28/08/2021
Doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam trong mùa Covid - NHỮNG CÂU CHUYỆN KHÔNG ĐÙA
Trong một cuộc điện thoại hỏi thăm nhau vào những ngày đầu Thành phố Hồ Chí Minh chính thức áp dụng Chỉ thị 16 để giãn cách xã hội, Khách hàng của tôi - một Doanh nhân với nhiều năm kinh nghiệm thương trường và khá thành công trong lĩnh vực sản xuất và kinh doanh phân bón – đã than thở: “Đại dịch, Công ty anh thiệt hại khoảng một tỉ đồng/tháng và không biết đến bao giờ thì dừng lại. Nhìn bạn bè quanh mình thất nghiệp, nợ nần,… nhiều quá mà không đủ sắp xếp hết, tự nhiên anh thấy có lỗi quá chừng!”
Tuy chỉ là một nội dung trao đổi ngắn, nhưng qua đó, chúng ta cũng có thể thấy những thiệt hại mà Covid-19 gây ra cho nền kinh tế toàn cầu nói chung, nền kinh tế Việt Nam nói riêng và những khủng hoảng nặng nề và những-áp-lực-không-thể-nói-nên-lời của các doanh nghiệp Việt, đặc biệt là các Chủ doanh nghiệp vừa và nhỏ vốn đã không quá mạnh về vốn liếng, kinh nghiệm thực tế trong đối đầu và xử lý khủng hoảng, và rất nhiều vấn đề phát sinh xảy đến cùng một lúc.
Doanh thu ngày càng sụt giảm về số âm
Có thể nôm na gọi việc phấn đấu trên tất cả các phương cách để duy trì, tồn tại, không phải đóng cửa hay nộp đơn xin phá sản,… và chờ đợi cơ hội khôi phục hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam trong giai đoạn này mà một “nỗi đau”, khi mà các báo cáo kết quả và tình hình kinh doanh chỉ hiển thị những con số không mong đợi và lược đồ tăng trưởng cứ ngày một tuột thang.
Theo Báo cáo khảo sát của Ban nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân được thực hiện vào đầu năm ngoái, khi đại dịch bắt đầu bùng phát, 60,2% các doanh nghiệp được hỏi đều cho rằng nếu dịch bệnh kéo dài tới sáu tháng, doanh thu sẽ bị giảm trên 50%. Trong khi đó, chúng ta đã phải trải qua dịch bệnh kéo dài hơn 18 tháng, nên ai cũng có thể hình dung doanh số của họ đang như rơi tự do và khó có phương án kéo lên trở lại dù đã cố gắng đến mức gần như vắt kiệt mình.
Vào tháng 03/2021, Phòng Công nghiệp và Thương mại Việt Nam (VCCI) phối hợp với Ngân hàng Thế giới (WB) công bố một báo cáo khảo sát gần 10.200 doanh nghiệp về ảnh hưởng của Covid-19 đến tình hình hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp tại Việt Nam. Theo đó, 87,2% doanh nghiệp cho biết họ chịu ảnh hưởng ở mức “phần lớn” hoặc “hoàn toàn tiêu cực”, chỉ 11% doanh nghiệp cho rằng họ “không bị ảnh hưởng gì”, và gần 2% ghi nhận tác động “hoàn toàn tích cực” hoặc “phần lớn tích cực”. Và không chỉ riêng doanh nghiệp càng ít tuổi đời càng chịu ảnh hưởng tiêu cực, có đến 84% doanh nghiệp tư nhân và 85% doanh nghiệp FDI có trên 20 năm hoạt động cũng chịu ảnh hưởng bởi dịch COVID-19 ở mức “phần lớn” hoặc “hoàn toàn tiêu cực”.
Theo số liệu của tổng cục thống kê, tính chung sáu tháng đầu năm 2021, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt 2.464 nghìn tỷ đồng, chỉ tăng 4,9% so với cùng kỳ. Trong đó, du lịch giảm 52%, lưu trú giảm 2,7%, bán lẻ tăng cao nhất đạt 6,2%,… Thế nhưng, tỷ lệ này của bán lẻ chỉ bằng ½ mức tăng ở thời điểm trước dịch.
Cho đến thời điểm hiện tại, khi tình hình còn trở nên xấu hơn bao giờ hết. Và khi sự bùng phát của Covid-19 tại Việt Nam lan rộng đến mức Chính phủ phải liên tục ra các Chỉ thị, Chỉ đạo,… liên quan đến giãn cách xã hội hay buộc phải phong tỏa nhiều khu vực dân cư, nhà máy, khu công nghiệp,… nhằm kềm hãm sự lây lan trên diện rộng, số liệu các doanh nghiệp vừa và nhỏ phải đóng cửa để cắt lỗ, giảm áp lực tài chính (nợ nần, lương bổng, lãi vay kinh doanh, chi phí đầu tư,…), hoặc xấu nhất là họ không còn đủ tâm lực hay trí lực để có thể tiếp tục cứu lấy doanh nghiệp của mình theo kiểu vừa đóng cửa tạm thời vừa tập trung nghiên cứu phương án kinh doanh mới hay thay đổi kế hoạch vận hành sau khi tạm hết dịch,… chắc chắn đã tăng phi mã mà chưa thể thống kê trong tình hình kinh tế - xã hội hãy còn quá nhiều bất ổn như lúc này.
Chi phí tăng vọt và khó kiểm soát
Nỗi đau của doanh nghiệp vừa và nhỏ trong mùa Covid không chỉ do việc kinh doanh không hiệu quả mà còn do vấn đề chi phí doanh nghiệp cứ liên tục tăng cao, từ tiền thuê mặt bằng, tiền lương, tiền dịch vụ công, tiền dịch vụ tư và rất nhiều chi phí cho các tiện ích kinh doanh.
Trên thực tế, con số những doanh nghiệp may mắn được các bên cho thuê mặt bằng miễn hay giảm chi phí thuê chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay; trong khi đó, các khoản chi tối cần thiết cho một văn phòng hay nhà xưởng như điện, nước, điện thoại, internet,… không hiểu sao cứ tăng lên một cách đột biến mà không có bất kỳ một lởi giải thích hợp lý từ các đơn vị cung cấp. Đó là chưa kể đến các khoản-chi-phí-không-điều-kiện lại đột ngột phát sinh, ví dụ như: chi phí trang bị thêm laptop cho các nhân viên làm việc tại nhà, chi phí phun khử trùng đơn vị, chi phí khám bệnh cho nhân viên, chi phí mua các phần mềm hội họp hay đào tạo trực tuyến,…
Trong mùa dịch, dù không hề muốn, rất nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng đã phải chấp nhận áp dụng chính sách giảm lương hay cho thôi việc những nhân sự không thực sự quá cần thiết tại thời điểm này, nhưng việc đảm bảo trả lương sau giảm cho nhân viên cơ hữu đúng hạn và trang trải chi phí duy trì các hoạt động sản xuất – kinh doanh đã được thu hẹp đáng kể cũng là một áp lực không nhỏ. Bởi lẽ khi không có doanh thu và những nguồn vốn lưu động dự trữ cạn dần, việc vay mượn từ người thân, gia đình và bạn bè đủ điều kiện thường là giải pháp hữu hiệu đầu tiên mà các chủ doanh nghiệp vừa và nhỏ áp dụng, nhưng không phải lúc nào họ cũng vay mượn được và khả năng hoàn trả thì… cũng chưa biết đến ngày nào, nên ít nhiều gây ảnh hưởng tiêu cực đến những mối quan hệ tưởng đã rất thân thiết hay bền vững trước đây.
Áp lực về dòng vốn để duy trì doanh nghiệp
Như vừa nói, trên 90% doanh nghiệp vừa và nhỏ chỉ có thể tận dụng mối quan hệ cá nhân để xoay trở và đối ứng vốn nhằm có thể duy trì tối thiểu tình hình hoạt động của đơn vị mình trong gần hai năm trở lại đây.
Trong khi đó, một số doanh nghiệp khác lựa chọn phương thức vay thế chấp từ các ngân hàng để bổ sung nguồn vốn lưu động đã cạn kiệt . Tuy nhiên, “đoạn trường ai có qua cầu mới hay”. Từ những ngày đầu Quý II năm 2021, Ngân hàng Nhà nước – theo một “giải pháp/quy tắc quản trị rủi ro” chưa hợp lý nào đó - đã “bóp chặt” các room tín dụng cá nhân lẫn doanh nghiệp có liên quan đến việc kinh doanh bất động sản theo kiểu “quơ đũa cả nắm”, nên tài sản là bất động sản của các chủ doanh nghiệp vừa và nhỏ khi đi vay thế chấp tại các ngân hàng cũng vô hình trung bị liệt vào mục “vay bất động sản”, dẫn đến việc giải ngân chậm trễ và kéo theo đó là họ phải khất lần khất lữa việc thanh toán những khoản công nợ và các khoản đến hạn chi trả cho các đối tác và/hoặc bạn bè, chủ nợ,… làm cho uy tín và hình ảnh của một doanh chủ chân chính cứ vì thế mà cứ ngày một xấu đi một cách bất ngờ, trong khi lãi suất ngân hàng thì đâu có được giảm hay ưu đãi chút nào “như báo chí đăng”.
Cũng có nhiều doanh nghiệp nộp đơn đăng ký được Chính phủ hỗ trợ, nhưng những cố gắng của họ chỉ trả về thêm những thất vọng nặng nề khi họ hoàn toàn không thể “với tới” được các gói cứu trợ của Chính phủ, như gói 62 ngàn tỷ hồi năm ngoái và gói 26 ngàn tỷ năm nay theo Nghị quyết 68 của Chính phủ, bởi vì Nghị quyết 68 chỉ hướng đến những người lao động, những người sử dụng lao động trực tiếp bị tác động bởi sự phong toả do có người bị nhiễm virus SARS-CoV-2, phải ngừng sản xuất và tổn phí cao do cách ly,… một cách cục bộ, trong khi con số các doanh nghiệp ngắc ngoải vì doanh thu sụt giảm, so sức mua của người tiêu dùng yếu đi rất nhiều, khó khăn trong các khâu vận hành, nhập khẩu nguyên vật liệu… mới là đáng kể. Rồi, quan điểm về việc ngành nghề nào là thiết yếu hay “không-thực-sự-cần-thiết” trong những ngày gần đây lại giáng thêm một “đòn chí mạng” vào tâm lý của các chủ doanh nghiệp, làm cho áp lực này cứ chồng lên áp lực khác, liên tục,…
Do đó, các doanh nghiệp vừa và nhỏ chỉ có thể tự căng sức chống chọi bằng nguồn lực ít ỏi tự thân của mình là chính, cho đến khi “già néo đứt dây” chứ hoàn toàn không thể mưu cầu hay chờ đợi sự hỗ trợ một cách minh bạch, kịp thời, hữu ích,… từ bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào tất cả; khi các chính sách của Chính phủ đã đưa ra trong một năm vừa qua để hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua những ảnh hưởng của dịch Covid-19, như: gia hạn miễn, giảm thuế, phí, lệ phí, gia hạn thời hạn nộp thuế và tiền thuê đất hỗ trợ các doanh nghiệp, cá nhân chịu thiệt hại bởi dịch Covid-19 và các gói hỗ trợ tiền tệ - tín dụng… phần nhiều chỉ là những chính sách, còn hệ thống pháp luật và giải pháp tháo gỡ các nút thắt về thủ tục hành chính để cải thiện môi trường kinh doanh và thúc đẩy các doanh nghiệp khởi nghiệp thì cứ như “trống kêu đường trống, kèn kêu đường kèn”.
Những quy định chưa hợp lý
Trên 95% Khách hàng của người viết bài này là những doanh nghiệp đủ hình thái và quy mô. Khi giao tiếp với họ trong những ngày gần đây, tôi cảm thấy rằng chúng ta đang có cái nhìn khá phiến diện về loại hình doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi Covid-19. Thực tế, không chỉ các doanh nghiệp trong lĩnh vực du lịch, dịch vụ, sản xuất hàng xuất khẩu và hoạt động sự kiện - biểu diễn bị tác động mạnh, mà ngay cả các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ tư vấn, pháp lý, sản xuất, phân phối hàng tiêu dùng nhanh, kinh doanh phân phối - bán lẻ cũng bị ảnh hưởng trầm trọng. Nên, đừng mang cảm quan thô sơ về những ngành-nghề-thực-sự-cần-thiết ra mà phát biểu, mà hạn chế hay thậm chí “cấm đoán” chúng tôi lưu thông trên đường vì mục đích công việc; bởi điều đó ảnh hưởng rất tiêu cực đến tâm lý, nói khác hơn là “bị phân biệt đối xử”, của những người đang hoạt động kinh doanh các loại hình dịch vụ vì không ít thì nhiều, mô hình kinh doanh và dịch vụ của họ tuy không thực sự thiết yếu với đại đa số người nhưng lại rất cần thiết với khách hàng trong thị trường ngách của họ, đặc biệt nhất là khi họ đang vận hành kinh doanh một cách hợp pháp và đảm bảo tốt các nghĩa vụ về thuế, đóng góp ngân sách, tạo công ăn việc làm,…
Và áp lực về tâm lý từ con người
Ở một mặt cá nhân hơn, hầu như 100% các chủ doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa phải đăng ký giải thể ở thời điểm hiện tại phải đang rất căng đầu căng não và phải gồng mình vượt qua nhiều áp lực tâm lý khác đến từ khách hàng, đối tác, bạn bè, người thân, gia đình,… khi Covid-19 đã xộc thẳng vào một vài điểm yếu của họ một cách bất ngờ, khiến cho họ không thể dự phòng để ứng phó với các bất khả kháng này một cách trọn vẹn, rồi thì cho sự tin tưởng bị vơi đi và nỗi nghi ngờ ngày càng trở lớn khiến cho sự tương hỗ qua – lại từ trước đến nay bỗng đột ngột mất đi. Rồi từ đó, những bất ổn tâm lý này sẽ ngày một lớn dần, dẫn đến những thiếu sót cả chủ quan lẫn khách quan trong từng suy nghĩ, trong từng hành động, trong từng quyết định,… chắc chắn sẽ làm “nỗi đau” này của họ sẽ ngày một dai dẳng và nặng nề hơn.
Làm kinh doanh không dễ, và những doanh nghiệp vừa và nhỏ làm kinh doanh trong đại dịch Covid-19 lại càng khó khăn hơn bao giờ hết. Cho nên, chắc chắn rằng họ sẽ hoặc ít hoặc nhiều bắt gặp hình ảnh của chính mình, một cách chua chát, trong những câu chuyện không đùa này. Dù biết rằng dịch bệnh rồi sẽ qua đi, nhưng liệu việc cố gắng để phát triển bền vững doanh nghiệp, qua đó có thể thực hiện tốt trách nhiệm doanh nghiệp với cộng đồng và đóng góp thỏa đáng vào ngân sách quốc gia từ thành phần kinh tế tư nhân như họ, như tôi,… có còn được đặt lên mục tiêu hàng đầu như trước đây hay không, trong khi chúng tôi đang đứng giữa vùng bão mà lại “kêu đất không nghe, kêu trời không thấu”?
________
Đây chính là một trong số những câu chuyện không đùa mà iem viết theo "đơn đặt hàng" của The Saigon Times, để tặng riêng cho iem, cho Khách hàng, và cho cả những Doanh chủ trong khối SME hiện đã và đang căng người và cố gắng gồng mình trong đại dịch; trong khi sự hỗ trợ thực tế từ Chính phủ dành cho Khối kinh tế tư nhân này (vốn đóng góp rất tích cực vào ngân sách Nhà nước từ trước đến giờ) vẫn còn nằm trong các "gói giải cứu" tận đẩu tận đâu mà dù các Chủ doanh nghiệp SME đang cố vét vài đồng quèn trong cái túi rỗng để đi đóng tiền điện, thì vẫn không biết đường nào mà lần ra cái kênh truyền hình đang ra rả phát về những gói hỗ trợ, hướng giải cứu, giải pháp vực dậy khối kinh tế hiệu quả,...; trong khi họ đang nghiến răng trèo trẹo chờ đợi từng ngày, cho đến khi Bình Hưng Hòa bớt "kẹt xe" để mà quăng những đứa con đang lớn, đang khỏe, đang sung mãn,... của mình vào lò hỏa táng.
Vậy đó, nhưng iem vẫn mong Anh/Chị bình an và sớm tìm được giải pháp hiệu quả và thích hợp với mình nhất để tự cứu lấy mình, chứ đừng bao giờ hi vọng hay chờ đợi những "giải pháp có cánh" trong tình hình này nữa!
Tác giả: Khoai Lang - Thời báo Kinh Tế Sài Gòn
