02/05/2022
MEMELİ TANRILAR / SIĞIR TANRILAR
Bukhis, Ba-Akh
Mitoloji
Yunanlıların Bukhis olarak bildikleri kutsal boğaya (Mısır dilinde Bakh, Ba-akh ya da Bakhu) Teb bölgesinde Armant’ta (eski Hermonthis) ve diğer yerlerde tapılırdı. Bu boğaların Bukheion olarak bilinen gömülme yeri Armant’ta çölün kıyısındadır ve zaman içinde tahrip olmasına rağmen 1927’de keşfedilmesiyle birlikte Yeni Krallık zamanından itibaren faalmiş gibi görünen etkileyici bir mezarlık ortaya çıktı. Arkeolojik kazılar şu anda en azından II. Nektanebo’nun zamanından (M.Ö. 360) İmparator Diocletianus’un zamanına (M.S. 300) kadar 600 yıldan uzun bir süre kullanıldığına ilişkin kanıtlar sunmaktadır. Peş peşe Bukhis boğanın anneleri olan ineklerin gömüldüğü yerde Armant’ta bilinmektedir ve yerel dilde Bakariyye denilir. Bukhis boğa efsaneleri de uzun ömürlüydü ve M.S. 400. yy gibi geç bir tarihte Romalı yazar Macrobius kutsal hayvanı, her saat renk değiştirdiğini ve tüylerinin ters yönde uzadığını da iddia eden hayali süslemeler tasvir etmekteydi.
İkonografi
Eski bir yazara göre Bukhis beyaz derili ve siyah yüzlü bir hayvan olmasına rağmen, boğa başka renklerde de olabilirmiş gibi görünüyor (belki de Macrobius’un açıklamasının temeli) ve diğer kutsal boğalardan her zaman kolayca ayırt edilmez. Muskalardaki tasvirleri tanımak özellikle zordur ama boğa tanrının tasvirleri, 19. Hanedanlıktan itibaren stellerden ve başka bağlamlardan biliniyor.
Tapınma
Bukhis, Ra’yla, Osiris’le ve doğrudan özdeşleştiği Teb Tanrısı Montu’yla birleşti. Sonuç olarak hiçbir zaman Memfis’in Apis boğası ya da Heliopolis’in Mnevis boğası kadar önemli olmamasına rağmen Bukhis’de Teb bölgesinde ululandı ve yalnızca Armant’ta değil, bizzat Teb’de, Tod’un ve Medamud’un dış sit alanlarında da tapıldı. Bütün bu yerlerde ayrı bir boğaya bakılmış olması olası değildir; tek bir kutsal hayvanın bir yerden diğerine dolaştırılması ve herhangi bir mabette olmadığı zaman bir heykelle temsil edilmiş olması daha olasıdır. Diğer kutsal boğalarda olduğu gibi Bukhis kendi kült alanlarında kehanette bulunurdu ama hastalıkları, özellikle göz hastalıklarını iyileştirmesiyle de ünlüydü. Bukhis boğası, olasılıkla savaşçı Montu’yla birleşmesinin bir sonucu olarak azgınlığıyla da ünlüydü ve Medamud’daki kitabeler, özel bir alanda düzenlenen diğer boğalarla dövüşlere katıldığını gösterir.
Tayfun KARNAKLI
Resim: Ptolemy V tarafından Bukhis boğasına adanmış Stel
