02/05/2017
სოფელი ხრეითი მდებარეობს რაჭის ქედის სამხრეთ კალთაზე,მდ. ბუჯის სათავეებში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება რაჭის ქედის სამხრეთი ფერდობები,ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული საზღვარი,სამხრეთით-სოფელი რცხილათი,მდ.ცხრათვალისა და მდ.ბუჯის წყალგამყოფი სერი,შემდეგ საზღვარი გადის მდ.ქვასაინას ხეობაზე,შემდეგ ესაზღვრება სოფელი მელუშეეთი, შემდეგ კი საზღვარი მიუყვება
მდინარე ღვითორის მარჯვენა ნაპირსა და მდ.კაცხურას ზემო წელის ხეობას.დასავლეთით-სოფელი მუხურა და სოფელი რცხილათი.აღმოსავლეთით-სოფელი ქვედა ჭილოვანი, შემდეგ სოფელი წირქვალი,ხოლო უკიდურეს ს/აღ ნაწილში სოფელი რგანი.
ხრეითის ყველაზე დაბალი ადგილია სოფლის სამხრეთით მდებარე ადგილი
ზ. დ. 579 მ, ხოლო ყველაზე მაღალი წერტილი ე. წ. ხრეითის მთა პატარა საწალიკეს მიდამოები ,1900 მ. ზღვის დონიდან.
ხრეითი ისტორიულ წყაროებში პირველად მოიხსენიება XVII საუკუნეში.ამ პერიოდში ხრეითის გავლით რაჭაში გადასულა ცნობილი ფრანგი მოგზაური ჟან ფრანსუა გამბა. მის ჩანაწერებში აღწერილია, როგორ მიიღეს ხრეითელებმა და როგორ დაათვრეს. ის სასმისები, რომლითაც, გამბამ ღვინო მიირთვა, დღემდე შემონახულია.
ხრეითის პირველი მოსახლე მხეიძე ყოფილა, რომელიც რაჭის საერისთაოდან გამოქცეულა და დასახლებულა მოსახერხებელ და მოსავლიან ადგილას-მდინარე ქვასიანას ნაპირზე.
სოფელში ყოფილა ორი ეკლესია, ერთი სოფლის ცენტრში წმ. გიორგის სახელობის ეკლესია და მეორე-სოფლის განაპირას შეყილაძეების უბანში, რომელსაც ზედა ციხე ანუ ზეციხე რქმევია.უფრო ქვევით ყოფილა კიდევ ერთი ანალოგიური ეკლესია,რომელსაც ქვეციხე რქმევია.ზეციხის წმ. გიორგის სახელობის ეკლესია აშენებულია XVIII-XIX საუკუნეში, გასული საუკუნის 40-იან წლებში დანგრეული ეს ეკლესია დღეისათვის მთლიანადაა აღდგენილი
სოფლის სამხრეთით მდებარეობს ულამაზესი შემორევას ტბა. ტბის დასავლეთით არის ციხის ნანგრევები, რომელიც დანგრეულია თურქ-ოსმალთა შემოსევების შედეგად.
ხრეითში მდებარეობს ქართული ალპინიზმის ფუძემდებლების და-ძმა ჯაფარიძეების სახლ-მუზეუმი,მთის ძირში, ასწლოვანი მუხებითა და ცაცხვებით დაბურულ ეზოში დგას ორსართულიანი იმერული სახლი,რომელშიც XIX საუკუნის II ნახევრიდან ცხოვრობდა ჯაფარიძეების მრავალრიცხოვანი ოჯახი.
მუზეუმში დაცულია მათი პირადი ნივთები, ფოტომასალა და ალპინისტური აღჭურვილობა.
ხრეითი მდიდარია ბუნებრივი ძეგლებით: კარიანის კლდე, შეყილაძეების მღვიმე გამოქვაბული, სადაც უძველესი ადამიანის ცხოვრების კვალია აღმოჩენილი.ეს ადგილები ,ძირითადად ადამიანთა სახიზნად იყო გამოყენებული.