01/08/2021
Ruiny pałacu Paca w Dowspudzie 🏚️ 53.981262, 22.806012
W 1815 roku w Imperium Rosyjskim zostaje ogłoszona amnestia dla weteranów wojen napoleońskich. Do Królestwa Polskiego wraca hrabia Ludwik Michał Pac. Ostatnie miesiące spędził w Anglii, gdzie udał się na emigrację po zwycięstwie państw Koalicji nad Francją. Nie wraca jednak sam.
Do odziedziczonego wiele lat wcześniej, ale z powodu zawirowań historii pozostawionego samemu sobie majątku w Dowspudzie sprowadza grupę szkockich osadników. Zakładają liczne wsie o swojsko brzmiących dla polskiego ucha nazwach: Linton, New York, Bromfield, Longwood i inne. Mają za zadanie wprowadzić oraz przekonać miejscowych chłopów do nowych technik uprawy i rzemiosła. Hrabia, który na własne oczy widział skutki angielskiej rewolucji przemysłowej, postanawia przenieść ją w lokalnej skali do Polski. Oprócz modernizacji rolnictwa rozwija także przemysł: buduje wytwórnię maszyn, liczne warsztaty, tartak mechaniczny, garbarnie, browar i wiele innych. W całej okolicy aż huczy od intensywnej pracy i realizacji pomysłów hrabiego.
Fascynacja Wielką Brytania u hrabiego Paca nie ogranicza się tylko i jedynie do rozwiązań w gospodarce. Jako wielki miłośnik sztuki zakochał się w dominującym wówczas na Wyspach stylu neogotyckim. Wysokie, smukłe, zdające się sięgać samego nieba wieże kościołów, gmachów i pałaców z czerwonej cegły przypadły mu do gustu na tyle, że postanawia mieć jeden na własność w swoim majątku. Budowa pod okiem włoskiego architekta rusza już w 1820 r. i kończy się siedem lat później. Pałac posiada sześć wież, 60 gotyckich szczytów i setki posągów, a w jego podziemiach miały się znajdować dwie kondygnacje piwnic oraz sekretny tunel prowadzący do kościoła w niedalekich Raczkach. Według innej, mniej prawdopodobnej, ale bardziej oddziałowującej na wyobraźnię wersji, tunel przechodził pod dnem Wigier i kończył się w samym klasztorze Kamedułów.
Tym samym tunelem według legendy hrabia Pac miał uciec przez Rosjanami po klęsce powstania listopadowego. Jako jego aktywny uczestnik (dowodził w kilku bitwach i został rany pod Ostrołęką), oraz senator, który złożył podpis na akcie detronizacji Mikołaja I, nie może raczej liczyć na ulgowe traktowanie z ich strony. Niezależnie od prawdziwego sposobu ucieczki hrabia przedostaje się do Francji, gdzie aktywnie działa na rzecz polonii jako stronnik Adama Czartoryskiego. Bierze udział w misjach dyplomatycznych do Anglii i Włoch. Po zakończeniu jednej z nich nie wraca do Paryża, a kontynuuje podróż na Południe, której ostatecznym celem ma być Ziemia Święta. Niestety nigdy do niej nie dociera. Płynąc statkiem do Turcji, zaczyna chorować i umiera w wieku zaledwie 55 lat w ówczesnej Smyrnie.
Po upadku powstania majątek zostaje skonfiskowany przez władze carskie i przez lata stopniowo popada w ruinę pod zarządem kolejnych właścicieli. W końcu jeden z nich w 1890 r. decyduje się na rozbiórkę pałacu, a pozyskane w ten sposób cegły sprzedaje na budowę wojskowych koszar powstających wówczas w Suwałkach.