05/01/2025
BÀI VIẾT BỔ ÍCH!
Các bạn HDV nên đọc vì trong này có rất nhiều câu chuyện hay về Sa Pa và những người con của Sa Pa. Đây sẽ là những chất liệu rất hay để chúng ta truyền cảm hứng cho du khách khi đến với Sa Pa.
theo dõi
PHONG CÁCH SA PA
Bút kí CAO VĂN TƯ
Mỗi xứ sở có sự tự hào và hấp dẫn du khách bằng những sắc vẻ riêng của mình. Ấy là núi non, trời mây, sông suối, là sắc màu phong cảnh, hương vị của ngon vật lạ. Ấy là con người xứ sở với những nét đẹp của dáng vẻ và phong cách con người. Bâng khuâng nhớ cảnh nhớ người. Xứ sở nào để lại cho du khách niềm bâng khuâng ấy là vùng đất đáng tự hào. Thành phố này con người thanh lịch, lịch lãm và tinh tế. Vùng đất kia là nơi con người duyên dáng, nhỏ nhẹ, sâu sắc. Thành phố này trật tự nghiêm minh mà thân thiện nhiệt tình. Vùng đất tứ phương hợp quần kia người dân bộc trực, tự nhiên, phóng khoáng. Miền đất này người đẹp nền nã, tảo tần mà tươi duyên...
Những nét đẹp của dáng vẻ, nói năng, giao tiếp, ứng xử trong cuộc sống hàng ngày tạo nên phong cách con người xứ sở, vùng miền, tạo nên thiện cảm, mến yêu, thương nhớ.
Sa Pa nức tiếng đẹp cảnh đẹp người. Núi non, mây trời, cỏ cây, hoa trái Sa Pa cuốn hút khách gần xa. Đất trời mây núi Sa Pa sinh ra những con người Sa Pa có vẻ đẹp riêng.
Ca khúc Sa Pa nơi gặp gỡ đất trời của Phùng Chiến hát rằng “ mặt trời mọc lên từ má em”. Thơ của nhà thơ Lò Ngân Sủn thì kể “ ở đây nắng tỏa ra từ đất – Con gái má cũng mọc mặt trời”. Ý lớn gặp nhau, nhạc sĩ và nhà thơ gặp nhau qua câu hát, lời thơ. Thi sĩ Tạ Hữu Yên từ nơi xa đến, thốt lên:
Em như nụ ấy, như hoa ấy
Váy xòe mềm mại nét hoa văn
Đôi mắt em nhìn tình đến vậy
Núi cũng nghiêng rồi, huống nữa anh.
Những nghệ sĩ cảm nhận vẻ đẹp bắng trái tim và đôi mắt tinh tế. Con người sở tại và du khách phương xa đồng cảm giao hòa cảm xúc được minh chứng bằng sự lưu truyền dài lâu của giai điệu bài hát và tứ thơ.
Vậy thì phong cách Sa Pa là gì?
Hãy trở về từ thủa thăm thẳm xa xưa. Cái thủa vị thần cường tráng dồn căng sức lực đắp nên hòn núi cao sừng sững, vươn tới tận xứ sở Nhà Trời. Dấu tích xa xưa còn để lại đến ngày nay, một bên là đỉnh Phan Si păng hùng vĩ, một bên là dãy Ngũ Chỉ Sơn hình năm ngón tay in tạc giữa trời mây.
Hãy đến bên những tảng đá trên triền núi Sử Pán, nơi bàn tay khối óc người xưa để lại những hình vẽ vân vi hàm chứa những nội dung mà con người thời hiện đại chỉ biết khâm phục ghi nhận đó là bút tích của tâm hồn và trí tuệ lớn lao mà một thế kỉ nay kể từ khi phát hiện ra, còn căng óc tìm lời giải mã.
Và dọc trên những nẻo đường, những triền núi, bao thế hệ con người đã tạc vào núi non những bức tranh làng bản, ruộng nương kì vĩ huyền diệu bằng trí tuệ, bằng nghị lực phi thường và bàn tay tài hoa, để sinh tồn và phát triển từ bao đời.
Mở lại những trang viết từ hơn tám mươi năm trước của ông Nhật Nham, một bậc thức giả, từ Hà Nội lên gặp gỡ bạn bè và thăm thú Sa Pa, bài viết đăng trên báo Tri Tân(*), xem ông cảm nhận về con người Sa Pa ngày ấy thế nào. Ông kể về Sa Pa “ cách tỉnh lị 38 cây số và cao hơn mặt nước bể 1500 thước tây, khí hậu rất mát mẻ và trong sạch, dân cư khỏe mạnh ít ốm đau...”. Những dòng viết với từ ngữ còn đậm dấu ấn thời gian, ghi nhanh những hình ảnh và cảm nhận về đường quanh co khúc khuỷu, với vách núi, với thung lũng, vực sâu thăm thẳm. Ông cảm nhận con người nơi đây “ vất vả đến nhường nào”, những người “ đủ nghị lực, kiên nhẫn, kinh nghiệm và khéo léo”. Cảnh tượng hấp dẫn ông, với hình ảnh “ lơ thơ một vài nóc nhà gianh, xen lẫn với cỏ non xanh biếc, khác chi một bức tranh sơn thủy mãn hoa”. Ông trân trọng công trình của con người khai sơn phá thạch, tạo nên “ ruộng nương xanh tốt. Thoạt nhìn đã biết mùa màng vùng ấy họ trông nom cẩn thận và mất nhiều công phu lắm mới được như thế”. Và đây là nếp sống văn hóa của người dân phía Đông Nam thị trần Sa Pa: “Một xóm lơ thơ vài nhà, trước cửa có dán câu đối chữ nho viết giấy hồng điều. Thấy khách qua đường, các thổ dân đều lễ phép cúi chào”. Ông ghi chép tỉ mỉ về những công cụ và công trình của người dân nơi đây. “ Cạnh nhà là suối, có cối giã gạo, dùng sức nước vận động. Đó cũng là một cái tri thức tinh khôn của dân thượng du vậy”. Ông gặp hai cầu mây, và ông đã kí họa lại bằng ngôn từ. “ Một quãng xa tới cầu mây thứ nhất. Cầu Mây này bắc qua sông Mường Hoa, dài hơn 50 thước tây. Cầu đan bằng song và gỗ, trên có dây treo. Thực là tinh xảo, khôn khéo và tiện lợi; người đi lại như trên đất vậy. Hỏi ra mới biết, cầu này của tất cả dân vùng ấy làm đã lâu năm...Vó kí giong cương, độ hơn một cây số nữa đến nhà thờ Mường Hoa. Chúng tôi xuống ngựa, thẳng đường dốc, tới thăm Cầu Mây thứ hai”. Ông tả và nhận xét: “Cầu này có vẻ chắc chắn và rộng rãi hơn cầu thứ nhất. Hai đầu có hai cây cổ thụ rườm rà xanh tốt, trên cành cũng buộc dây song treo cầu. Lại có thang bắc lên cho khách bộ hành qua lại...Trèo lên cầu, vịn lan can, đi lại run rẩy, xem ra vững vàng, rồi đứng giữa cầu, ngắm trông phong cảnh có bề thanh thanh; chung quanh một vùng non nước bao la; thỉnh thoảng nghe tiếng vượn hót chim kêu...” Ông thốt lên lời thán phục bằng bài thơ và kết hai câu:
Khen chiếc cầu này ai khéo bắc
Biết bao qua lại, khách Đông Tây!...
Sa Pa Thác Bạc, Cầu Mây...Dấu tích cầu mây xưa không còn, nhưng những dòng viết trên đã ghi lại ảnh hình cho chúng ta hình dung mà tự hào, và tiêc nuối.
Ông viết những dòng chân thành, khâm phục người dân nơi đây tài hoa khéo léo, “ có thể dùng các thứ của hóa công đã dành cho họ ở miền rừng núi. Mỗi khi cần đến một thứ gì, họ lại nghĩ ra các phương pháp mà ta cho là xảo điệu”.
Quan sát tinh tế, tỷ mỉ, ông nhận xét rằng dân vùng này “ có văn hóa, có võ công, có lễ nghi, có trật tự, biết sinh nhai một cách êm đềm, biết chế tạo những khí mãnh và cách thức ăn mặc, thích thú đoàn viên, không ham danh lợi, ngày tháng chỉ bạn cùng non nước, thực là một dân tộc tự ta cho là trong cảnh Đào nguyên vậy”.
Tạo hóa ban tặng cho Sa Pa thời tiết mát mẻ. Ở xứ sở nhiệt đới gió mùa, khi nắng lửa, khi mưa chan, gió bão dữ dằn, mà có vùng đất mát mẻ, ôn hòa thật là quý giá. Nhưng cũng thật oái oăm, thời tiết mát mẻ, đất cũng mỡ mầu, nhưng chênh vênh, gập ghềnh, cheo leo, đi lại thật gian nan vất vả, mà canh tác đâu có dễ dàng gì. Con người Sa Pa trụ vững, để tận dụng cái mát mẻ và mỡ mầu, để dựng nhà, để kè đắp thành ruộng, thành nương gieo trồng mơn mởn rau xanh, bời bời ngô lúa, ươm cấy những cây thuốc quý và giữ gìn, ươm gieo nâng niu những giống hoa đẹp. Có giống hoa bản địa thiên nhiên nơi đây ban tặng, là các loài phong lan bám trên vách đá, nương níu cộng sinh trên những thân cây cổ thụ rừng già, là các loài địa lan trên các triền núi, dọc theo các lối mòn, hòa vào trăm loài cỏ cây hoang sơ mà sắc màu tươi thắm, rực rỡ, dịu dàng, là hoa đỗ quyên rực rỡ mỗi độ xuan về.... Có loài hoa từ phương xa tới, những thược dược, lay ơn, cúc vạn thọ, cẩm tú cầu, hợp với thổ ngơi thời tiết nơi đây, gặp bàn tay con người Sa Pa chăm chút khéo léo, nhập cư cùng hoa cỏ quê gốc Sa Pa, cùng nhau tươi thắm sắc mầu. Chính các loài hoa đặt tên cho xứ sở này là Mường Hoa.
Sa Pa là xứ sở của nấm hương. Trong bữa cơm trưa ông Nhật Nham được chủ nhà thết đãi, ông chú ý đến món nấm quý. Ông viết rằng: “ Trong bữa cơm này có vị nấm rất ngon. Nấm Chapa là một thực phẩm rất quý, trừ miền trên này được dùng ngay sau khi lấy ở rừng về, nên được tươi tốt, còn muốn đem đi xa, phải phơi thật khô”. Ông hân hạnh được chủ nhà tặng mấy chai nấm đem về làm quà. Chủ nhà kể rằng đã tìm ra cách ướp nấm tươi đóng chai, gắn xi, để hàng năm vẫn còn nguyên chất, đem đi xa đến đâu cũng không hỏng. Món quà kỉ niệm của lòng người mến khách được để dành, sau một năm mở ra ăn vẫn còn hương vị. Ấy là cái khéo léo, cái tinh tế trong ẩm thực gắn với lòng mến khách của con người Sa Pa.
Nhân chi tiết này, tôi nhớ đến hai kỉ niệm nho nhỏ còn in sâu trong kí ức. Ngày ấy, trường tôi sơ tán về xã Gia Phú huyện Bảo Thắng. Một hôm, tôi có giấy báo đi nhận bưu phẩm. Tôi vượt mấy cây số trên con đường mòn dọc theo bờ Ngòi Bo, ra trạm Bưu điện đặt tận giáp bến đò thôn Thái Bo sang Thái Niên, trong lòng phấp phỏng, không biết thứ gì trong gói bưu phẩm, từ ai và ở đâu gửi tới. Anh nhân viên bưu điện đưa tôi một gói nhỏ, ghi người gửi là Lưu Bích Thắng, Sa Pa. Mở hộp nhỏ ra, bên trong là bông hoa cúc vạn thọ phơi khô nhưng vẫn tươi mầu, kèm lá thư nhỏ hướng dẫn tỉ mỉ cách chơi hoa với những lời ân cần thương mến. Ông Lưu Bích Thắng ở Sa Pa. Tôi gặp ông khi ông ra thăm con học lớp 10 ở Trường cấp III Lao Cai, sơ tán tại Làng San, huyện Bát Xát. Cuộc gặp từ mấy năm trước. Tôi vào hàng con ông, gặp ông một lần và trò chuyện, mà như thể thâm giao. Tôi cầm gói quà quý hóa trở về trường, lòng rưng rưng cảm động.
Lại nhớ một lần tôi vào Sa Pa công tác, đến ăn sáng tại quán ăn nhỏ thưa khách ở Phố Cũ. Biết tôi là khách từ xa lên, ông chủ mời tôi và anh bạn đồng nghiệp người sở tại vào nhà trong uống nước. Căn phòng nhỏ, khung cảnh đồ vật giản dị nhưng gợi vẻ tĩnh mịch cổ xưa. Ông mở cánh tủ chè sơn màu cánh gián đã cũ, lấy ra chiếc chai nhỏ. Ông rót ra hai li nhỏ thứ nước mầu đỏ tịm, phảng phất hương thơm.
- Mời các ông nếm thử. Thứ này tôi tự làm.
Chúng tôi đỡ lấy chiếc li, đưa lên miệng. Một mùi thơm thoang thoảng pha hơi men tỏa ra. Nhấp một chút nhỏ, cảm nhận vị ngọt, chất men và hương thơm lan tỏa. Thì ra là rượu nho ông tự ủ, một thứ rượu đặc sánh, nghiêng li mà rượu vẫn bám vào thành thủy tinh đỏ tịm. Ông kể rằng, cả vụ nho chỉ chọn lấy một số chùm, hái đúng dịp tiết trời đẹp nhất, nơi ủ thích hợp và thời gian vừa độ, rồi chắt lọc giữ gìn, thưởng thức và thết đãi khách quý. Quý hóa biết bao li rượu nho Sa Pa...
Sa Pa là đất hoa, mà nhiều hoa đẹp. Nhưng cái cách chơi hoa, thưởng hoa của người Sa Pa có nét riêng. Nhiều hoa là thế, nhưng người ta chỉ chọn ra thứ hoa mình thích rồi ươm trồng vừa phải, đủ để làm đẹp cho ngôi nhà, cho mảnh vườn của mình. Một lần, anh bạn cùng phòng có chuyến công tác Sa Pa, dẫn tôi về thăm ông cụ thân sinh tại ngôi nhà nhỏ cách thị trấn mấy vạt nương chênh chếch nghiêng nghiêng. Ngôi nhà nhỏ đơn sơ, nhưng nhìn từ ngoài đã thấy sự gọn gàng, chỉn chu, cẩn thận đến từng đường nét. Căn bếp nhỏ cạnh nhà ngăn nắp ấm cúng. Từng thanh củi nhỏ xếp thành chồng nhỏ, vuông vức, đều đặn. Bếp lò nho nhỏ vừa dùng nấu nướng, vừa là lò sưởi ấm những ngày đông tháng giá. Lão nông làm vườn mà ngôi nhà hiện diện sự thanh cảnh, thảnh thơi, không thấy vẻ bề bộn ngổn ngang thường thấy ở nhà nông nơi khác.
Tôi chú ý đến khóm thược dược bên hiên nhà. Những cây thược dược tươi tốt, lá mỡ màng, dâng lên những nụ hoa chum chúm, mấy bông hoa hàm tiếu và mấy bông xòe nở sắc tím phớt hồng. Khóm hoa nhỏ bổ sung vừa độ cho ngôi nhà nhỏ, đủ nói về cuộc sống và phong cách của ông lão làm vườn xứ sở này.
Dịp khác, tôi ghé thăm nhà ông Nguyễn Huy Khánh. Bên hiên nhà ông có bồn sứ nho nhỏ mọc lên thứ cây gì thanh mảnh, thâm thấp. Ông để ý xem tôi chăm chú bồn cây ấy đến mức nào. Tôi ngắm nhìn, thấy đèm đẹp và nghĩ về điều gì thích thú của chủ nhân. Ông mỉm cười, bảo đấy là một loài địa lan, khác với địa lan lá to, hoa trắng muốt thường thấy bên đường. Để ý sẽ thấy những chấm hoa nhỏ điểm trên vùm lá, tạo vẻ đẹp thầm lặng, kín đáo. Tôi ngắm nhìn kĩ hơn, và nhận ra những chấm hoa, cảm nhận vẻ đẹp chủ nhân vừa giới thiệu, nhưng chắc chắn là chưa cảm nhận đấy đủ.
Anh bạn trẻ Nguyễn Thái Minh có ngôi nhà xinh xinh bên mảnh vườn nghiêng nghiêng lưa thưa những cây đào. Xen những nấc đất trong vườn là những hàng cải bắp, xu hào được ươm trồng xếp đặt như hoa. Đây đó trên thân cây đào là những giò phong lan bám nhẹ vào giá thể gỗ nho nhỏ. Lác đác có giò phong lan đã buông chùm hoa phơn phớt sắc hồng.
Có lần Thái Minh đã tặng tôi một giò phong lan nhỏ xinh và dặn kĩ càng cách chăm sóc. Tôi phấp phỏng đợi chờ giò phong lan buông ra một chùm hoa. Cái ngày đẹp trời, đẹp hoa ấy đã đến. Tôi trân trọng thưởng thức hình ảnh, sắc mầu và mùi hương chùm phong lan quý hiếm. Tôi nhận ra cái cách chơi phong lan thanh nhã, nhẹ nhàng trong thửa vườn nghiêng nghiêng của Thái Minh. Giò phong lan thanh nhã nhẹ nhàng, chứ không bùm xùm, rậm rạp đặc dầy như thường thấy đó đây.
Thái Minh cũng thường gửi ra cho tôi cành đào Sa Pa mỗi dịp đón xuân. Thường là cành đào vừa phải, cắt từ cây đào già, cành chủ rêu phong, mà cành con tim tím, mập mạp, non tơ, điểm vừa phải những nụ hoa phấn trắng he hé cánh hồng và những nụ phổng phao phấp phỏng bừng hoa đúng sáng sớm xuân mới.
Thú vui của người Sa Pa khá đa dạng. Tôi muốn kể về nhà giáo Nguyễn Triển, người gắn bó cuộc đời với Sa Pa. Ông rất yêu loài vật. Người ta bảo ông là thày giáo dạy các môn tự nhiên, trong đó có môn vạn vật, sau này gọi là môn sinh vật. Điều đó đúng, nhưng yêu loài vật đến như ông là một phong cách sống. Ông yêu các loài chim. Ông yêu quý con chó của mình như yêu quý người bạn thân thiết. Ra khỏi nhà để lên lớp, ông bắt tay tạm biệt nó. Nó vẫy đuôi tạm biệt ông và đứng nhìn theo ông khuất dần trong sương sớm. Khi ông trở về, nó chạy ra, tíu tít vẫy đuôi, đứng thẳng trên hay chân sau và đưa hai chân trước ôm chầm lấy ông. Ông bế nó lên, hôn hít nó, vỗ về nó.
Ông là người sôi nổi, dí dỏm, vui chuyện với mọi người. Nhưng ông có thú vui câu cá nơi suối vắng. Lớp bồi dưỡng hè của giáo viên cấp hai, cấp III toàn tỉnh tổ chức tại trường cấp III Lao Cai sơ tán tại Mường San, bên bờ con suối từ Phìn Ngan chảy xuống. Sau những giờ sôi nổi luận bàn chuyên môn và vui vẻ chuyện trò, ông lặng lẽ ra bờ suối, men theo những tảng đá nhấp nhô, tìm đến nơi bóng mát, nước chảy hiền hòa và có những con cá lượn lờ. Ông ngồi thanh thản buông câu. Ông lấy trong túi ra một bao diêm, một lọ thủy tinh rượu trong veo, và một chiếc chảo bằng chiếc đĩa tí xíu xinh xinh cùng những vật dụng cần thiết. Ông gom ít củi khô nỏ. Và ông ngồi lặng lẽ nhìn chiêc phao câu nổi trên dòng nước liu riu. Cây bên bờ suối nghiêng tán lá xuống dòng nước. Nắng lọc qua tán lá lấp lóa. Gió hiu hiu. Tiếng suối thượng nguồn âm âm rì rào vọng về. Nước luồn qua khe đá róc rách. Con người vui vẻ, hóm hỉnh, chuyện trò rôm rả, giờ đây đang tĩnh lặng trên mỏm đá buông câu. Con cá nhỏ cắn câu, và ông khẽ giật cần. Ông thư thả nhóm lửa rán cá và nhắm rượu. Chả phải độc ẩm mà là ông uống rượu cùng suối nước, cùng những vòm cây, cùng mỏm đá bên rừng...
Bây giờ lại trở về với thị trấn Sa Pa. Từ đầu thế kỉ hai mươi, Sa Pa đã có nhà máy thủy điện để cung cấp điện thắp sáng, có những tòa nhà kiến trúc kiểu châu Âu. Và chỉ Sa Pa có sân quần, là nơi chơi thể thao, bên dưới nhà thờ xây bằng đá, bên dưới vườn hoa và những tòa biệt thự, bên kia đường là tòa nhà Chủ Cầu. Thị xã Lào Cai có sân chơi bóng đối diện ga xe lửa, chứ không gọi là sân quần. các huyện lị khác thì phố sá thưa thớt, lèo tèo, làm gì có sân quần. Các sân vận động ta mới san tạo sau này. Thế mà Sa Pa đã có sân quần từ lâu lắm.
Thế nên người Sa Pa rất ham thích thể thao, và sinh ra nhiều danh thủ. Anh Hiếu Sa Pa là danh thủ bóng chuyền của Đội bóng Công an Vũ trang nổi tiếng những năm sáu mươi bảy mươi thế kỉ trước. Sa Pa sinh ra và nuôi dưỡng nhiều tay vợt bóng bàn nổi danh. Các danh thủ ấy là Cao Việt Hưng, hai anh em Nguyễn Đắc Thành, Nguyễn Đắc Trung và tay vợt là nhà giáo Trưởng phòng giáo dục Dương Văn Xếp. Sần Quáng là người con của làng Giáy Tả Van về học trường Bổ túc Công nông, một cây vợt bóng bàn xuất sắc. Cao Việt Hưng trắng trẻo, cao ráo, đôi mắt sáng, uốn mình đưa vợt như múa vun vút đường bóng đầy bất ngờ. Nguyễn Đắc Thành nhỏ con, ngăm đen, đôi mắt linh lợi, dồn hết tinh lực vào trái bóng. Nhà giáo Dương Văn Xếp đĩnh đạc, đường hoàng vút những đường bóng làm đối thủ khó lường...Sa Pa lặng lẽ hiền hòa, với những con người này, Sa Pa lại là uyển chuyển linh lợi và sắc sảo.
Sa Pa là xứ sở ấp ủ và sinh nở những tác phẩm nghệ thuật. Nơi đây cất lên Tiếng hát trên đỉnh núi Hoàng Liên qua ca khúc trứ danh của nhạc sĩ Ngọc Quang từ hơn sáu chục năm nay và vượt qua thời gian ngân nga mãi tới bây giờ và sẽ ngân nga tới mai sau. Nơi đây nhạc sĩ Vĩnh Cát cất lên ca khúc Sa Pa thành phố trong sương, ngợi ca “ bốn mùa hoa trái ngát hương, mây mù, mưa bay gió lạnh” bằng giai điệu tha thiết tự hào. Nơi đây, nhạc sĩ Phùng Chiến phơi phới tự hào trong giai điệu ca khúc Sa Pa nơi gặp gỡ đất trời, phóng khoáng trời mây và đằm thắm nồng nàn tình yêu. Nơi đây cất lên những ca khúc trữ tình khác của Phùng Chiến, Lê Trọng Hùng, Minh Sơn và các nhạc sĩ khác. Gió ngàn mây núi, tình người và hoa trái Hoàng Liên kết thành giai điệu bổng trầm cùng đất trời bát ngát.
Sa Pa là đề tài phong phú cho những tác phẩm thơ văn. Nhà văn Nguyễn Thành Long lên Sa Pa, bắt gặp cái tứ cho một truyện ngắn, thế là ông vội trở về để viết. Ông thổ lộ với nhà văn Ma Văn Kháng rằng, bắt gặp cái tứ thú vị, nên mình phải rút ngắn chuyến đi để viết ngay. Và rồi truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa ra đời. Một truyện ngắn, kể chuyện về con người ông gặp ở Sa Pa, câu chuyện có tình tiết, có kết cấu theo yêu cầu của truyện ngắn, nhưng tác phẩm cũng là một bài thơ về cảnh sắc, về con người Sa Pa, diễn đạt bằng ngôn ngữ đẹp như thơ. Lặng lẽ Sa Pa, lặng lẽ tình yêu, lặng lẽ vẻ đẹp đặc trưng Sa Pa.
Sa Pa, nguồn cảm hứng và nguồn tư liệu cho nhiều nhà văn viết nên những tác phảm về Sa Pa và về Lào Cai xứ sở biên cương.
Sa Pa in dấu chân các nhà văn, các thi sĩ mọi miền. Nhà thơ Gia Dũng tập hợp 100 bài thơ tình viết vè sa Pa trong thi phẩm mang tên Miền mây trắng.
Sa Pa hoài thai, sản sinh và nuôi dưỡng những nghệ sĩ của xứ sở và đất nước. Nhà văn – nhà thơ Mã A Lềnh viết:
Từ đá
Vụt lên những bông hoa nhỏ nhoi
Chúng tôi gọi là hoa bất tử
Từ đá
Mọc lên những rừng đào trĩu quả
Chúng tôi kêu đào vạn thọ
Từ đá
Sinh ra những chàng thi sĩ
Hát ca về tình yêu, đất trời của mình.
Quả thật, Sa Pa sinh ra nhiều thi sĩ, nhiều văn nghệ sĩ. Nhà văn, nhà thơ, nhà sưu tầm nghiên cứu Mã A Lềnh sinh ra và lớn lên ở làng Móng Sến xã Trung Trải của Sa Pa. Ông miệt mài sáng tác và nghiên cứu để có một khối lượng tác phẩm đồ sộ với nhiều thể loại, đóng góp lớn cho văn học nghệ thuật Lào Cai và văn học nghệ thuật cả nước. Ông trở thành hội viên Hội Nhà văn và hội viên nhiều chuyên ngành nghệ thuật Việt Nam. Nhà văn Mã Anh Lâm nối nghiệp cha, sáng tác thơ và viết truyện ngắn, tiểu thuyết, là Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh, Ủy viên Ban chấp hành Hội Văn học nghệ thuật các dân tộc Thiểu số Việt Nam. Mã Én Hằng, con gái ông kế nghiệp cha từ rất sớm, tiếp tục là là cây bút vững vàng.
Nguyễn Học là nhà giáo thương binh yêu thơ, từng bài thơ đều dạt dào cảm xúc với “Sa Pa mùa đang chuyển”. Có nhà văn không chôn rau cắt rốn ở Sa Pa, nhưng cuộc sống gắn bó với mảnh đất này, nảy nở những cảm xúc và sinh nở những tác phẩm và khẳng định mình tại mảnh đất Sa Pa. Đó là nữ nhà văn Tống Ngọc Hân với những truyện ngắn gây tiếng vang cả nước. Cho đến bây giờ, những tác phẩm nổi trội nhất của Tống Ngọc Hân là những truyện ngắn viết ở Sa Pa và viết về Sa Pa. Mai Mơ yêu nghề, yêu đời, yêu thơ từ những ngày làm cô y tá gắn bó với bà con Sa Pa.
Sa Pa có nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, nghệ nhân Sần Cháng dân tộc Giáy, miệt mài tìm tòi văn hóa truyền thống, cho ra đời những cuốn sách dầy dặn. Có nhà sưu tầm nghiên cứu Giàng Seo Gà dân tộc Mông, say sưa khai thác, bảo tồn văn hóa truyền thống xứ sở.
Sa Pa nuôi dưỡng nên các nghệ sĩ Hội họa, tạo hình là họa sĩ Đỗ Chung, Nguyễn Thiện Hùng, các nghệ sĩ nhiếp ảnh Phúc Thạnh, Minh Được, Nguyễn Thọ, Lê Hựu, Giang Sự, Thào Minh Tâm và Hoàng Tùng. Cũng chính từ Sa Pa, các nghệ sĩ đa năng Văn Bình, Nguyễn Mạnh Cường trưởng thành và phát triển. Chàng thiếu niên Sùng A Lềnh quê Sử Pán ngày nào về học Trường Dân tộc nội trú tỉnh, đam mê sáo Mông, được Nghệ sĩ Nhân dân Lương Kim Vĩnh yêu quý và hướng dẫn để sử sụng cây sáo của dân tộc mình thuần thục.
Khách phương xa đến Sa Pa rất mến mộ điệu xòe nhịp nhàng cùng trang phục rực rỡ hoa văn đặc trưng của các cô gái Xa Phó Nậm Sài. Và điệu múa quạt uyển chuyển của các cô gái Giáy Tả Van xinh đẹp tươi duyên. Thổ cẩm Tả Phìn với đường nét sắc mầu cuốn hút. Kĩ thuật dệt vải lanh, nhuộm chàm và in vẽ, thêu thùa là công việc làm mặc thường ngày, mà cũng là nghệ thuật uyển chuyển tinh diệu truyền thống tài hoa...
Sa Pa đúng là vùng đất của văn hóa, đất của nghệ thuật.
Tạo hóa ban cho Sa Pa một vùng đất, một vùng trời mây huyền diệu và thơ mộng. Khách đến là cảm nhận được, và càng khám phá, càng thấy thú vị. Con người Sa Pa được vùng đất, vùng trời mây huyền diệu dưỡng nuôi, và chính con người Sa Pa khai thác, phát huy và tạo dựng để vùng đất và vùng trời mây ấy đã huyền diệu càng huyền diệu hơn.
Phong cách con người Sa Pa thế nào, thật khó mà diễn đạt khái quát bằng một số từ ngữ khái niệm. Phong cách con người Sa Pa là kết tụ linh khí đất trời, kết tụ tâm hồn, trí tuệ lưu đọng và nảy nở từ xa xăm, tồn tại và phát triển dọc theo thời gian. Ấy là tầm vóc cường trấng và trí tuệ tiềm ản. Ấy là nghị lực kiên cường và sự khéo léo tinh diệu. Ấy là sự đôn hậu, đằm thắm tình người, là tinh tế tô điểm sáng tạo và cảm thụ cái đẹp. Hẳn là chưa đầy đủ, nhưng những kí ức và cảm nhận kể trên có thể giúp bạn hình dung phong cách con người của xứ sở núi non hùng vĩ và kì diệu này.
Phong cach - một nguồn lực quý giá. Nguồn lực ấy đã và đang tô đẹp vùng đất Sa Pa kì diệu, tạo nên sức hấp dẫn du khách gần xa...
