Heritage & Culture Traveller

22/06/2025

අඹන් ගඟේ අප්‍රකට නිමැවුම, හත්තොට අමුණ
නකල්ස් කඳු පන්තියෙන් හටගන්නා අඹන් ගඟ, මහවැලි ගඟ පෝෂණය කරන්නා වූ ප්‍රධාන අතු ගංගාවක් වන බව සිංහලයන් හඳුනාගත්තේ අතීතයේ සිටම ය. වසර පුරාම ඇද හලෙන්නා වූ නිරන්තර වර්ෂාව, අඹන් ගඟ නිරන්තරයෙන් ජලයෙන් පුරවා දමයි.
අඹන් ගඟේ අතු ගංගාවක් වන කළු ගඟ හරස් කර අමුණක් බැඳීමෙන් එහි ජලය නැවත අඹන් ගඟට හැරවීම සඳහා හත්තොට ප්‍රදේශයේ අමුණක් නිර්මාණය කරන්නේ දෙවන අග්බෝ (ක්‍රි.ව. 604-614) රජු විසිනි. කළු ගඟ හරහා බැඳි හත්තොට අමුණ වම් ඉවුර ඔස්සේ ඉදිකර තිබෙන ඇල මාර්ගය සැතපුම් 28 ක් දුර ගමන් කර යලි අඹන් ගඟට එක්වන්නේ ඇලහැර අමුණට ඉහලිනි. අඹන් ගඟේ ජල ධාරිතාව වැඩි කරන්නේ එපරිද්දෙනි. පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජතුමාගේ වාරි ප්‍රතිසංස්කරණ වලදී අලුත්වැඩියා වූ හත්තොට අමුණ යලි පිලිසකර කෙරෙන්නේ 1952 දී වාරිමාර්ග දෙපාර්තමේන්තුව මගින් හත්තොට අමුණ ව්‍යාපාරය යටතේදී ය.
වර්තමාන අමුණට දකුණු පසින් පැරණි හත්තොට අමුණ දැකගත හැකිය. නව අමුණ ඉදිකිරීමේ දී එය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම යථා පරිදි සිදුවී නැත. වත්මනේ දක්නට ලැබෙන්නේ පැරණි අමුණේ ඉතා කුඩා කොටසක් පමණි.

19/01/2025

අරත්තන රජමහා විහාරය
මහනුවර සිට හඟුරන්කෙත දක්වා ගමන් ගන්නා මාර්ගයේ හඟුරන්කෙත නගරයට පැමිණීමට පෙර මෙකී පැරණි විහාරයට ගමන් ගන්නා පටු මාර්ගය දැකගත හැකිය. ඒ ඔස්සේ කෙටි දුරක් ගිය විට අරත්තන රජමහා විහාර පරිශ්‍රය වෙත ලඟා විය හැකිය. දකුණු දිශාවට ඇති කඳු බෑවුමක තනා ඇති මෙකී විහාරයේ ඉහලම කොටසේ චෛත්‍යය ද පහල කොටසේ ධර්ම ශාලාව, විහාර ගෙය සහ බෝධිය දැකගත හැකිය. ඉන් ධර්ම ශාලාව සහ විහාර ගෙය පුරාවිද්‍යා ස්මාරක ලෙස නම් කර තිබේ.
මහනුවර යුගයේ ප්‍රචලිත ගෘහ නිර්මාණ සම්ප්‍රදාය අනුගමනය කරමින් ඉදිකර තිබෙන ප්‍රතිමා ගෘහය සහ ධර්ම ශාලාව මුහුණලන්නේ මනරම් වෙල් යායකට ය. ද්විත්ව වහල ආකෘතියේ පියස්සකින් සමන්විත ප්‍රතිමා ගෘහය ආයත චතුරස්‍රාකාර හැඩැති ය. මෙහි විශේෂත්වය නම් ප්‍රධාන දොරටු ද්විත්වය එහි නැගෙනහිර දිශාවෙන් සහ කුඩා පිටවීමේ දොරටුව දකුණු දිශාවෙන් තබා තිබීමත් මකර තොරණ එම කුඩා පිටවීමේ දොරටුවට ඉහලින් තබා තිබීමත් ය. මහනුවර යුගයට අයත් කැටයම් වලින් අලංකෘත කර තිබෙන පියගැටපෙල අවසන් වන්නේ එකී කාලයටම අයත් සඳකඩපහන අසලිනි.
අරත්තන විහාරය ලාංකිකයන් අතර ජනප්‍රිය වන්නේ 1981 වසරේ වෙසක් උත්සවය නිමිති කොට ගෙන ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව සිසින් නිකුත් කරන ලද සමරු මුද්දර පෙල නිසාවෙනි. ඉහතින් විස්තර කරන ලද ප්‍රතිමා ගෘහයේ චිත්‍ර එකී මුද්දර වල දැක්වේ. මහනුවර යුගයට අයත් චිත්‍ර සම්ප්‍රදායේ ආවේණික ලක්ෂණයක් වූ තිරස් තීරු ආකාරයට ඇඳ ඇති බුද්ධ චරිතයේ විවිධ සිදුවීම් සහ ජාතක කතා මෙකී විහාර අභ්‍යන්තරයේ ද දක්නට ලැබෙන අතර ඉන් කිහිපයක් මෙකී මුද්දර සඳහා උපුටා ගෙන තිබේ.
ප්‍රතිමාගෘහයට නැගෙනහිර දිශාවෙන් වූ ධර්ම ශාලාව ද පැරණි ගොඩනැගිල්ලක් වන අතර එය ද පුරාවිද්‍යා ස්මාරකයක් බව සඳහන් කොට තිබේ. මේ ගොඩනැගිලි වලට ආසන්නයේ විහාර මළුවේ පැරණි පුරාවස්තු කිහිපයක් රැස් කර තිබෙනු දැකගත හැකිය. ඒවා මෙකී විහාරයට අයත් ගොඩනැගිලි වල කොටස් බව පෙනී යයි.
පැරණි බෙහෙත් ඇඹරුම් ගල් කිහිපයක් ද ඒ අතර දක්නට ලැබීම විශේෂිත ය. බෙරයක් වාදනය කරන රූපයක් කොටා තිබෙන ශෛලමය පුවරුවක් ද ඒ අතර වෙයි. මේ ඇතැම් විට ප්‍රතිමාගෘහයේ පිටත බිත්තියට සවිකර තිබී පසුව ගැලවී ගිය එකක් ලෙස සැලකිය හැකිය. ඒ මීට සමාන කැටයම් සහිත ශෛලමය පුවරු කිහිපයක් තවමත් එම බිත්තියේ සවිකර තිබෙන නිසාවෙනි.

04/10/2024

ලූල්කඳුර වතුයාය, මෙරට මෙන්ම විදේශයන් අතර ද ප්‍රකට වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ තේ වගාවේ ආරම්භය සිදු වූ ස්ථානය එය නිසාවෙනි. වර්තමානයේ මෙම ස්ථානය අධ්‍යාපනික වැදගත්කමකටත් වඩා පරිසරය නැරඹීමටත් කඳු තරණය වැනි ත්‍රාසජනක අත්දැකීම් ලබා ගනීමටත් සංචාරකයන් අතර ජනප්‍රිය වූවත් වර්ෂ 2008 දී මෙම වතුයායේ ස්මාරක කිහිපයක් සංරක්ෂිත පුරාවිද්‍යා ස්මාරකයන් ලෙස නම් කර ඇති බව බොහෝ දෙනා දැනුවත් ද යන්න සැක සහිත ය.
දෙල්තොට ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ටාසයේ ලූල්කඳුර ග්‍රාම නිලධාරි වසමේ පිහිටා ඇති ලූල්කඳුර වතුයාය වෙත දෙල්තොට සිට රිකිල්ලගස්කඩ දක්වා ගමන් ගන්නා මාර්ගය අසලින් ඇති පටු මෙන්ම දුෂ්කර වූ මාර්ගයකින් ලඟා විය හැකිය. වර්තමානයේ පෞද්ගලික සමාගමකින් පාලනය කෙරෙන මෙම වතුයාය ඔස්සේ ඉහතින් දැක්වූ පුරාවිද්‍යා ස්මාරක වෙත ලඟාවීම සඳහා ඇති මාර්ගය කිසිදු ආකාරයකින් නඩත්තු කිරීමකට ලක්වී නොමැති වීම කණගාටුදායක ය. කෙසේ වුවත් මෙකී මාර්ගය ඔස්සේ පයින් ගමන් කරන්නෙකුට අවට පරිසරයේ සුන්දරත්වය විඳිමින් ගමන් කිරීමට හැකිවීම වාසනාවකි.
කිලෝමීටර් අටක් පමණ ගමන් කිරීමෙන් පුරාවිද්‍යා ස්මාරක භූමියට ලඟා විය හැකිය. මෙකී පුරාවිද්‍යා ස්මාරක අතරට ජේම්ස් ටේලර් ආසනය, ලිඳ, මුල්ම තේ වගාව, නටබුන් වූ කඳුකර නිවහන ඇතුලත් වේ. මෙයින් ජේම්ස් ටේලර් අසුන පිහිටා ඇත්තේ අනෙක්වායින් වෙන්ව ය. ජේම්ස් ටේලර් විවිධ අවස්ථා වලදී අවට සිරිය නැරඹීම සඳහා භාවිතා කරන ලද රළු ගල් ආසනය පිහිටි ස්ථානය අවට ප්‍රදේශයේ මනස්කාන්ත දසුනක් මවා පායි. වික්ටෝරියා ජලාශය, හුන්නස්ගිරිය, නකල්ස් කඳුවැටිය මෙන්ම වඩාත් දුරින් වූ තොප්පිගල මෙම දර්ශනයේ ප්‍රධාන අංගයන් ය. මෙරට රෝපණය කළ ප්‍රථම තේ ගස ද මෙම ස්ථානයේ ඇති බවට අසන්නට ලැබුණ මුත් එය ඔප්පු කළ හැකි සාධක නොවීය.
බටහිර දෙසට ඇති බෑවුම කෙලවර වන්නේ සංචාරකයන් අතර ප්‍රසිද්ධ කොණ්ඩගල නමින් හැඳින්වෙන පර්වතය අසලිනි. කොණ්ඩගල වෙත යන අඩි පාර ඇරඹෙනුයේ ජේම්ස් ටේලර් ගේ කඳුකර නිවහනේ නටබුන් අසලිනි. මෙකී නිවහනේ වර්තමානයේ ශේෂ වී ඇත්තේ එහි ගිනි උදුන යයි සිතිය හැකි කොටසිනි. අතීතයේ මනරම් ගෙවත්තක් ලෙස පවතින්නට ඇතැයි සිතිය හැකි කුඩා උද්‍යානය කරා පහත සිට ඉහලට ගමන් කරන මාර්ගයේ එක් පසෙකින් වූ තවත් අඩි පාරක් කෙලවර වන්නේ ගරා වැටුණු ලිඳක් වැනි ව්‍යුහයක් අසලිනි. මෙය එකල ජේම්ස් ටේලර් විසින් පරිහරණය කරන ලද්දක් බවට විශ්වාස කෙරේ. පැරණි ගෙවත්තේ සිට විහිදෙන තවත් පටු මාර්ගයකින් ලංකාවේ මුලින්ම තේ පැල රෝපණය කළ ස්ථානයට ලඟා විය හැකිය. පසු කාලයක දී සංචාරකයන් සඳහා පෙත් මඟක් මේ ඔස්සේ නිර්මාණය කර තිබුණ ද නිසි පිලිසකර කිරීමක් නොමැති වීම නිසා එම මාර්ගය ජරාජීර්ණව ගොස් තිබේ. එකී අතීත තේ වගාවට අයත් වූ තේ පැල කප්පාදු කිරීමක් නොමැති නිසා උස්ව වැඩී ගොස් තුරු වියනක් සාදයි.
පුරාවිද්‍යා භූමියට අයත් නොවූවත් මෙකී චාරිකාවට ඇතුලත් කළ හැකි තවත් අංගයක් ලෙස අවිවාදයෙන් සැලකිය හැක්කේ කොණ්ඩගල තරණය යි. එතරම් අපහසුවක් නොමැති එම ගමන කුඩා දරුවෙකුට වුවද සම්පූර්ණ කළ හැකිය. කොණ්ඩගල මුදුනට අවට ප්‍රදේශයේ පුළුල් දර්ශනයක් ලැබ ගත හැකිය.

06/08/2024

අලකේශ්වර පරපුර දැක්වෙන කිත්සිරිමෙවන් කැළණි විහාර පුවරු ලිපිය
14 වන සියවස ලක්දිව දේශපාලනයේ වැදගත්ම භූමිකාව රඟපෑවේ අලගක්කෝනාරවරුන් මිස සිංහල රජ පරපුර නොවේ. කේරල සම්භවයකින් යුක්ත වූවත් ඔවුහු දේශීය පාලකයන්ට වඩා බෞද්ධ වූහ. ජාති මාමක වූහ. මෙහි අභ්‍යන්තර අරමුණ කුමක් වුවත් ඉන් මෙරටට සිදුවූ සේවය අති මහත් ය. සිය රාජධානිය ලෙස පවත්වා ගෙන ගිය රයිගම සහ තදාසන්න ප්‍රදේශ වල දක්නට ලැබෙන ශිලා ලේඛණ ඊට සාක්ෂි දරයි.
කිත්සිරිමෙවන් රජමහා විහාරය පිහිටන්නේ කැළණිය රජමහා විහාරයට නැගෙනහිර දිශාවෙනි. මෙකී විහාර දෙක අතරින් කැළණි ගඟ ගලා බසී. එබැවින් අතීතයේ සිටම ගඟින් එගොඩ ප්‍රදේශය හඳුන්වන ලද්දේ එගොඩ කැළණිය යනුවෙනි. ක්‍රි.ව. 304 සිට 332 දක්වා අනුරාධපුරයේ රජකම් කළ කිත්සිරිමෙවන් රාජ සමයේ මෙය ඉදි කළ බව මෙහි දක්නට ලැබෙන ශිලා ලේඛණය සාක්ෂි දරයි. එහෙත් අනුරාධපුර යුගයට අයත් නෂ්ඨාවශේෂ කිසිවක් මෙහි දක්නට නොලැබේ. කුඩා ප්‍රමාණයේ චෛත්‍යය සහ ධර්මශාලාව මෙකී විහාරයේ දක්නට ලැබෙන ප්‍රධාන අංගයන් වේ. ඒ සියල්ලම ඉතාමත් මෑත කාලයන් වලදී ඉදි කළ හෝ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද ඒවා බැවින් කිසිදු පෞරාණික ලක්ෂණයක් විසද නොකරයි. එහෙත් වංසකතා ආශ්‍රයෙන් මෙම ස්ථානයට ද යාබද කැළණි රජමහා විහාරය තරමටම පැරණි ඉතිහාසයක් පවතින බවට අනුමාන කළ හැකිය.
ඉහතින් සඳහන් කළ අලකේශ්වර පරපුර සහ කිත්සිරිමෙවන් කැළණි විහාරය සමග ඇත්තේ දැඩි සම්බන්ධතාවයකි. ඒ බව පෙන්වා දෙන්නේ එකී විහාර චෛත්‍ය මළුවේ දක්නට ලැබෙන පුවරු ලිපිය වේ. එහි දැක්වෙන්නේ අලගක්කෝනාර පරපුරේ දසවැන්නා වූ ඇමතිවරයාගේ අනුග්‍රහයෙන් මෙකී විහාරය ප්‍රතිසංස්කරණය කළ බවයි. මෙම කටයුතු වල මූලිකත්වය එවකට ප්‍රසිද්ධ යතිවරයාණ කෙනෙකු වූ විල්ගම්මුල මාහිමියන් ගෙන තිබේ. මේ ප්‍රතිසංස්කරණ වලට බෝධිඝරය සම්පූර්ණයෙන් නැවත ගොඩනැගීම, ප්‍රාකාර ඉදිකිරීම, මණ්ඩප ඉදිකිරීම ආදිය අදාල විය. මෙකී ප්‍රතිසංස්කරණයන් සිදු කළ වර්ෂය ලෙස ක්‍රි.ව. 1344 දක්වා තිබේ. ඊට අමතරව විහාරයට කුඹුරු ඉඩම් පවරා දීම සහ රාජකාරි කිරීම සඳහා පිරිමි සහ ගැහැණු පත් කිරීම ඇමතිවරයාගේ නියෝගයෙන් කළ බවද මෙකී ලිපියේ සටහන් කර තිබේ. ස්තූප ප්‍රාකාරයට සවිකර තිබෙන මෙකී පුවරු ලිපියේ ආවරණය නොවූ පැත්තේ ඉර, හඳ, බල්ලා සහ කපුටා යන සලකුණු දක්නට ලැබේ.
ක්‍රි.ව. 1344 ලංකා ඉතිහාසයට වැදගත් වර්ෂයකි. ඒ ඉබන් බතූතා නැමති සංචාරකයා මෙරටට පැමිණෙන්නේ එම වර්ෂයේ දී වීම නිසාවෙනි. ශ්‍රීපාදය වන්දනා කිරීම සඳහා 'අල් කොනකර්' නැමති බලසම්පන්න පාලකය විසින් තමාට අනුග්‍රහය දැක්වූ බව ඔහු සිය සංචාරක සටහනේ දක්වා තිබේ. මේ එවකට රයිගම ප්‍රදේශය පාලනය කළ ඉහත ටැම් ලිපියේ දැක්වෙන අලගක්කෝනාර අමාත්‍යවරයා මිස වෙනෙකෙකු නොවන බව පැහැදිලි ය. ලංකා ඉතිහාසයේ සඳහන් වන ප්‍රථම අලගක්කෝනාරවරයා වන්නේ මොහු ය. ඔහුට පෙර තවත් අලගක්කෝනාරවරුන් දසදෙනෙකු සිටි බව මෙම ලිපියේ සඳහන් වුවත් ඔවුන් පිළිබඳව කිසිදු තොරතුරක් ඉතිහාසයේ හමු නොවේ. මොහුගෙන් ඇරඹෙන අලගකෝනාර / අලකේශ්වර පරපුර ශතවර්ෂයක් පමණ මෙරට දේශපාලනයේ ප්‍රබල භූමිකාවක් රඟපෑහ. උපතින් හින්දු භක්තිකයන් වුවත් මෙකී පාලකයන් බොහොමයක් බුදු සසුනට මෙන්ම සිංහල සාහිත්‍යයට ද අනුග්‍රහය දැක්වූහ.

02/07/2024

සගම ගිරිලිපිය
මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ සගම ග්‍රාමයේ පිහිටා ඇති සගම රජමහා විහාරය කරා ලඟාවීමට තලාතුඔය-මාරස්සන මාර්ගයේ ගමන් කර එතැනින් බව්ලාන මාර්ගයේ මඳ දුරක් යා යුතුය. පසුගිය වසරේ දී පුරාවිද්‍යා ස්මාරක භූමියක් ලෙස ස්ථාපනය කරන ලද මෙම විහාරයේ පැරණි විහාර මන්දිරයක් සහ පොහොය ගෙයක් පවතී. ඒවා ගම්පළ යුගයට අයත් බවට හඳුනාගෙන තිබේ. ඒ අතර විහාරස්ථානයට තරමක් දුරින් වෙල්යායක් තුල මධ්‍යකාලීන සිංහල අකුරෙන් ලියූ පේලි 21 කින් යුක්ත ගිරිලිපියක් ද සොයාගෙන තිබේ. විහාරස්ථානයේ සිට මීටර 100 ක් පමණ දකුණු දෙසින් හෙල්මලු ක්‍රමයට වගා කර ඇති කුඹුරු යායක පිහිටා ඇති පාෂාණ උද්ගතයක කොටා තිබෙන මෙකී ගිරිලිපිය ආරක්ෂිත වැටකින් ආවරණය කර තිබේ. වගාව පවතින කාලයක දී නම් මෙකී ස්ථානයට ලඟාවීම දුෂ්කර බව අපට පෙනී ගියේය.
මෙකී ගිරිලිපිය පිටපත් කිරීමේ ගෞරවය හිමිවන්නේ පරණවිතාන ශූරීන් හට ය. ගම්පළ රජකම් කළ 5 වන භුවනෙකබාහු (ක්‍රි.ව. 1372-1408) රජුගේ 9 වන රාජවර්ෂයේ පිහිටුවා ඇති මෙහි අලකේශ්වර සහ දේවමන්ත්‍රී යන සොහොයුරන් විසින් සගම පිහිටි සපුතල නම් ගමක ඉඩම් සහ කුඹුරු සෙන්කඩගල නාථ දෙවියන්ට සහ නා ගසේ දෙවියන්ට පුද කළ බව මෙහි සඳහන් වේ. මෙකී දෙසොහොයුරන් රටට සහ බුදුසසුනට සිදු කරන සේවයට පෙරකී දෙවියන් උපකාර කිරීම ඊට හේතුව ලෙස ලිපියේ සඳහන් වේ.
මුළුමනින්ම දේශපාලනික අරමුණකින් පිහිටුවා ඇති සගම ගිරිලිපියේ අරමුණ අලකේශ්වර පවුලේ බලපුළුවන්කාරකම පෙන්වීම යැයි අනුමාන කළ හැකිය. 3 වන වික්‍රමබාහු (ක්‍රි.ව. 1357-1374) රජුගේ සොහොයුරිය සමග විවාහ ව සිටි අලකේශ්වර ගේ පුත්‍රයෙකු වූයේ පසුව ගම්පළ රජු වූ 5 වන භුවනෙකබාහු ය. මෙම යුගයේ දී වැඩී ආ නාථ දේව වන්දනය කිරුල සුරැකිව තබා ගැනීමට තරම් පිටුවහලක් කරගෙන ඇති බව මෙම ලිපිය විසද කරයි. ජනප්‍රවාද වලට අනුව මෙම ලිපියේ දැක්වෙන නා ගසේ දෙවියන් අරක් ගෙන සිටි නා ගසකට අලකේශ්වරයන් විසින් ආර්ය චක්‍රවර්තීන් සමග යුධ වැදීමට පෙර භාර වූ බව ද සඳහන් වේ.
තවද අලකේශ්වර සහ දේවමන්ත්‍රී දෙසොහොයුරන්ගේ මව්පිය පරපුර පිළිබඳව ද මෙහි සඳහන් කෙරෙන්නේ සැබැවින්ම විදේශිකයන් වූ ඔවුන්ට මෙරට පාලනය කිරීම සඳහා ඇති සුදුසුකම් පෙන්වීමට යැයි සිතිය හැකිය. ඒ අනුව මව්පසින් ශ්‍රී මහා බෝධිය සමග මෙරටට පැමිණි ගණවැසි පරපුරටත් පියපසින් ඒ හා සමාන වැදගත් පරපුරක් වූ මේණවර පරපුරටත් ඔවුන් අයත් වන බව දක්වා තිබේ.
ඉතිහාසයේ සඳහන් වන ශ්‍රේෂ්ඨතම අලකේශ්වර සාමාජිකයා වන්නේ මෙකී ලිපියේ දැක්වෙන අලකේශ්වරයන් ය. කෝට්ටේ බලකොටුවේ නිර්මාතෘවරයා වන්නේ ද පහත රටින් ආර්ය චක්‍රවර්තීන්ගේ බලය සුන් කර දමන්නේ ද ඔහු ය. අර්ථනායක සහ දේවමන්ත්‍රී යනුවෙන් ඔහුට සොහොයුරන් දෙදෙනෙකු ද විය.
එමෙන්ම පසුකාලීනව රාජධානියක් බවට පත් වූ සෙංකඩගල පුරවරය ඊට පෙර සිටම නගරයක් ලෙස පැවති බවට ද මෙම ලිපිය සාක්ෂි දරයි.

මූලාශ්‍ර:- ලංකා විශ්වවිද්‍යලයේ ලංකා ඉතිහාසය

Google location in the map:-
https://www.google.com/maps/place/Sagama+Sel+Lipiya/@7.2321996,80.6957258,164m/data=!3m1!1e3!4m6!3m5!1s0x3ae365671fa18ddb:0xa73f0e20ad82a46e!8m2!3d7.23214!4d80.695863!16s%2Fg%2F11fss_xpxy?entry=ttu

04/06/2024

විල්වල ගිරිලිපිය
විල්වල රජමහා විහාරය පිහිටා තිබෙන්නේ නුවර එලිය දිස්ත්‍රික්කයේ උඩහේවාහැට ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ ය. රිකිල්ලගස්කඩ සිට පදියපැලැල්ල දක්වා ගමන් ගන්නා මාර්ගයේ අලවත්තේගම ප්‍රදේශයෙන් ආරම්භ වන කොන්ක්‍රීට් මාර්ගයක කිලෝමීටරයක් පමණ ගමන් කළ විට මෙකී විහාරස්ථානය කරා ලඟා විය හැකිය. සීග්‍ර බෑවුම් සහිත මාර්ගයක ගමන වෙහෙසකාරී වුවත් මඟ දෙපස මනස්කාන්ත පරිසරය එම වෙහෙස අමතක කරවයි. මනස්කාන්ත කෙත් යායක් මැදින් ගමනාරම්භ කර විහාරස්ථානය පිහිටි තුරු වියනින් වැසී ගත් කඳු බෑවුම කරා යන්නෙකුට ගමන් වෙහෙසක් නොදැනෙන තරම් ය.
1996 දී පුරාවිද්‍යා භූමියක් බවට පරිවර්තනය කර ඇති විල්වල රජමහා විහාරය ප්‍රකට වන්නේ V වන විජයබාහු (ක්‍රි.ව. 1335-1341) රජ සමයට අයත් ගිරි ලිපිය සහ පැරණි විහාර මන්දිරය නිසාවෙනි. ජනප්‍රවාදයට අනුව ගම්පළ රජකම් කළ III වන වික්‍රමබාහු (ක්‍රි.ව. 1357-1374) රජුගේ බිසව වූ හෙනකඳ බිසෝ බණ්ඩාර දේවිය විසින් මෙකී විහාරය ඉදිකරවූ බව දැක්වේ. එහෙත් පෙරකී ගිරිලිපිය ඊටත් පෙර දඹදෙණි යුගයට අයත් බැව් සොයාගෙන තිබේ.
ගිරිලිපිය කොටා තිබෙන්නේ විහාර මන්දිරය තැනීම සඳහා ආධාර කරගත් පාෂාණ උද්ගතයේ දකුණු බටහිර දිශාවෙන් නෙරා ගිය කොටසක ය. එම පාෂාණ උද්ගතයේ ඉහලින් ඇති කොටස විහාර මන්දිරයේ පිටුපස කොටසට පියස්සක් ලෙස යොදාගෙන ඇති අතර ඊට කටාරම් ද කොටා තිබේ. ඇතැම් විට මෙකී විහාර මන්දිරයේ පිටුපස කොටස අනුරාධපුර යුගය තරමට පැරණි වීමට ඉඩ තිබෙන බව බැලු බැල්මට පෙනී යයි.
මෙකී ගිරි ලිපියේ වර්තමාන තත්වය සතුටුදායක නොවේ. මන්දයත් කාලයාගේ බලපෑමෙන් මෙකී ලිපිය හඳුනාගත නොහැකි තරමට විනාශ වී ගොස් තිබේ. යන්තමින් දැකිය හැකි අකුරු ද ගල මත පැතිරී ඇති පුස් වර්ගයක් නිසා වැසී තිබේ.
මේ පිළිබඳව අධ්‍යයනය කළ ආචාර්ය සිරිමල් රණවැල්ලයන්, මෙහි සඳහන් වෙන සිරිසඟබෝ විජයබාහු යනු සවුළු පෙලපතෙහි ආරම්භකයා වූ දඹදෙණියේ රජකම් කළ V වන විජයබාහු බව හඳුනාගෙන තිබේ. මෙකී සෙල්ලිපිය එතුමාගේ 11 වන රාජ වර්ෂයේ දී පිහිටුවා තිබේ. මධ්‍යකාලීන සිංහල භාෂාවෙන් දැක්වෙන මෙම ගිරිලිපියේ එතුමා විසින් ගල්විහාරය නම් වූ විහාරයකට සිදුකරන ලද ග්‍රාම පූජාවක් විස්තර කරයි.

Google map location

https://maps.app.goo.gl/MWRDXQFCxeCDf3NEA

22/04/2024

කෝට්ටේ බලකොටු පවුර
කෝට්ටේ රාජධානිය වැදගත් වන්නේ මුළු දිවයිනම අවසන් වරට එක ධජයක් යටතට ගෙන ආ අවසන් රාජ්‍යය බැවිනි. රාජධානියක් වීමට ප්‍රථමයෙන් එය මනා ආරක්ෂා සංවිධාන සහිත බලකොටුවක් ලෙස ඉදිකරනුයේ ගම්පල V වන භුවනෙකබාහු රජ සමයේ දී එතුමාගේ සුළු පියා සහ මහ ඇමති ලෙස කටයුතු කළ නිශ්ශංක අලගක්කෝනාරයන් විසිනි. එවකට දිවයිනේ වැඩි ප්‍රමාණයක බලය අල්ලා ගෙන සිටි ආර්ය චක්‍රවර්තිවරුන් හට එලිපිටම අභියෝග කළ අලගක්කෝනාරයන් ඔවුන්ට විරුද්ධව යුධ ව්‍යාපාරය ඇරඹීමේ මූලික කටයුත්ත ලෙස කොළඹ තොටමුණ ආසන්නයේ බලකොටුවක් පැවතීමේ අවශ්‍යතාව හඳුනාගෙන තිබුණි. ඒ අනුව 14 වන සියවසේ අවසාන කාර්තුවේ දී එතුමා විසින් ඉදිකරවූ මෙකී බලකොටුව පසු කාලීනව VI වන පරාක්‍රමබාහු රජු විසින් ශ්‍රී ජයවර්ධනපුරය ලෙස නම් කර සිය රාජධානිය ලෙසට පත් කර ගන්නා ලදී.
V වන භුවනෙකබාහු සමයේ දී ගම්පොල රාජ්‍යය ඊට උතුරු දෙසින් ආර්ය චක්‍රවර්තීන් විසින් ආක්‍රමණය කරන අතර එවකට එහි රජ කළ V වන භුවනෙකබාහු රජු රයිගමට පැන ගිය බව රාජාවලිය සඳහන් කරයි. බදු එකතු කළ අයකැමියන් මරා එල්ලා දැමීම වැනි අභියෝගයන් එල්ල කළ ප්‍රභූ රාජ අලකේශ්වරයන් වනසා දැමීම මෙකී ආක්‍රමණයේ මුඛ්‍ය පරමාර්ථය වන්නට ඇත. මුල් වර එල්ල කළ ආක්‍රමණය පරාජය වීමේ අවමානය මඟහරවා ගැනීම ද ඔවුන් බලාපොරොත්තු වන්නට ඇත. කෙසේ වුවත් කෝට්ටේ බලකොටුවේ සිට සටන ඇරඹූ අලකේශ්වරයන්ගේ ප්‍රති ප්‍රහාර, ආර්ය චක්‍රවර්තීන් බටහිර දෙසින් අතුගා දමා උතුරටම සීමා කරන ලදී.
මේ සා වැදගත් කෝට්ටේ බලකොටුවට අද අත්වී ඇති ඉරණම සෝචනීය ය. අනුරාධපුර හෝ පොළොන්නරු රාජධානි තරම් පැරණි නොවූවත් කෝට්ටේ බලකොටුවෙන් අද ඉතිරිව ඇත්තේ එහි මාහැඟි කොටු පවුර පමණි. විජයබා කොල්ලය මෙන්ම දොන් ජුවන් ධර්මපාල සමයේ දී පෘතුගීසින් විසින් සිදු කළ විනාශය එකී ඉරණමට හේතු විය. කෙසේ වුවත් කෝට්ටේ බලකොටුවට අවසාන මරු පහර එල්ල වන්නේ සීතාවක රාජසිංහයන් වෙතිනි. යුධ ව්‍යාපාරයන්ගෙන් දැඩි ලෙස විනාශ වූ කෝට්ටේ බලකොටුවට ඊටත් වඩා විනාශයක් කරන්නේ ජනාවාසකරණයෙනි. නිවාස තැනීම සහ මහාමාර්ග ඉදිකිරීම හේතුවෙන් කෝට්ටේ බලකොටුව තුල වූ ඉදිකිරීම් වල අද දක්නට ලැබෙන්නේ අල්පමාත්‍රයක් පමණි.
මහාවංසයත් රාජාවලියත් සවිස්තරව දක්වන කෝට්ටේ බලකොටුවේ තොරතුරු අතර එහි උත්තුංග ප්‍රාකාරය ප්‍රධාන වේ. එකී පවුරේ අදටත් ඉතිරිව ඇති ශේෂයන් එකී විස්තරය සනාථ කරයි. වත්මන් බැද්දගාන තෙත්බිම් උද්‍යානය අසල එකී ප්‍රාකාරයේ කොටසක් සංරක්ෂණය කර තිබෙනු දැකිය හැකිය. මෙකී පවුර මුළුමනින්ම කබොක් ගලින් නිර්මිත ය. සමාන්‍යයෙන් අඩි 8 ක් පමණ උස් වූ එහි පළල අඩි 35 ක් පමණ ලෙසට පැවති බව අදහස් කෙරේ. රජාවලියේ දැක්වෙන අන්දමට අංගසම්පූර්ණ දළදා පෙරහර මෙකී ප්‍රකාර මස්තකයේ ගමන් කර ඇත. එහෙත් වත්මන් කොටු බැම්ම එතරම් පළල් නොවන අතර අඩි 6 - 8 පමණ පළලකින් යුක්ත වේ. තෙත්බිම් උද්‍යානය අසලින් වැටී ඇති මාර්ගයේ ගමන් කරන්නෙකුට තම වම් පසින් මෙකී සංරක්ෂිත පවුර දැකගත හැකිය. මෙකී කොටු පවුරෙන් වටවන වර්ග සැතපුමක පමණ භූමි භාගයට අතීත කෝට්ටේ නගරය ඇතුලත් විය. මෙකී පවුරේ තවත් කොටසක් කෝට්ටේ සිරි පැරකුම්බා විහාර භූමිය තුල ද දැකගත හැකිය. ඒ අසල පෞරාණික ලිඳක නටබුන් ද දක්නට ලැබේ.

04/03/2024

කෑරගල පද්මාවතී විහාර පුවරු ලිපි
කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයට අයත් වූවත් ගම්පහ වැසියෙකුට වුවද ඉතා පහසුවෙන් ලඟා විය හැකි කෑරගල පද්මාවතී විහාරය පිහිටා ඇත්තේ වර්තමාන හේනේගම ග්‍රාමයේ ය. කලින් කලට බැතිමතුන් විසින් සිදුකරන ලද අලුත්වැඩියාවන් හෝ එකතු කිරීම් හේතුවෙන් පෞරාණික ලක්ෂණ බොහෝ සෙයින් මැකී ගොස් තිබුණත් කෑරගල විහාරයේ ඉතිහාසය ඉතා රසවත් ය. එහි ඇති පුවරු ලිපි ද්විත්වය එකී ඉතිහාසය ශක්තිමත් කරන්නා සේම එහි විශ්වසනීය බව ද තහවුරු කරයි.
මනස්කාන්ත පරිසරයක පිහිටා ඇති කෑරගල විහාරය ප්‍රතිමා ගෘහය, ධර්ම ශාලාව, බෝධිඝරය සහ ස්තූපය යන අංග වලින් සමන්විත වේ. එහි පෞරාණික බව කියාපාමින් ශිලාමය ස්ථම්භ, සඳකඩපහන් තැනින් තැන දක්නට ලැබේ.
14 සහ 15 වන සියවස් වල දිවයිනේ දකුණු කොටසේ බලවත් ප්‍රභූ පිරිසක් වූ අලගක්කෝනාරවරුන් සහ කෑරගල විහාරය අතර ඇත්තේ ඉතාමත් සමීප සබඳතාවයකි. හංස සන්දේශයට අනුව ඉතිහාසයේ මුලින්ම සඳහන් වන අලකේශ්වරයන්ගේ (නිශ්ශංක අලගක්කෝනාර) සොහොයුරිය වූ පද්මාවතී කුමරියට වැඳුම් පිදුම් කිරීම සඳහා ඇයගේ ස්වාමිපුරුෂයා වු අත්තනායක දළසෙන්ගමු මිගන්තරුන් විසින් මෙකී විහාරය ඉදි කරවා තිබේ. තත් විහාරස්ථානයේ ඇති පුවරු ලිපි ද එකී කරුණ සනාථ කරයි.
කේරළ වංශිකයන් අපගේ ඉතිහාසය සමග බැඳී පවත්නේ පුදුම ආකාරයකට ය. මාඝ ලඟදී මහාවංස කතුවරයාට කල් කදුරු සේ අප්‍රිය වූ කේරළයන් 14/15 වන සියවස් වන විට මී පැණි සේ ප්‍රිය වන්නේ ඔවුන් ආර්ය චක්‍රවර්තීන් පරාජය කරමින් ජයවර්ධනපුරය ගොඩනගන බැවිනි. ධනයෙන් සහ බලයෙන් අගතැන් වූ ඔවුහු සමකාලීන රජුන්ට සමාන වූහ. කිරුලු නොපලන් පාලකයන් වූ ඔවුහු පාරම්පරික හින්දු ඇදහිලි පසෙක ලා බෞද්ධයෝ වූහ. විහාරස්ථාන ගොඩනැගීම මෙන්ම පැරණි වෙහෙර විහාර පිළිසකර කිරීම ද ඔවුන'තින් සිදු විය. සන්දේශ කාව්‍ය ඔවුන් වෙනුවෙන් රචනා විය. රයිගම ප්‍රදේශ පාලනය කළ මෙම ප්‍රභූ පවුල විවාහ සබඳතා මගින් ගම්පොල රජ වාසලට සම්බන්ධ වූ අතර සවුලු පෙලපතේ රජෙකු වූ 3 වන වික්‍රමබාහු ගේ සොහොයුරිය විවාහ වූයේ ද අලගක්කෝනාර පවුල සමගිනි. මොවුන්ට තිබූ බලය කෙතරම් ද යන්න සමකාලීනව ලංකාවට පැමිණි ඉබන් බතූතා (ක්‍රි.ව. 1344) මෙකී අලකේශ්වර, රජෙකු ලෙස (කොනකර්හි සුල්තාන්) හඳුනාගැනීමෙන් ද පෙනී යයි.
තත් විහාරස්ථානයේ ප්‍රතිමා ගෘහයට නැගෙනහිර දිශාවෙන් පිහිටා ඇති ශිලාමය පුවරුවක දෙපසම ලිපි කොටා තිබේ. කාලපරාසයන් පිළිබඳව විවාදාත්මක වන මෙකී පුවරු ලිපි ද්විත්වයේ ගැටළුව විසඳාලන ලදුයේ ආචාර්ය මැන්දිස් රෝහණදීරයන් විසිනි. ඒ අනුව එහි එක් පසෙක 8 වන වීර පරාක්‍රමබාහු රජු (ක්‍රි.ව. 1484-1508) විසින් ද අනෙක් පස් ඔහුගේ පුත්‍ර 6 වන විජයබාහු රජු (ක්‍රි.ව. 1509-1521) විසින් ද පුවරු ලිපි කොටා ඇත. ඒ පිළිවෙලින් ක්‍රි.ව. 1501 සහ ක්‍රි.ව. 1519 යන වර්ෂ වලදී ය. 6 වන විජයබාහු රජුගේ 11 වන රාජ වර්ෂයේ දී (ක්‍රි.ව. 1519) කෑරගල විහාරයේ ඉඩකඩම් ඊට ස්ථිර ලෙසම පවරා දුන් බව එහි සඳහන් වේ.
මෙකී පුවරු ලිපි වලට අනුව දඹදෙණි සමයේ දී කෑරගල විහාරය ඉදිකරවන්නට ඇතැයි සිතිය හැකිය. ඒ බොහෝ දුරට 5 වන විජයබාහු (සවුළු විජයබාහු) රජකම් කළ ක්‍රි.ව. 1335 - 1341 කාලය ලෙස සැලකිය හැකිය. අර්ථනායක දලසෙන්ගමු මීගන්තරු යනු වත්තල නාගසේන ස්වාමීන්වහන්සේගේ මුණුබුරු බවත් ඔහුගේ භාර්යාව වූ පද්මාවතී කුමරිය ගේ වැඳුම් පිදුම් කටයුතු සඳහා කෑරගල විහාරය ඉදිකරන්නට ඇතැයි හංස සන්දේශය ඇසුරින් සිතිය හැකිය. එමෙන්ම පුවරු ලිපි වල එකී විහාරස්ථානයට දඹදෙණි සමයේ සිටම ඉඩකඩම් හිමිව තිබූ බව සඳහන් වීම එය සනාථ කරයි.
ඒ අනුව 8 වන වීරපරාක්‍රමබාහු සමයේ දී වීදාගම හිමියන් විසින් රචනා කළ හංස සන්දේශයේ දැක්වෙන කෑරගල විහාරය වන්නේ ද මෙයම ය. එබැවින් පුවරු ලිපියේ මුඛ්‍ය පරමාර්ථය, කෑරගල විහාරස්ථනයට අයත් ඉඩම් වල අයිතිය විසද කිරිමය. ඊට අමතරව වත්තල නාගසේන මහ හිමියන් විසින් ශාසනයට පූජා කරන ලද තමන් සතු පරම්පරාගත ඉඩම් සහ වත්තල වනවාස විහාරයේ නාගසේන හිමියන් සතු ඉඩම් ද දඹදෙණි සමයේ (එනම් 5 වන විජයබාහු සමයේ) සිට අයත්ව පැවති පානබුනු කෝරලේ, අංගොඩ කුසලාන් වැනි කුඹුරු සහ ගොඩ ඉඩම් වලට කෑරගල ශ්‍රී රාජගුරු වනරතන මහා ස්වාමීන්වහන්සේට ඇති අයිතිය ද ඉන් කියාපායි. තවද මෙම 'කෑරගල ශ්‍රී රාජගුරු වනරතන ස්වාමීන්වහන්සේ' යනු 8 වන වීරපරාක්‍රමබාහු රජ සමයේ ජීවත් වූවෙකු බව ද මෙම ලිපියෙන් සනාථ වේ. මන්ද යත් මෙකී පුවරු ලිපිය නිමැවෙන්නේ කෑරගල විහාරය ඉදිකරවා වසර 150කට පමණ පසුව වන අතර ඊට ඇති අයිතිය හැඟවීමක් මෙමගින් අදහස් කෙරෙන බැවිනි. වනරතන ස්වාමීන්වහන්සේ හංස සන්දේශය සහ නිකාය සංග්‍රහය යන දෙකේම සඳහන් වීමත් ඒ ග්‍රන්ථ ද්විත්වයම 8 වන වීරපරාක්‍රමබාහු සමයේ රචනා වීමත් විශේෂිත ය.
වනරතන ස්වාමීන්වහසේ යනු කෝට්ටේ යුගයේ විසූ අවසාන සංගරාජ හිමියන් වේ. එහෙත් පුවරු ලිපියක් නිමවා ස්වාමීන්වහන්සේ නමකට විහාර අයිතියක් පැවරීමට තරම් විශේෂත්වය කුමක්දැයි විමසා බැලීම වටී. යටකී පුවරු ලිපි ද්විත්වයම සාක්ෂි දරන්නේ මෙකී වනරතන හිමියන් කේරල වංශික අලගක්කෝනාර පවුලේ සාමාජිකයෙකු බවට ය. නිකාය සංග්‍රයේ දැක්වෙන සිය වැඩිමල් පුත්‍රයා සසුනට පූජා කරනුයේ රයිගම පාලනය කළ අලකේශ්වර පෙළපතේ වීරබාහු ඈපාණන් ය. ඒ මෙකී වනරතන ස්වාමීන්වහන්සේ ය. විරබාහු ඈපාගේ මව, අත්තනායක දළසෙන්ගමු මීගන්තරුන් ගේ දියණිය වන අතර ඉන් පැහැදිලි වන්නේ වනරතන ස්වාමීන්වහන්සේගේ මී මිත්තණිය පද්මාවතී කුමරිය බවයි. ඒ අනුව අලකේශ්වර පෙළපතෙන් සෘජුව පැවතෙන්නෙකුට කෑරගල විහාරස්ථානයේ අයිතිය පැවරීම සාධාරණ බව පෙනී යයි.
වනරතන හිමියන් ගේ සමකාලීන 8 වන වීරපරාක්‍රමබාහු යනු 6 වන පරාක්‍රමබාහු (1412-1469) විසින් හදා ගන්නා ලද පුත්‍රයෙකු වූ සපුමල් කුමරා ය. 6 වන පරාක්‍රමබාහු, අලගක්කෝනාරවරුන් විසින් කුමන්ත්‍රණය කොට පැරද වූ දැදිගම 5 වන පරාක්‍රමබාහු (1344-1359) පරපුරට අයත් වේ. කෙසේ වෙතත් සිය සුළු පියාගේ පරපුරට එදිරිවාදිකම් කළ පරපුරකට අයත් වූ ස්වාමීන්වහන්සේ නමකට පැරණි වෛරය අමතක කර දමා කෑරගල විහාරයේ අයිතිය ලබා දීම වැදගත් ලෙස සැලකිය හැකිය.

මූලාශ්‍ර:-
ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයේ ලංකා ඉතිහාසය
ධර්ම පරාක්‍රමබාහු, පුර්තුගීසීන් මැවූ සිංහලේ ව්‍යාජ රාජයා, මැන්දිස් රෝහණදීර

28/01/2024

මඩවල සෙල්ලිපිය
මඩවල සෙල්ලිපිය පිහිටා ඇත්තේ මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ පාත දුම්බර කොට්ටාසයේ මඩවල ග්‍රාමයේ ය. පාෂාණ උද්ගතයක මතුපිට විශාල මධ්‍යකාලීන සිංහල අක්ෂරයෙන් කොටා ඇති මෙය තුන් පැත්තකින් කොටුවකින් ආවරණය වී තිබේ. මෙම කොටුවෙන් පිටත ඉහලින් ඉර, හඳ, මිටිය සහ කිණිහිරය සලකුණු කර තිබේ. වම් පත්තෙන් ඉහල සිට පහලට මිටිය, කිණිහිරය, කතුර, කපුටා සහ බල්ලා යන සලකුණු දක්නට ලැබේ.
මෙය ඉඩම් ප්‍රදානයක් දක්වෙන ලියවිල්ලකි. රිදී වැඩකරුවෙකු වූ සිද්ධවුල්ල පරමනයා සහ ඔහුගේ පුත්‍ර සූරියා හට සිරි සඟබෝ පරාක්‍රමබාහු (පරාක්‍රමබාහු VI) විසින් එතුමාගේ 47 වන රාජ්‍ය වර්ෂය තුලදී එකී ප්‍රදානය සිදු කළ බවත්, දන්තොට වතුරේ දිවන් සහ දිවානවත්තේ ලංකා අධිකාරීන් යන ප්‍රභූවරයන් දෙදෙනා ඉදිරියේ එකී ප්‍රදානය සිදු කළ බවත් මෙම සෙල්ලිපියේ සඳහන් වෙයි. යටකී ප්‍රභූවරුන් දෙදෙනාගේ අත්සන් අදාල ලිපියේ වම් ඉහල කෙළවරේ කොටා තිබේ. ඒ ඈපාණ සහ ජෝති සිටාණ යනුවෙනි. රාජාවලියේ සඳහන් වන පරිදි පරාක්‍රමබාහු රජුට එරෙහිව කැරලි ගසන්නේ මෙකී ජෝතිය සිටාණන් ය.
රජාවලියේ දැවෙන්නේ පරාක්‍රමබාහු රජුගේ 52 වන රාජ්‍ය වර්ෂයේ දී කඳුරට පාලනය කළ ජෝතිය සිටු කම්කරුවන් සැපයීම, වාර්ෂික කප්පම පිරිනමීම සහ කරලි ගැසීම යනාදිය සිදු කළ බවයි. මෙය ඇසූ රජු විශාල හමුදාවක් සූදානම් කර තම මුණුපුරු තරුණ අම්බුළුගල කුමරා හට පවරා කන්ද උඩරට අල්ලාගනීමට පිටත් කළ බවත් එහි සඳහන් වේ.
ඒ අනුව අම්බුළුගල කුමරා උඩරට අල්ලාගන්නා අතර ජෝතිය සිටාණන්ගේ ඥාතීන් කිහිප දෙනෙකුද අල්ලාගෙන කෝට්ටේ රජවාසල වෙත පිටත් කර හරින ලදී. සූර්ය වංශයෙන් පැවත එන සහ ගම්පල රජ පරපුරට අයත් කුමරාට උඩරට රාජ්‍යය භාර දුන් බවද එහි සඳහන් වේ.
සෙල්ලිපියේ දැක්වෙන පරිදි උඩරට පාලකයා වන්නේ ලංකා අධිකාරීන් හෙවත් දිවානවත්තේ ජෝතිය සිටාණන් ය. දිවානවත්ත යනු වත්මන් හාරිස්පත්තුවට අයත් ග්‍රාමයකි. ජෝතියගේ පරාජයෙන් පසු පාලකයා බවට පත් කරනුයේ මෙකී සෙල්ලිපියේ අනෙක් අත්සන්කරුවා වන දන්තොට-වතුරේ දිවන් හෙවත් ගම්පල කුමාරයා ය. ඒ අනුව සෙල්ලිපිය කෙටූ සමයේ උඩරට පාලනය, කෝට්ටේ රජ වාසලට යටත්ව, ජෝතිය සිටුවරයා විසින් සිදුකරන ලදැයි සිතාගත හැකිය. රාජ වංශිකයෙකු වුවත් ගම්පල කුමරාගේ පැවැත්ම නාමමාත්‍රිකව වන්නට ඇත. දන්තොට-වතුර හෙවත් වත්මන් යටිනුවර, දන්තුරේ විසූ ගම්පල කුමාරයා හට උඩරට හිමිවන්නේ ඊට වසර 10 කට පසුව බව ද ඉන් සනාථ වේ.
පරාක්‍රමබාහු VI රාජ්‍යත්වය ලබන්නේ ක්‍රි.ව. 1412 දී ය. ඒ අනුව මෙහි දැක්වෙන ප්‍රදානය සිදුවන්නේ ක්‍රි.ව. 1459 වෙසක් මාසයේ ය.
මෙකී ස්ථානයට ලඟාවීම සඳහා මහනුවර සිට කටුගස්තොට දක්වා පැමිණ දිගන මාර්ගය ඔස්සේ මඩවල කරා පැමිණිය යුතුය. මාර්ගයේ වම්පසින් සෙල්ලිපිය දක්වෙන නාමපුවරුව දැකගත හැකිය. එතැන් සිට කොන්ක්‍රීට් මාර්ගයක් ඔස්සේ කිලෝමීටරයක් පමණ ගොස් මෙම සෙල්ලිපිය වෙත ලඟා විය හැකිය.

ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ
ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයේ ලංකා ඉතිහාසය
EPIGRAPHIA ZEYLANICA, VOLUME III

Google location in the map
https://www.google.com/maps/place/Madawala+Inscriptions/@7.3295629,80.6665222,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x3ae3679b28cc9d0f:0xd36e7ccbdd37eba6!8m2!3d7.3295576!4d80.6690971!16s%2Fg%2F11gcxvrhg2?hl=en-GB&entry=ttu

05/01/2024

https://amazinglanka.com/wp/western-monastery-b/?fbclid=IwAR1tf08uYMgdSG89Uf3HaascHB9RZZkwPlRg4EEeVzq26I47ctXYXN8_pC4

The concealed Western Monastery "B" lies nestled amidst contemporary residences and overgrown shrub jungles in Anuradhapura. Its secluded location makes it unlikely for any pilgrim to discover or explore. While some restoration efforts have been made in the past to revive parts of the main Padhanagh...

05/01/2024

https://amazinglanka.com/wp/western-monastery-a/?fbclid=IwAR1BUB9QW2lRBhA7lEH5OGNhQxL61btWkf8inkX0-5P1Cz6JmtKao_lDGyE

The Western Monastery "A" is located hidden among new houses and shrub jungles in Anuradhapura. The site is so hidden, that no pilgrim would find or visit this site. The main Padhanaghara complex has been partially restored in the past. However, its area is mostly covered in shrub jungle now due to....