https://informace.rozhlas.cz/od-mikrofonu-k-posluchacum-7983925
http://www.pribehrozhlasu.cz/odhaleni-89+1/dramaticke-chvile/2753920

15/05/2020

Czy mówi Wam coś nazwisko Marie Jana Korbelová? Nie? A przecież to bardzo znana na świecie Czeszka.
Prawdopodobnie znacie ją jednak jako Madeleine Albright. Tak, Sekretarz Stanu z czasów prezydentury Billa Clintona w USA pochodzi z Czech (Czechosłowacji).
Urodziła się 15 maja 1937 roku w Pradze jako Marie Jana Körbelová w rodzinie czechosłowackiego dyplomaty. Jej rodzina, po zajęciu Czech i Moraw przez Hitlera wyjechała do Londynu, gdzie jej ojciec był doradcą Edvarda Beneša. W 1945 roku wrócili do Czechosłowacji, ale w 1948 (po lutowym zamachu stanu) wyjechali do USA.
Mimo tego, że prawie całe swoje życie Marie Jana Korbelová spędziła w Stanach Zjednoczonych do dziś mówi płynnie po czesku. Dość często przyjeżdzała do Czech, a nawet wystąpiła w popularnym czeskim talk-show: https://www.youtube.com/watch?v=E1_tTPmcpxo

Źródła: https://cs.wikipedia.org/wiki/Madeleine_Albrightov%C3%A1

Hosté: Významná americká politička českého původu Madeleine Albright (ministryně zahraničí USA), bývalý ředitel tajné služby a kandidát na prezidenta Karel R...