14/04/2023
ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਸਿਖਣ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਨਣ ਅਤੇ ਅਪਣੇ ਇਲਾਕ ਤੋਂ ਦੂਰ ਵਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਰੀਤੀ- ਰਿਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਨੁੱਖ ਵਲੋਂ ਸਿਰਜੇ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਅਜੂਬਿਆਂ ਬਾਰੇ ਨੇੜਿਉਂ ਜਾ ਕੇ ਜਾਨਣ ਦੀ ਤਾਂਘ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢ-ਕਦੀਮ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਕੋਨਾ- ਕੋਨਾ ਗਾਹੁਣ ਲਈ ਪੇ੍ਰਰਿਤ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੈ ਵੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ੌਕ। ਅਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁੱਝ ਨਵਾਂ ਸਿਖਣ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਲੋਕ ਅਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਜ਼ੋਖਮ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਜੰਗਲਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਲੰਬੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ|
ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲ ਕੇ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਜੋਲ ਦੀ ਇਹ ਤਾਂਘ ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯਾਤਰੀਆਂ ਕੋਲੰਬਸ ਅਤੇ ਵਾਸਕੋ ਡੀ ਗਾਮਾ ਵਰਗੇ ਹਿੰਮਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਅਮਰ ਕਰ ਗਈ। ਮੇਰਾ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇਕ ਵਾਰ ਜਰੂਰ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦਾ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ/ਸਫਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਇਹ ਸਫਰ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਪੈਦਲ, ਫਿਰ ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਊਠਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਤੋਂ ਹੋ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਜ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਇਸ ਯੁਗ ਵਿਚ ਬਸਾਂ, ਰੇਲਾਂ, ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਟਾਰ ਕਰੂਜ਼ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੇਹਦ ਅਸਾਨ, ਤੇਜ ਤੇ ਰੌਚਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਰਾਕਟਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਸ਼ਟਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੈਰ ਸਪਾਟੇ ਲਈ ਚੰਨ ਤੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਵਿਉਂਤਾਂ ਵੀ ਬਣਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਿਰਫ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮੈਂ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਦਿ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਪਰ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਸੈਰ ਸਪਾਟੇ ਦਾ ਸਬੱਬ ਮੇਰਾ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਿਆ ਸੀ| ਗੱਲ ਸਾਲ 1987 ਦੇ ਫਰਵਰੀ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਾਦਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਖੇੜੇ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਕੁੱਝ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਕੁੱਲੂ ਨੇੜੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਨੀਕਰਨ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਰਮਣੀਕ ਪਹਾੜੀ ਸੈਰਗਾਹ ਮਨਾਲੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾਇਆ| ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਭਾਖੜਾ ਨੰਗਲ ਪੁੱਜੇ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਉਚੇ ਪਣ ਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਤੱਕਿਆ| ਹਾਲਾਤ ਸੁਖਾਵੇਂ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਰਨਾ ਕਰਕੇ ਡੈਮ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿਸੇ ਵਿਚ ਜਾਣ ’ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਡੈਮ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਚਲਦੀਆਂ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿ ਗਏ, ਪਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਵਗਦੀਆਂ 4-5 ਨਹਿਰਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਈ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਸਾਗਰ ਝੀਲ ਦਾ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦਾ ਪਾਣੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ‘‘ਕੀੜੀ ਲਈ ਠੂਠਾ ਦਰਿਆ’’ ਦੀ ਕਹਾਵਤ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਜਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਵੇਖੀ ਇਸ ਪਹਿਲੀ ਝੀਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੁਰਦਿਆਂ ਅਸੀਂ ਝੀਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਉਠਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਦਾ ਅੰਦਾਜਾ ਲਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਇਥੋਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਜਹਾਜ ਜਾਂ ਕਿਸ਼ਤੀ ਰਾਹੀਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਖਾਹਸ਼ ਵੀ ਮਨ ਵਿਚ ਉਠ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ| ਸਮੁੰਦਰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਤਮੰਨਾ ਤਾਂ 4 ਕੁ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੀ 1991 ਦੇ ਦਸੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਬੰਬਈ/ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਡਿਕ-ਡੋਲੇ ਖਾਂਦੇ ਜਹਾਜ ਜਾਂ ਕਿਸ਼ਤੀ ਰਾਹੀਂ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਉਸ ਤੋਂ ਪੂਰੇ ਡੇਢ ਦਹਾਕੇ ਬਾਅਦ 2006 ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਜਾ ਕੇ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਦੋ ਹਫਤੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਫਰ ਦੌਰਾਨ ਅਸੀਂ ਬੈਂਕਾਕ ਦੇ ਪੁਤਾਇਆ ਬੀਚ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਰਾਹੀਂ ਇਕ ਟਾਪੂ ਉਤੇ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਤੋਂ ਸਟਾਰ ਕਰੂਜ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਮੁਦਰੀ ਜਹਾਜ ‘ਸੁਪਰ ਸਟਾਰ ਵਰਗੋ’ ਰਾਹੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਦੋ ਦਿਨ ਅਤੇ ਦੋ ਰਾਤਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰੀਆਂ ਸੀ।
ਦੱਖਣੀ ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਕਰਾਂਗੇ ਫਿਲਹਾਲ ਪਹਿਲੇ ਸਫਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਮੁੜਦੇ ਹਾਂ। ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਤੋਂ ਨੰਗਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਕੰਢੇ ਬੇਹੱਦ ਮਨਮੋਹਕ ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰੇ ਵਾਲ਼ੀ ਥਾਂ ਬਣੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਭੌਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਗਾਹੇ-ਬਗਾਹੇ ਉਸ ਵੇਲ਼ੇ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸੇ ਡੇਰੇਦਾਰ ਸਾਧ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਦੀ ਝੀਲ ਵਿਚ ਜਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਵੈਸੇ ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲ਼ੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਨਿੱਕਲਦੇ ਹਨ ‘ਬਲਿਹਾਰੀ ਕੁਦਰਤਿ ਵਸਿਆ’। ਇਥੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਸਾਡਾ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਮੰਡੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਹਿਲਾਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਵਾਲਸਰ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਅਗਲੀ ਕਿਸ਼ਤ ਵਿਚ।
