Goniec Ostrołęcki

18/11/2021

Osoby zainteresowane tematyką ostrołęckiej architektury, którym nie udało się dotrzeć na wtorkowe spotkanie w Muzeum Kultury Kurpiowskiej, informujemy, że:
🟡 wystawę "Miasto w kadrze", na której prezentowane są zdjęcia uczestników pleneru fotograficznego poświęconemu architekturze i detalowi, można oglądać w siedzibie Muzeum do 5 grudnia;
🟡 przy okazji wizyty w Muzeum można odebrać publikację "Zupełnie inne miasto. Architektura międzywojennej Ostrołęki". Jest to niewielki przewodnik po wybranych, międzywojennych, ostrołęckich obiektach i projektach, do którego teksty stworzyli Barbara Kalinowska, Sebastian Wicher i Jolanta Żubrowska.

Wystawa i przewodnik są częścią projektu "Infrastruktura Niepodległości. Architektura polskich powiatowych projektów modernizacyjnych" realizowanego przez Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki
Koordynatorki projektu z ramienia NIAiU: Alicja Gzowska, Zuzanna Mielczarek
Kuratorka lokalna: Jolanta Żubrowska
Partner lokalny: Muzeum Kultury Kurpiowskiej

15/11/2021

Czy wiecie, że kościół farny w Ostrołęce mógł wyglądać właśnie tak? Zaawansowane prace budowlane, rozpoczęte w latach 30. XX w., przerwała II wojna światowa. Dziś nie ma śladów po tej monumentalnej koncepcji. O tym oraz o innych, ambitnych, międzywojennych ostrołęckich projektach architektonicznych przeczytacie w przewodniku, który będzie można otrzymać już jutro o 17:00 w Muzeum Kultury Kurpiowskiej. Link do wydarzenia znajdziecie w komentarzu pod postem. ⬇️⬇️⬇️

📷Projekt przebudowy kościoła farnego w Ostrołęce - widok perspektywiczny fasady, proj. Józef Seredyński i Tadeusz Futasewicz, 1938 (źródło: Archiwum Diecezjalne w Łomży).

11/11/2021

Ognisko na rynku, ułańska orkiestra i defilada z bronią wyciągniętą ze strychu, czyli o tym, jak wyglądało Święto Niepodległości w Ostrołęce w 1936 roku. :)

O przebiegu obchodów święta czytamy w "Przeglądzie Ostrołęckim" z 15 listopada 1936 (pisownia oryginalna): "O godz. 17-tej na cmentarzu grzebalnym, u grobu gen. Jabłonowskiego, poległego 1831 w czasie walk o wolność Polski, po krótkim przemówieniu ks. Godlewskiego oddano hołd bojownikom o Niepodległość Polski. Z cmentarza pochodem udano się na Pl. 3 Maja. Przy płonącym ognisku p. por. Kosiński, po krótkim przemówieniu o znaczeniu nadania Gen. Edw. Śmigłemu-Rydzowi godności Marszałkowskiej, wzniósł okrzyk na cześć Marszałka Śmigłego-Rydza, poczem orkiestra 5 p. uł. odegrała kilka utworów muzycznych. Miasto udekorowane zielenią i barwami narodowymi, oświetlone łuną ogniska przedstawiało malowniczy widok. W dniu 11 listopada po raporcie wojska i organizacyj wojskowych w kościołach odprawione zostały uroczyste nabożeństwa. Do zebranej po nabożeństwie na Pl. 3 Maja publiczności przemówił p. sędzia Markowicz, podkreślając znaczenie 18 Rocznicy Niepodległości Polski i faktu mianowania Gen. Śmigłego-Rydza Marszałkiem Polski, wzywając wszystkich obywateli bez różnicy wyznań i przekonań politycznych do pracy, aby trud i krew naszych najlepszych synów Ojczyzny stała się fundamentem Potęgi Polski, wznosząc okrzyk »Najjaśniejsza Rzeczpospolita, Pan Prezydent Ign. Mościcki, i Marszałek Śmigły-Rydz niech żyją« który apatyczna zazwyczaj publiczność ostrołęcka z entuzjazmem podjęła, a echo odbiło się aż hen, o kamienne stopnie mauzoleum bohaterów 1831 r."

Dalej znajdujemy informację, że ulicą Kościuszki przeszła defilada, w której szedł także "oddział wieśniaków, uzbrojonych w stare, zapewne pamiętające czasy 1831 r. krócice, jedno i dwururki, przyjęty przez publiczność z wielką radością".

📷 Plac 3 Maja (ob. Plac Gen. Józefa Bema) w Ostrołęce, fot. H. Poddębski, 1937 r.

02/11/2021

Dziś mija dokładnie 30 lat od śmierci Zofii Niedziałkowskiej.

2 listopada to Zaduszki, ale i ważna dla Ostrołęki rocznica. Mija dziś dokładnie 30 lat od śmierci Zofii Niedziałkowskiej (1904-1991). O kolejach jej życia i pracy badawczej sporo już napisano (dla zainteresowanych w komentarzu wklejamy link do tekstu Stanisława Pajki), tymczasem dzielimy się kilkoma refleksjami na marginesie tej rocznicy.

▪️ Na posiedzeniu 10 października 1929 r. Magistrat miasta Ostrołęki podjął uchwałę w sprawie sfinansowania wydania monografii miasta. Wydawnictwo miało uświetnić setną rocznicę bitwy pod Ostrołęką z 1831 roku. W protokole zanotowano, że "dla poszukiwania planów i innych dokumentów m. Ostrołęki postanowiono upoważnić Burmistrza do delegowania w tym celu odpowiedniej osoby do Warszawy, Płocka, Łomży". Burmistrzem był wówczas Kazimierz Piotrowski, który oprócz napisania historii miasta zlecił Zofii Niedziałkowskiej także stworzenie archiwum grodzkiego. Kto wie, czy najważniejsza książka o Ostrołęce miałaby szansę powstać, gdyby nie to zlecenie? Choć Piotrowski sprawował urząd burmistrza zaledwie 3 lata, był to czas intensywnych przemian w infrastrukturze, gospodarce, mieszkalnictwie. A pośród tej wytężonej pracy, wobec mnóstwa pilnych wydatków, sprawę archiwum i spisania historii miasta uznał za warte wysiłku. Co więcej – kto wie, gdyby nie pojawiła się możliwość pracy badawczej na miejscu, czy 25-letnia wówczas Zofia Niedziałkowska nie znalazłaby się w Warszawie lub innym, większym mieście (jak setki młodych, wykształconych osób dziś i dawniej)?

▪️ Nie doczekała się niestety Ostrołęka miejskiego archiwum: ani w latach międzywojennych, gdy jego organizacją miała zająć się Niedziałkowska, ani po wojnie – nawet w okresie, gdy była miastem wojewódzkim, ani później. Archiwalia dotyczące historii miasta, które przetrwały wojnę, uległy rozproszeniu. Jaki wpływ miał ten brak na stan badań regionalnych i działającą tu kadrę specjalistów, na lokalną edukację i świadomość, na przetrwanie materiałów, które zamiast trafić do archiwum, trafiały często na śmietnik? Nie sposób dziś oszacować.

▪️ Dzieje Ostrołęki spisane przez Niedziałkowską miały swoje własne, burzliwe losy i nieprędko doczekały się publikacji. W maszynopisie przetrwały wojnę, powstanie warszawskie, a drukiem ukazały się dopiero w 1967 roku. Ponieważ w czasie wojny wiele archiwaliów uległo zniszczeniu, praca Niedziałkowskiej nabrała szczególnej wartości. Monografia miasta doczekała się 4 wydań, służy kolejnym pokoleniom badaczy i pasjonatów. Od pierwszego wydania minęło ponad 50 lat. A już w 2023 roku Ostrołęka będzie świętować okrągły jubileusz 650-lecia nadania praw miejskich.

Panie radne, panowie radni, szanowne osoby związane z samorządem! Bądźcie jak burmistrz Kazimierz Piotrowski – myślcie o wartościowych inicjatywach związanych z rocznicami odpowiednio wcześnie. Można uczcić 650-lecie miasta składając większy wieniec i zapraszając droższy niż zwykle zespół na Dni Ostrołęki. Ale można też zabezpieczyć w budżecie środki np. na dedykowane zadanie w ramach konkursu ofert, dając szanse na stworzenie czegoś, co po nas pozostanie.

Miasto Ostrołęka Łukasz Kulik - Prezydent Miasta Ostrołęki Młodzieżowa Rada Miasta Ostrołęki Wojciech Zarzycki - Przewodniczący Rady Miasta Ostrołęki Mariusz Mierzejewski - radny Miasta Ostrołęka Paweł Niewiadomski - Klub Radnych "Nasza Ostrołęka"

20/10/2021

Polecamy!

Jeśli nie macie jeszcze planów na sobotę, polecamy zabrać aparat fotograficzny (lustrzankę, kompakt albo i smartfon) i udać się na plener fotograficzny. Będziemy zajmować się (trochę teoretycznie i bardzo praktycznie) fotografowaniem architektury. Odrobina historii też będzie! Punktem wyjścia do naszych działań będzie obiekt, o którym publicysta "Kuriera Warszawskiego" Jan Kleczyński pisał (i słusznie!), że posiada "moc, potęgę, wyraz niewzruszoności, życie architektoniczne". Ostrołęckie Mauzoleum jest nie tylko obiektem unikatowym na tle polskiej architektury sepulkralno-kommemoratywnej, ale też, choćby dzięki swojemu wyjątkowemu położeniu, bardzo fotogenicznym.

Plener odbywa się w ramach projektu Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki „Infrastruktura Niepodległości: Architektura polskich powiatowych projektów modernizacyjnych”. Jednym z miast wytypowanych do trwającej aktualnie, III edycji projektu jest Ostrołęka, a działania lokalne koordynuje Jola Żubrowska - prezeska Fundacji Splot Pamięci.
Pomyślicie: zaraz, jaka architektura międzywojenna w tej Ostrołęce? I w zasadzie słusznie pomyślicie, bo bardzo wiele zachowanych, międzywojennych obiektów uległo znacznym przekształceniom, wskutek czego - mówiąc najoględniej - nie narzucają się wizualnie ze swoją zabytkowością. Dlatego ostrołęcka odsłona projektu będzie skupiona wokół projektów w większości nieukończonych, zmienionych, a bardzo ciekawych i pomyślanych z niemałym rozmachem (i zarazem mało znanych - naprawdę mało, robiliśmy rozeznanie wśród ostrołęckich znajomych). Plener to pierwsze z projektowych działań - o kolejnych też będziemy tutaj informować.

Link do wydarzenia na Facebooku i do zapowiedzi na stronie NIAiU znajdziecie w komentarzach.

02/10/2021

Zagadka z kategorii :)

Mało nas tutaj, a to dlatego, że pracowicie działamy w realu! 🤓 Połowa składu Fundacji pracuje nad książką, która będzie rozwijać treść ubiegłorocznej wystawy katyńskiej, a druga połowa - nad projektem o architekturze dwudziestolecia międzywojennego w Ostrołęce.
A ze zdjęciem wiąże się zagadka: w której z ostrołęckich szkół miała powstać "sala do nauki poglądowej i muzeum sztuki ludowej kurpiowskiej"? 🤔

07/08/2021

Przy ulicy Farnej, gdzieniegdzie, czas się jakby zatrzymał :)

01/08/2021

Rocznicowo.

28/07/2021

Jeszcze jeden biogram kobiety, której życie i twórczość zasługują na upamiętnienie. Na czasie, bo za kilka dni kolejna rocznica wybuchu powstania warszawskiego.

ANNA ŚWIRSZCZYŃSKA (1909-1984) – wybitna poetka, dramatopisarka, autorka książek dla dzieci, związana z Ostrołęką poprzez relacje rodzinne.
Anna Świrszczyńska urodziła się 7 lutego 1909 r. w Warszawie jako córka Stanisławy z Bojarskich i Jana Świerczyńskiego (nazwisko, którym posługiwała się Anna, to efekt błędnego, ale nie sprostowanego zapisu w księdze metrykalnej). Jej matka pochodziła z okolic Ostrołęki, zaś ojciec - malarz, rzeźbiarz, miłośnik sztuki ludowej, był zafascynowany folklorem kurpiowskim (w 1923 r. zorganizował w warszawskiej Zachęcie wystawę sztuki kurpiowskiej). Anna Świrszczyńska ukończyła polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim. Jej pierwsze utwory poetyckie ukazały się w 1930 r. w piśmie “Bluszcz”. Brała udział w powstaniu warszawskim (powstańcze doświadczenia zawarła w głośnej książce "Budowałam barykadę"). Po wojnie przeniosła się do Krakowa, gdzie mieszkała do swojej śmierci w 1984 r.
Na tle całego, bogatego dorobku Świrszczyńskiej szczególnie ceniona jest jej późna twórczość, która - zdaniem wielu badaczy literatury - zrewolucjonizowała sposób patrzenia i pisania o kobiecości. Świrszczyńska utrwaliła w swojej twórczości postać matki oraz obraz dawnej Ostrołęki jako małego miasteczka, z liczną społecznością żydowską oraz Towarzystwem Śpiewaczym "Lutnia":
Moja matka, panna Stasia
Kiedy szła ulicą Farną
w miasteczku Ostrołęce,
stare Żydówki cmokały z zachwytu.
– Idzie anioł.
Śpiewała sopranem
w towarzystwie śpiewaczym »Lutnia«.
Piękny pan Raczyński
chciał się żenić. Zerwała
zaręczyny.
Rozpaczał.
– Pan Bóg cię za mnie skarze.
I Pan Bóg ją skarał.
Wyszła za mąż za szaleńca.

Świrszczyńska wracała także często wspomnieniami do wakacji spędzanych z rodzicami na Kurpiach - w rodzinnych stronach matki, w trakcie których - jak sama pisała po latach “ojciec zbierał po chatach wycinanki i pająki ze słomy, wyciągał ze strychów przeznaczone na spalenie stare obrazy, ze śmietników – skorupy talerzy z kogutkiem”. Czesław Miłosz, miłośnik, tłumacz i popularyzator twórczości Świrszczyńskiej, twierdził, że należy ona do grona największych przedstawicieli rozpoznawalnej na świecie polskiej szkoły poezji.

Na zdjęciu Anna Świrszczyńska w swoim mieszkaniu przy ul. Krupniczej w Krakowie (fot. Andrzej Szypowski)

05/07/2021

Przedstawiamy życiorys kolejnej ostrołęczanki, która zasługuje na pamięć - zwłaszcza, że najważniejszy okres jej działalności przypadł na wyjątkowo trudny czas w historii miasta Ostrołęki - lata tuż po I wojnie światowej.

MARIA SCHEUR (1857-1942) – działaczka społeczna odznaczona Srebrnym Krzyżem Zasługi, związana z szeregiem miejskich i powiatowych organizacji.

Urodziła się 8 lutego 1857 w Łomży, w rodzinie Łukasza Włodarkiewicza i Zofii z Linowskich. Pradziadkiem Marii był Aleksander Linowski h. Pomian – mówca i pisarz polityczny, poseł na Sejm Czteroletni, uczestnik prac nad Konstytucją 3 Maja, a w późniejszych latach sekretarz Tadeusza Kościuszki (oraz członek sprzysiężenia przygotowującego insurekcję kościuszkowską).
Maria wyszła za mąż za przybyłego z Francji Jana Scheura, weterana wojny francusko-niemieckiej z 1870 r., z którym doczekała się pięciorga dzieci: Edmunda, Marii, Ireny, Antoniego i Janiny. Rodzina mieszkała początkowo w Gucinie w gm. Czerwin (Jan Scheur był dyrektorem cukrowni Gucin oraz administratorem majątku Grodzisk), z czasem zaś przeniosła się do domu przy ul. 11 Listopada w Ostrołęce. Przed I wojną światową Maria działała w Macierzy Szkolnej, wraz z córkami prowadziła bibliotekę, zakładała i wspierała działalność kółek rolniczych. Aktywnie działała w ostrołęckim oddziale Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (od stycznia 1914 jako prezes zarządu), organizując wycieczki i uczestnicząc w tworzeniu pierwszego muzeum w Ostrołęce (zał. 1912).
Po wybuchu I wojny światowej Scheurowie wyjechali do Kijowa, gdzie Jan zmarł w 1916. Po powrocie do kraju, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, Maria zaangażowała się w działalność na rzecz pomocy ofiarom wojny i odbudowę Ostrołęki ze zniszczeń (jej aktywność na tych polach można prześledzić dzięki opublikowanym listom do syna Antoniego). 26 stycznia 1919 została przewodniczącą Narodowej Organizacji Kobiet w Ostrołęce; w lutym 1919 współorganizowała kwestę „Dar Narodowy” dla Wojska Polskiego, została także skarbnikiem Ostrołęckiego Związku Budowlanego. W kwietniu 1919 została prezesem Patronatu Poborowego na powiat ostrołęcki.
W lipcu 1920 weszła w skład Obywatelskiego Komitetu Obrony Państwa na powiat Ostrołęcki (obok m.in. burmistrza Władysława Banacha, starosty Adama Winiarskiego, doktora Józefa Psarskiego czy Jana Glinki). W czasie wojny polsko-bolszewickiej, wraz z urzędnikami starostwa, została ewakuowana do Kłecka k. Gniezna. Działała w Polskim Białym Krzyżu, Stowarzyszeniu Robotniczo-Handlowym, organizowała koncerty i spotkania kulturalne. Za działalność na polu „podniesienia drobnego rolnictwa i pracy społecznej” została odznaczona Srebrnym Krzyżem Zasługi. Zmarła 23 października 1942 w Czerwinie, jest pochowana na tamtejszym cmentarzu parafialnym.

27/06/2021

Pamięć o bitwie pod Ostrołęką, stoczonej w trakcie powstania listopadowego, jest w naszym mieście żywa, a jej ślady obecne w przestrzeni publicznej i w kalendarzu miejskich uroczystości. Mamy ulice nazwane na cześć generałów Kickiego, Kamieńskiego, Bogusławskiego... a czy kojarzymy jakiekolwiek postacie kobiet związanych z bitwą? Poznajcie jedną z nich (to kolejny wpis w ramach serii biogramów kobiet zasługujących na upamiętnienie).

KLAUDYNA POTOCKA (1801-1836) - filantropka, działaczka społeczna i emigracyjna, sanitariuszka podczas bitwy pod Ostrołęką w 1831 r.

Klaudyna z Działyńskich Potocka urodziła się na zamku w Kórniku, (pow. poznański, woj. wielkopolskie). Na wieść o wybuchu powstania listopadowego wraz z mężem, Andrzejem Bernardem Potockim, wyjechała do Warszawy, by organizować pomoc dla powstańców. Wspólnie z Emilią Sczaniecką (1804-1896), zwaną samarytanką trzech powstań, niosła pomoc rannym na polu krwawej bitwy pod Ostrołęką (26 maja 1831). Po upadku powstania listopadowego udała się do Drezna, gdzie działała na rzecz emigrantów, utrzymywała kontakty z Fryderykiem Chopinem, Adamem Mickiewiczem, Wincentym Polem. Zmarła przedwcześnie w wieku zaledwie 35 lat.
Działalność Klaudyny Potockiej i jej rolę na polu bitwy pod Ostrołęką opisał Józef Białynia-Chołodecki (pisownia oryginalna):
"Rodzina Działyńskich znaną była od dawna z gorącego patryotyzmu, z miłości do Polski, to też i Klaudyna, owiana tem szlachetnem uczuciem, oddała z chwilą wybuchu powstania listopadowego, znaczną część swojego majątku na cele narodowe, specyalnie zaś na utworzenie i wyekwipowanie pułku jazdy poznańskiej, poczem podążyła sama do Warszawy w celu pielęgnowania w lazaretach rannych, lub nawiedzonych epidemią cholery, żołnierzy polskich. Pomimo, iż była wychowaną w wygodach i zbytku, potrafiła siłą woli, dzień i noc czuwać przy chorych, oddawać im wszelkie, choćby najpośledniejsze przysługi, wytrwać wśród szpitalnych trudów, w cholerycznem, zaraźliwem powietrzu. Podczas wielkiej bitwy pod Ostrołęką – 26. maja r. 1831 – stała na pobojowisku pod gradem kul, zbierała i ratowała rannych, wskazywała wozom ambulansowym, w które miejsca mają podjeżdżać po ofiary zapasów. Acz wątła i delikatna, pokonywała wrażliwość, uczestniczyła w lazaretach przy najboleśniejszych operacyach, dodawała otuchy chorym, których uspokajał i pocieszał sam widok »opiekuńczego anioła« – Klaudyny".

Ilustracja: Portret Klaudyny Potockiej, rys. Franz Hanfstaengl, po 1831.
Źródło cytatu: J. Białynia-Chołodecki, Kobieta polska w obronie ojczyzny. Odczyt wygłoszony z ramienia "Uniwersytetu Żołnierskiego" w "Ochotniczej Legii Kobiet" we Lwowie dnia 13-go czerwca 1919 roku, Lwów 1919.