Museumstadtours

  • Home
  • Museumstadtours
Website

Museumstadtours Aanbieder van een unieke stadswandeling door het centrum van Amsterdam waarin de Gouden Eeuw en haar geschiedenis centraal staan.

Je hoeft geen kunstgeschiedenis te hebben gestudeerd om te begrijpen wat het verhaal achter dit schilderij is. Links een...
17/04/2021

Je hoeft geen kunstgeschiedenis te hebben gestudeerd om te begrijpen wat het verhaal achter dit schilderij is. Links een rijke koopman met zijn dochter, rechts de andere kant van de maatschappelijke ladder: een bedelende vrouw en haar kind.

Tegenwoordig hebben we het vooral over de rijkste 1% van de 17de eeuw. Iedereen kent wel de portretten van rijke Amsterdamse regenten, de nachtwacht en met zwart omlijste verhalen over de VOC. Toch vertelt dit zeker niet het echte verhaal.

Amsterdam groeide in die tijd uit tot een stad van wereldfaam, met ruim 200.000 inwoners in 1670. Het totale aantal nieuwkomers is echter veel groter, minstens 425.000, van wie velen slechts tijdelijk bleven en daarna verder trokken.

Sommige migrantengroepen zijn goed gedocumenteerd, maar veruit de meeste zijn anoniem gebleven. Deze groep, arme, naar welvaart zoekende mensen, bleven ongeregistreerd en rechteloos werkvolk. Een enkeling slaagde erin om uit de schemering te ontvluchten door te trouwen met een rijkere Amsterdammer, maar vele bleven anoniem, op doorreis naar een andere stad, opzoek naar nieuw geluk.

🖼 Adolf en Catharina Croeser aan de Oude Delft, 1655, Jan Steen, Rijksmuseum

🇳🇱

Op 1 april verloor Alva zijn bril… herinner jij dit ezelsbruggetje nog?Het is 1 april als de geuzen, tegenstanders van h...
01/04/2021

Op 1 april verloor Alva zijn bril… herinner jij dit ezelsbruggetje nog?

Het is 1 april als de geuzen, tegenstanders van het Spaanse gezag, in 1572 de stad Den Briel veroveren op de Spanjaarden, onder aanvoering van Alva. Het wordt wel gezien als het begin van de opstand in de Nederlanden.

Reeds in 1566 droegen Hollandse edellieden penningen om zich als geus te presenteren. Voorop zien we Filips II, met de tekst: ‘In alles de koning trouw’, maar op de achterkant (zie foto 2) zien we twee ineengeslagen handen met een bedelzak met de tekst: tot aan de bedelzak. De voor- en achterkant maken de zin volledig: In alles de koning trouw, tot aan de bedelzak. Een duidelijk teken dat men misschien de koning wel erkende als staatshoofd, maar het zeker niet eens was met zijn beleid.

🖼 Twee geuzenpenningen, Jacques Jonghelinck (kopie naar), 1566, Rijksmuseum

Het is Lente!De bomen worden weer groen, de koeien mogen het land op, het wordt weer lekker warm, en uiteraard: de kuike...
20/03/2021

Het is Lente!

De bomen worden weer groen, de koeien mogen het land op, het wordt weer lekker warm, en uiteraard: de kuikentjes worden weer geboren.

Deze olieverfstudie met kuikens biedt een uniek inzicht in de werkwijze van Melchior d’Hondecoeter, de bekendste Nederlandse schilder van vogelstukken uit de 17de eeuw. Hij gebruikte dergelijke studies als basis voor zijn monumentale parklandschappen, die hij voorzag van uiteenlopende vogelsoorten.

Op dit werk staan zeven kippenkuikens in verschillende houdingen afgebeeld. De kuikens zijn veelvuldig hergebruikt, of zoals we tegenwoordig zeggen: copy & paste. Ze zijn terug te vinden in vele schilderijen van hem.

Kijk maar eens naar het volgende schilderij van zijn hand. ( 📷 #2)

🖼 Zeven kuikens, Melchior d'Hondecoeter, ca. 1690, Rijksmuseum

Even op de fiets, met de metro of auto? Een luxe die men in het bruisende Amsterdam van de 17de eeuw nog niet kon voorst...
31/01/2021

Even op de fiets, met de metro of auto? Een luxe die men in het bruisende Amsterdam van de 17de eeuw nog niet kon voorstellen? Of misschien toch?

Het rijtuig met paarden reed al wel rond door de stad! Een uitvinding overgewaaid uit Hongarije, uit het plaatsje Kocs. Juist, koets betekent Kocs. Zo leer je nog eens wat op deze koude zondagochtend.

Anyways, het zou je niet verbazen dat dit Hongaars stukje techniek op wielen al snel de Tesla van de Gouden Eeuw zou worden.

In 1595 waren er al zoveel koetsen dat in enkele straten eenrichtingsverkeer nodig was, parkeerterreinen werden ingericht (je leest het goed), speciale laad- en los vakken ontstonden en de Keizersgracht werd volgebouwd met koetshuizen. Het klinkt allemaal heel modern. Echter, de koets had ook nadelen. Het geluid en de stank van paardenstront was onverdraagzaam, en dacht men dat grachtenhuizen zouden wegzakken door het gehobbel van de wielen.

Een algeheel verbod op koetsen in de binnenstad in 1643 hield echter niet lang stand, de leden van het stadsbestuur waren zelf ook de dupe, ze lieten zich immers graag rondrijden en al snel reden de eerste koetsen weer door de stad.

🖼 Gezicht op de Dam, c. 1672, Gerrit Berckheyde, Gemaldegalerie Alte Meister, Dresden

De slavenhandel in de 17de eeuw. Een verschrikkelijk onderdeel van een tijd waarin Nederland juist wereldkampioen was op...
06/01/2021

De slavenhandel in de 17de eeuw. Een verschrikkelijk onderdeel van een tijd waarin Nederland juist wereldkampioen was op het gebied van zo’n beetje alles, inclusief kunst, wetenschap, economie en sociale ontwikkeling. Niet voor niets dat we spreken van een Gouden Eeuw, een term die dus niet altijd te rechtvaardigen valt.

In mijn rondleidingen besteed ik hier veelvuldig aandacht aan en sta dan graag even stil bij Keizersgracht 177, een stadspaleis waar vroeger de familie Coymans heeft gewoond. Ook deze Willem, hier afgebeeld door Frans Hals, is telg uit deze rijke Amsterdamse familie. De Coymans waren ondernemende bijtjes, en verdiende miljoenen met de handel op de Oost en Spaans-Amerika. Absoluut dieptepunt is helaas een verkregen vergunning in 1685, het Asiento, om jaarlijks tot wel 3000 slaven te mogen verhandelen naar Spaanse koloniën.

Terug naar de Keizersgracht. De ironie wilt dat het pand in 2003 werd ingericht als Nederlands hoofdkantoor van Amnesty International, de grootste mensenrechten organisatie ter wereld.

🖼 Willem Coymans, 1645, National Gallery of Art, Washington

Evenals tegenwoordig kwam ook in de 17de eeuw belastingontduiking voor. Bovendien waren de controlemogelijkheden destijd...
04/01/2021

Evenals tegenwoordig kwam ook in de 17de eeuw belastingontduiking voor. Bovendien waren de controlemogelijkheden destijds veel minder goed ontwikkeld. Daar komt nog bij dat de machthebbers van destijds allemaal gelieerd waren in ingewikkelde familieverhoudingen. Zo kon het gebeuren dat de burgemeesters van toen letterlijk aan de knoppen draaiden om vermogen van familie lager te doen voorkomen. Voor de Quote 500 van destijds een uitgelezen kans te ontkomen aan bemoeizuchtige belastinginners.

Zo kon het gebeuren dat de rijke koopman Jan Bicker voor nog geen 100.000 gulden werd aangeslagen, terwijl we weten dat zijn nalatenschap maar liefst het 7-voudige moet zijn geweest.

Dat het ook anders kan, weet Andries de Graeff maar al te goed. Hier afgebeeld door Rembrandt werd in 1674 extra zwaar aangeslagen van 100.000 naar 700.000 gulden door een politieke vijand.

🖼 Andries de Graeff, Rembrandt van Rhijn, 1639, Gemäldegalerie Alte Meister

  Wat draagt een schilder? Een groot deel van de 17de eeuwse zelfportretten waren voor eigen gebruik. Ze werden in het e...
18/11/2020

Wat draagt een schilder? Een groot deel van de 17de eeuwse zelfportretten waren voor eigen gebruik. Ze werden in het eigen huis opgehangen, maar ook verkocht. Het werd dan verkocht als een soort van ‘visitekaartje’. De meeste schilders beelden zich dan ook af als goed geklede man, naar de mode van die tijd.

Hoewel in de 17de eeuw nog niet iets bestond als beroepskleding, droeg Rembrandt bijvoorbeeld altijd een baret, mede dankzij hem werd de baret een blijvend attribuut van het stereotype schilder, iets wat we vandaag de dag nog altijd kennen.

Rembrandt, zelfportret, 1659, National Gallery of Art, Washington

  Ik benoem vaak in mijn posts prominente Amsterdammers die soms tot wel 14 keer burgemeester zijn geweest. Hetzelfde ge...
12/11/2020

Ik benoem vaak in mijn posts prominente Amsterdammers die soms tot wel 14 keer burgemeester zijn geweest. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor deze beste man: Henrick Hooft. Hij zou naast een legio van andere bestuurlijke functies burgemeester zijn van de stad Amsterdam in de jaren 1662, ‘64, ‘77 en ‘78. Hoe dat precies werkt?

Allereerst is het goed om te weten dat Amsterdam in de 17de eeuw maar liefst vier burgemeesters had. Ieder jaar, tussen 28 januari en 4 februari, vonden binnen de regentenklasse verkiezingen plaats. Wie mocht komend jaar burgemeester worden? Wie schepen (wethouder) en wie de overige opengevallen plaatsen binnen het gemeentehuis.

Het ambt van ambtenaar was destijds een stuk lucratiever dan nu, en ging dan ook altijd om grote belangen. Door de gehele 17de eeuw was het een kwestie van balanceren tussen de verschillende familieclans, waarbij zoveel mogelijk bestuurders uit de eigen kennissenkring gepaaid moesten worden. Dit was een wankel schouwspel en daarom te riskant om aan pure verkiezingen bloot te stellen. Het alternatief was het organiseren van verschillende maaltijden waarbij in onderling overleg uiteindelijk de functies verdeeld werden, te vergelijken met het huidige politieke café.

Nog even terug naar Henrick, hier geportretteerd ter gelegenheid van zijn huwelijk met Aegje Hasselaer. Dit huwelijk zal hem zeker hebben geholpen in zijn verdere carrière. De oom van Aegje was, hoe kan het ook anders, burgemeester van Amsterdam.

🖼 Henrick Hooft, 1640, Michiel Jansz. van Mierevelt, Rijksmuseum

  Rijkdom kon je echt ruiken in de Gouden Eeuw, want heb je wel eens gehoord van een pomander? De vrouw op dit portret h...
09/11/2020

Rijkdom kon je echt ruiken in de Gouden Eeuw, want heb je wel eens gehoord van een pomander? De vrouw op dit portret heeft een dergelijk gebruiksvoorwerp in haar hand.

Vrouwen droegen dit gouden werkje tussen de plooien van hun rokken om luizen en schaamlucht te weren. Het begrip hygiene bestond nog niet, en men had nog niet helemaal door dat douchen ongewenste geuren zou oplossen, men wisselde gewoon van kleding. Om toch goed voor de dag te komen, droegen dames van stand een pomander, een houder voor geurstoffen. Geur was uiting voor religie, geneeskunde en van beschaving. Pomanders werden zonder uitzondering gemaakt van goud en werden dan ook uitsluitend gedragen door vrouwen uit de hoogst maatschappelijke klasse. Naast lekker ruiken, dus vooral ook een statussymbool en stinkend rijk overkomen.

🖼 Portret van Margaretha Jacobsdr. Van Rhijn, Cornelis Ketel, 1605, Rijksmuseum

Bel de brandweer!! Of tsja...wacht, hoe deden ze dat eigenlijk in de 17de eeuw in Amsterdam? Op de vroege ochtend van zo...
31/10/2020

Bel de brandweer!! Of tsja...wacht, hoe deden ze dat eigenlijk in de 17de eeuw in Amsterdam?

Op de vroege ochtend van zondag 7 juni 1652 rond een uur of twee ‘s nachts begon het. Het oude stadhuis van Amsterdam zou in minder dan een paar uur tot as verteerd worden. Een ruiterwacht was een uur eerder nog in het pand ‘om syn water te maecken’, maar had niks gemerkt. Niet veel later zouden de vlammen uit het Middeleeuwse dak slaan.

Wat volgt is het brand protocol van destijds. Op verschillende torens door de stad staan brandwachten en blazen op de trompetten als ze vuur signaleren. Ze hangen hun lantaarns buiten de toren en schijnen richting de brand. Andere gaan de straat op en klepperen met de ratels. In mum van tijd staan duizenden Amsterdammers op straat. Natte scheepszeilen worden op omringende huizen gelegd, een ‘rappe gast’ waagde zich tot in het binnenste van het brandende gebouw om boeken en papieren te redden. Het geld uit de kluizen wordt letterlijk op straat geworpen.

Helaas was de brand niet meer te redden, om acht uur ‘s ochtends was de brand geblust, het pand een
Ruïne.

Meer leren over het Amsterdam van vroeger? Vergeet me niet te volgen👍🏼

🖼 de brand van het oude stadhuis op de Dam, ca. 1652, Beerstraten, Amsterdammuseum

Address


Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Museumstadtours posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Shortcuts

  • Want your business to be the top-listed travel agency?

Share