29/08/2026
🍽️Co byś wybrał/a z XIX-wiecznego chłopskiego menu?
Podróżując po Polsce często możemy trafić do restauracji pod szyldem „Chłopska chata”. Oprócz „tradycyjnych” polskich frytek i schabowego, rosołu i żurku w karcie możemy znaleźć dania, które prędzej znalazłyby się na stole szlachcica niż chłopa, a i tu należałoby postawić wielki znak zapytania.
Nasze wyobrażenie o dawnej kuchni chłopskiej często bywa mylne. Zdecydowanie lepiej odnaleźliby się w niej współcześni weganie i wegetarianie niż zwolennicy białka zwierzęcego.
Mięso jadano rzadko. Kury hodowano dla jajek, które można było sprzedać. Bydło - dla mleka przetwarzanego na sery i masło – na sprzedaż. Nie bez znaczenia krowy w dawnej wsi były nazywane żywicielkami rodziny. Śmierć krowy w niejednym chłopskim domu była uznawana za większą stratę niż śmierć dziecka (zwłaszcza córki).
Na stołach gościły głównie produkty pochodzenia roślinnego: kapusta (głównie kiszona), groch, zboża, później ziemniaki.
Obszerny obraz dawnych pokarmów i napojów zachował w swoim dziele życia Oskar Kolberg.
Za jego przykładem przedstawiamy zestaw typowych dań spożywanych przez ludzi żyjących na wsiach Mazowsza w XIX wieku. Oto niektóre z nich:
🥄zacierki (drobne kluseczki) z wodą okraszone słoniną,
🫛groch z polewką lub kartofle w talarki krajane,
🥄kapusta rzadka i gęsta z sadłem wieprzowym,
🫛kapusta słodka z kartoflami i mlekiem,
🥄kartoflana zupa (kartofle gotowane podawane w jednej misie, w drugiej misie osolona i opieprzona wrząca woda, do której wrzuca się pokruszone kartofle i je łyżką),
🥔kartofle na rzadko ugotowane z kaszą,
🥄sójki (niewielki placuszek nadziewany kaszą jaglaną, pieczony w tłuszczu),
🥄pyzy z gryczanej mąki umielonej w żarnach,
🌱zielanina – potrawa z komosy* usiekanej z kaszą jęczmienną prażoną, okraszona słoniną (*komosa biała dzisiaj roślina często uważana za chwast),
🥄rosół z mięsem (w niedzielę gdy kto biedniejszy, w niedzielę i w czwartek gdy bogatszy).
Które z dań wybralibyście, gdyby było w menu restauracji „Chłopska chata”? Dajcie znać w komentarzach!