31/03/2020
БАЯН-ӨЛГИЙ АЙМГИЙН СУМУУДЫН НЭРСИЙН УТГА, ТАЙЛБАР
1. АЛТАЙ СУМ
Нэрний утга: Том сүрлэг гэсэн утгатай, нөгөө утгыг шовх нурууг түрэг хэлэнд “Алтай” гэж нэрлэдэг байжээ (Эх сурвалж олдоогүй)
Сумын нэр болгосон шалтгаан:
2. АЛТАНЦӨГЦ СУМ
Нэрний утга:
1. Эхний утга: Алт, мөнгө, зэс, гууль зэргээр хийсэн, бурханд зул, тахил өргөх зэрэгт хэрэглэх жижигхэн сав.
2. Аяганы хүндэтгэл нэр:
Сумын нэр болгосон шалтгаан: Цамбагарав уулын бэлд орших жижиг нуурыг “Алтанцөгц” гэдэг бөгөөд уг нуурын нэрээр сумын нэрийг нэрлэжээ. Хэлбэрийг хараад нутгийн иргэд “Алтанцөгц” гэж нэрлэжээ.
3. БАЯННУУР СУМ
Нэрний утга: Нуурын нэр
Сумын нэр болсон шалтгаан: Сумын төвтэй ойролцоо орших нуурын нэрээр нэрлэжээ.
4. БУГАТ СУМ
Нэрний утга: Амьтаны нэр, мөн нэгэн төрлийн тоглоом, тоосгоны төрөл, ургамлын нэр гэсэн 4 өөр утга илэрхийлдэг
Сумын нэр болгосон шалтгаан: Өлгий сумаас зүүн тийшээ Ховд голын эрэг дагуу орших улиас, харгана бүхий хэсэг газрыг “Буга” гэж нэрлэдэг ба сумын төв энэ газартай ойролцоо оршдог.
5. БУЯНТ
Нэрний утга: Буян бүхий, буян заяатай, хувь ерөөлтэй гэсэн утга илэрхийлдэг
Сумын нэр болсон шаалтгаан: Монгол Алтай нурууны салбар нэгэн оргилийг Буянт уул гэж нэрлэдэг бөгөөд Буянт сумын төвд ойрхон оршдог тул сумын нэрийг хайрханы нэрээр билэгдэж нэрлэсэн.
6. БУЛГАН СУМ
Нэрний утга: Амьтны нэр ба салаа утга нь огцом хуга татах
Сумын нэр болсон шалтгаан: Булган гол нь булга минжийн гол тархац нутаг учир энэ хавьд хамгийн алдартай газруудын нэг байжээ. Сумын газар нутгийн ихэнх гол, горхиуд Булган голд цутгадаг тул сумыг газар усны нэрээр нэрлэжээ.
7. НОГООННУУР СУМ
Нэрний утга: Усны өнгө нь ногоон учраас ногооннуур гэж нэрлэгдсэн нуур бий
Сумын нэр болсон шалтгаан: Сумын төвд орших жижиг нуураар сумын нэрийг нэрлэжээ.
8. ДЭЛҮҮН:
Нэрний утга: Утга тодорхойгүй
Сумын нэр болсон шалтгаан: Хөхсэрхийн нурууны нэгэн уулыг Дэлүүн ул гэдэг бөгөөд уг улнаас эх авах голыг Дэлүүн гол гэдэг. Дэлүүн гол нь Буянт голын эх болдог.
9. САГСАЙ СУМ
Нэрний утга: Айрагийг ойрад аялгаар “Сагсай” гэж нэрлэдэг.
Сумын нэр болсон шалтгаан: Сагсай голын нэрээр нэрлэгдсэн ба Цагаан уулнаас эх авах Сагсай голын эхэн хэсэг дээр үед мөстлөгийн нөлөөгөөр цагаан өнгөтэй, шорвог гашуун амттай байдаг тул ийнхүү нэрлэгджээ.
10. ТОЛБО СУМ
Нэрний утга: Юманд тогтсон бөрт буюу орчиноосоо өнгөөрөө ялгагдах хэсэг талбайг ийнхүү нэрлэдэг. Мөн нэг төрлийн мэлхийний нэр
Сумын нэр болсон шалтгаан: Сумын төв нь Толбо нуурын эрэг орчимд байрладаг тул нуурын нэрээр нэрлэгджээ.
11. ЦЭНГЭЛ СУМ
Нэрний утга: Баяр баясал, сэтгэлийн жаргал,
Сумын нэр болгосон шалтгаан: Цэнгэлхайрхан уулын нэрээр анх сумыг нэрлэж байжээ.
12. УЛААНХУС СУМ
Нэрний утга: Хус модыг улаан хус, цагаан хус гэж ангилдаг “хус” модны нэрээр нэрлэсэн.
Сумын нэр болгосон шалтгаан: Одоогийн сумын төв байгаа газарт урьд нь улаан хус мод ихээр ургадаг учраас ийнхүү нэрлэжээ.
