21/03/2022
305th FOUNDING ANNIVERSARY
5th AGEW NA SAN FABIAN
MAIKLING KASAYSAYAN NG BAYAN NG SAN FABIAN..
Ang bayan ay ipinangalan sa santo at martir na si San Fabian, ang ikadalawampung Papa ng Simbahang Romano Katoliko. Ang pagka-papa at pagkamartir ay hindi kinakailangang katangian ng lahat ng mga papa, dahil ang ilan ay mga papa lamang, hindi mga martir. ngunit tinatamasa ni San Fabian ang parehong pagkakaiba, isang pambihirang kumbinasyon ng pagkapapa. Si Pope St. Fabian ay namatay bilang martir sa ilalim ng mapang-aping paghahari ni Emperor Decius noong Enero 20 taong 250 kaya sa petsang ito ay pinarangalan siya ng bayan sa taunang patronal at town fiesta nito.
Ang kasaysayan ng bayan ay napetsahan noon pang Marso 23, 1572 mahigit sa limang dekada matapos ang pagkakatuklas ng Pilipinas ni Ferdinand Magellan. Nagsimula ito bilang isang maliit na pamayanan na tinatawag na "Pueblo" ng mga Kastila, isa sa maraming maliliit na pueblo, na nasa paligid ng Lingayen Gulf.
Isinulat ng mananalaysay na si Torres, isang kinikilalang Historical researcher sa Pangasinan, na noong ang Espanyol na explorer na si Juan de Salcedo ay ipinadala ng kanyang lolo, si Gov. Miguel Lopez de Legaspi, para sa isang ekspedisyon upang payapain at gawing Kristiyano ang Hilagang Luzon nang matuklasan ang bayang ito. Pumasok si Salcedo sa bukana ng Ilog Cayanga hanggang sa Sitio na ngayon ay tinatawag na Sabangan at tinahak ang Ilog Sinsindokel (wala na ngayon dahil sa pagguho at pagbabara ng ilog) nakipagkaibigan siya sa mga katutubo na nanirahan sa mga pampang. Hindi alam kung ang mga sinaunang San Fabianites na ito ay lumaban sa mga Espanyol na Conquistador. Noong Enero 9, 1716, ang mga pinuno ng lugar ay nagsumite ng isang pinagsamang petisyon sa mga Provincial Fathers upang bumuo ng isang bayan o isang Municipio. Ang petisyon na ito ay ipinasa sa Royal Audiencia, ang Korte Suprema ng Espanya, na nagbibigay ng pag-apruba nito, Noong Marso 21, 1717. Ang pamahalaang bayan ay itinatag sa baryo ng Arceo (ngayon ay Barangay Angio) sa Sitio ng Papagueyan (ito ay maaaring sa pagitan ng Taculit at Cabaruan marahil ang kasalukuyang Angio Elementary School ay nakatayo). Sa pag-apruba ay isang tagubilin upang isama ang macayug
(Ito ay Ibinalik na sa San Jacinto), Baraoas, Anonang, Binday, Aramal, Angio and Palapad. Ang mga barangay na ito ay dating inaangkin bilang mga teritoryo ng San Jacinto, na naunang naitatag noong 1616. Ang bayan ng Sison, na dating tinatawag na “Alava” ay bahagi rin ng San Fabian hanggang sa taong 1868, nang sinalanta ng malaking baha ang Angio noong 1717, inilipat ang pamahalaang munisipal sa kasalukuyang lokasyon nito sa barangay poblacion.