01/08/2023
Rzym, Teatr Nerona. O tym, jak "zgubić" cały budynek oraz o badaniach, budowaniu i pielgrzymach.
"Zaginiony" teatr cesarza Nerona został znaleziony podczas wykopalisk prowadzonych od 2 lat na dziedzińcu Palazzo della Rovere, który jest siedzibą zakonu bożogrobców (Zakon Rycerski Grobu Bożego w Jerozolimie). Obecnie jest to jeden z imponujących budynków flankujących Via della Conciliazione, choć, oczywiście, ulica ta funkcjonuje dopiero od ubiegłego stulecia - jeśli chcecie poznać jej historię, to wybierzcie się do Museo di Roma w Palazzo Braschi!
Obszar wzgórza Watykańskiego i otaczającej go równiny w okresie Pryncypatu był przedmiotem zainteresowania dynastii julijsko-klaudyjskiej, do której należały tzw. Ogrody Agryppiny zajmujące jego znaczną część przy Via Cornelia i Via Triumphalis. Odziedziczywszy je po matce, Kaligula wybudował tam cyrk, a Neron teatr. Później obszar ten nie był już równie interesujący dla żadnego władcy czy dynastii, więc sukcesywnie zapełniał się prywatnymi grobowcami i nekropoliami. Cyrk i jego położenie oraz historia są znane od dawna, natomiast do tej pory, ze względu na intensywną zabudowę i użytkowanie terenu w średniowieczu i epoce nowożytnej, teatr Nerona pozostawał obiektem wciąż nieumiejscowionym na mapie. Wykopaliska dostarczyły w końcu i ten element układanki, którą jest mapa Rzymu, a także ciągłą chronologię dla tego miejsca od okresu republikańskiego po epokę nowożytną.
Odnalezione i odsłonięte pozostałości to m.in. fragment lewej części widowni (w teatrze - półkolistej), schody dla publiczności, scaenæ frons od zachodu, kolumny z drogich marmurów, złocone sztukaterie, a także pomieszczenia wykorzystywane do przechowywania kostiumów i scenografii.
Zabytki średniowieczne pozyskane w efekcie tych wykopalisk to m.in.: szklane naczynia, materiał ceramiczny, zapinki, znaki pielgrzymie, przedmioty kościane oraz matryce różańcowe - wszystko to wskazuje na intensywną działalność wytwórczą związaną z ruchem pielgrzymkowym do grobu św. Piotra.
"Rozmiar obiektu, szczegółowość i piękno dekoracji oraz kosztowne materiały użyte do jego wykończenia wskazują na projekt zainicjowany i finansowany z cesarskich funduszy, zatem można przyjąć za Pliniuszem, Swetoniuszem i Tacytem, że mamy do czynienia z teatrem Nerona" - komentuje prowadzący badania archeolog Alessio De Cristofaro z Soprintendenza Speciale di Roma.
Oczywiście, styl i złoto to niejedyne wskazówki dotyczące chronologii obiektu, datowanie bowiem oparte jest na solidniejszych fundamentach: stemplach na cegłach pochodzących z warsztatów ery julijsko-klaudyjskiej, wątku murarskim, topografii obszaru zgodnej ze źródłami mówiącymi o lokalizacji teatru i wreszcie stylu zdobniczym, jego bogactwie, jakości materiałów i sposobu wykonania.
📸 Soprintendenza Speciale Roma, Rai Cultura/Fabio Caricchia
