Renoir Travel

30/08/2016

11/11/2015

Цахкадзо́р (арм. Ծաղկաձոր, буквально «ущелье цветов»; историческое название - Кечарис) — город в Котайкской области Армении, популярный горнолыжный и климатический курорт; расположен в 50 км к северо-востоку от Еревана и в 5 км от районного центра, города Раздан.

География и клима
-------------------------
Город расположен в живописной долине на юго-восточной части Цахкунийских гор на высоте около 1800 метров над уровнем моря. К северу и к югу от Цахкадзора простираются пологие горные гряды, частично покрытые лесом. Доминирующие высоты в окрестностях города — горы Техенис (2851 метров) и Цахкунятц (2820 метров). С запада на восток город Цахкадзор пересекает одноимённая река, впадающая в реку Мармарик (приток Раздана)

Зима в долине мягкая, число солнечных дней составляет 270. При этом снегопады довольно значительны, что обеспечивает прочный снежный покров толщиной до 1,40 м. Лыжный сезон длится с середины ноября до середины апреля. Средняя январская температура −6 °C. Среднее количество годовых осадков составляет 600—700 мм

История
------------
Историческое название поселения - Кечарис, что на армянском означает березовая роща. В раннем средневековье район нынешнего Цахкадзора принадлежал семейному клану Варажнуни, представители которого управляли поместьями армянских царей династии Аршакуни в IV и V веках. В VI веке территория перешла во владение княжеского рода Камсаракан. Начиная с X века этот клан породнился с родом Пахлавуни, родственным армянским Аршакидам. Григорий Магистр, предводитель клана Пахлавуни и впоследствии князь Кечаруйкского княжества (с 1045 года), в 1033 году решает начать строительство монастыря Кечарис. Монастырь назван в честь Святого Григория Просветителя. В 1051 году Григорий Пахлавуни строит здесь также церковь Святого Ншана.

Позже Цахкадзор последовательно переходит во владение семей Закарянов, Хагбакянов и Прошянов. Васак Хагбакян рекоструирует церковь Святого Ншана и строит церковь Святой Катогике в 1203—1214 годах.

Начиная с XVII века регион завоевывают кочующие турецкие и курдские племена. Завоеватели переименовывают Цахкадзор в Карачичек[источник не указан 1566 дней]. В течение большей части XVIII века область постоянно являлась ареной турецко-персидских войн. В 1828 году согласно Туркманчайскому договору область входит в состав Российской империи и присоединяется к Ереванскому округу. В 1877—1878 годах после очередной русско-турецкой войны тысячи переселенцев перебираются в Дарачичаг из городов Хнус, Базен и Багреванд.

В прошлом селение называлось также Дарачичаг — тюрк. «ущелье цветов» (дара «ущелье», чичак «цветок»). В 1947 году Совет Министров Армянской ССР своим постановлением переименовал город в Цахкадзор, имеющим то же значение.

Туризм
----------
Цахкадзор — популярное место как для зимнего, так и для летнего туризма. В городе и его окрестностях имеется целый ряд гостиниц разных классов обслуживания, от 2* до 5*.

Культура и достопримечательности
------------------------------------------------

Главной достопримечательностью города является старинный монастырь Кечарис, построенный в XI веке.
В Цахкадзоре расположен музей братьев Орбели, местных уроженцев.
С 1846 года по настоящее время в Цахкадзоре существовует община молокан, имеется дом молитвы. С момента поселения молокан по распоряжению графа Воронцова поселок назывался Константиновкой, в честь великого князя Константина. После прихода советской власти в Армению, поселок был переименован в Дарачичаг.
В 1930 году Цахкадзор посетил Осип Мандельштам. Сохранился деревянный дом, в котором останавливался поэт, и в котором он написал некоторые из своих армянских стихов.
В 1962 году в Цахкадзоре останавливался писатель Василий Гроссман. Свои впечатления о Цахкадзоре он оставил в книге «Барев дзес, или Добро пожаловать».
В Цахкадзоре расположен санаторий Дома писателей Армении, где регулярно проводятся разнообразные семинары, конференции и т. п.

Зима в районе мягкая, число солнечных дней достигает 270 в году. В то же самое время снегопады довольно значительны, снежный покров прочный, достигает толщины в 140 см.

Лыжный сезон длится с середины ноября до середины апреля. Средняя январская температура 3 градуса мороза по Цельсию. Отрицательная ионизация воздуха гарантирует долголетие и устойчивость к простудным заболеваниям зимой.
__________________________________________________

Tsaghkadzor (Armenian: Ծաղկաձոր, also Romanized as Tsakhkadzor) is a spa town and a popular health resort in Armenia, located north of the capital Yerevan in the Kotayk Province (marz). According to the 2011 census, the town has a population of 1,256, down from 3,400 reported in the 1989 census.

Tsaghkadzor was known as Tsaghkunyats Dzor (Armenian: Ծաղկունյաց Ձոր) during the medieval period. In the 11th century, the town was known as Kecharuyk (Armenian: Կեչառույք) or Kecharis (Armenian: Կեչառիս) derived from the Kecharis Principality under the Armenian Pahlavuni family. Later, during the 17th century, the towns was called Darachichag by the Turkic invaders, keeping the name until 1947, when it was renamed Tsaghkadzor.

Tsaghkadzor literally means valley of flowers in Armenian. The name of Tsaghkadzor is associated with the name of the nearby Tsaghkunyats Mountains, located to the west of the town.

The area of modern-day Tsaghkadzor was first settled during the 3rd century. During the 4th and the 5th centuries, the area known as Tsaghkunyats Dzor belonged to the noble family of Varazhnuni, who had governed the forests and lands used as a hunting ground for the Armenian kings of the Arsacid dynasty. In the 6th century, the territory became possessed by the Kamsarakan noble family of the Arsacid origins. Beginning from the 10th century, the house of Kamsarakan merged with the noble family of Pahlavuni, who were also related to the Arsacid dynasty. Grigor Magistros, the leader of the Pahlavuni family and subsequently the head of the Kecharis Principality, built the Kecharis Monastery in 1033, in honor of Gregory the Illuminator. In 1051, he also built the Surp Nshan Church (Holy Sign Church). However, with the foundation of the Armenian principality by the Zakarid dynasty, the territory of Tsaghkunyats Dzor witnessed a significant rise in the economic and cultural life under the rule of the Khaghbakyan and later by the Proshyan noble families, during the 13th and the 14th centuries.

During the later centuries, the region was turned into a frequent battlefield between the Ottomans and Persians. After the Treaty of Turkmenchay of 1828, Tsaghkadzor and the surrounding areas became part of the Erivan Governorate within the Russian Empire.

During the Soviet era, Tsaghkadzor has been developed as a major spa town and health resort, intending to attract a large number of tourists. First, it was given the status of an urban-type settlement in 1958. Many historical buildings and dachas built by the businessmen and merchants of Yerevan and Tbilisi before the Soviet rule, were either nationalized in favour of the state or sold in auctions. Later in 1984, Tsaghkadzor was given the status of a town.

After the independence of Armenia, Tsaghkadzor has mainly flourished since 2000. With the foundation of many luxurious hotels and sanatoriums, the town became a major winter resort attracting large numbers of ski and snowboard enthusiasts from all over the world. It is one of the main destinations of the visitors of Armenia.

On 11 August 2008, around 90 American Peace Corps volunteers, trainees and staff members were relocated to Tsaghkadzor from the Republic of Georgia as a precaution during the military conflict with Russia.

Kecharis Monastery, is one of the most important religious complexes of Eastern Armenia and one of the well-preserved medieval architectural samples of the Armenian Highland. It was founded at the beginning of the 11th century, consisted of 4 separate adjacent churches. The main church of the complex is the Saint Gregory Church built in 1033. The church of Surp Nshan built in 1051, is located to the south of Saint Gregory Church. The Katoghike Church built at the beginning of the 13th century, stands to the south of Surp Nshan Church. The fourth church of the complex is the Church of Surp Harutyun of 1220.

House-museum of Brothers Orbeli, is dedicated to the Armenian scientists Ruben, Levon and Joseph Orbeli who were native of Tsaghkadzor. Professor Ruben Orbeli was the founder of marine archaeology and one of the major specialists of ocean engineering. Physiologist Levon Orbeli was a prominent member of the USSR and Armenian SSR academies of science. Scientist Joseph Orbeli was an orientalist specialized in medieval history of South Caucasus. He administered the Hermitage Museum of Saint Petersburg between 1934 and 1951.

Tourism
-----------
The infrastructure of tourism is highly developed in Tsaghkadzor, with many luxurious hotels, resorts and amusement facilities. The Tsaghkadzor ski resort is located just above the town, on a height of 1750 meters above sea level. During the recent years the ski resort was fully modernized. All ropeway lifts are manufactured and operated by Leitner Group. The current structure replaced existing soviet era lifts, mostly following their path. There were initially three consecutive lifts stretching from the foot of the mountain (1969m above sea level) up till the mountain peak (2819m), with the first and second lifts ending at 2234m and 2465m above sea level respectively. In 2006 a fourth lift was added, stretching from the end of the first stage towards an opposite hilltop, thus adding two trails, both leading down to the foot of the slopes.Apart from the lifts the resort offers ski and snowboard rental as well as skiing instructors. The skiing season in Tsaghkadzor normally starts in mid December and stretches well into March with the top slopes often fit for skiing in April.

The Olympic Sports Complex of Tsaghkadzor was built in 1967, specifically to serve for the preparation of the Soviet athletes for the 1968 Summer Olympics in Mexico City. Currently, the sports complex which was entirely renovated in 2007, is considered one of the most developed training facilities in the South Caucasus. The complex provides training areas for 35 types of sports including a regular-sized association football pitch with athletics track, indoor sports hall, indoor swimming pool, diving pool, skiing and snowboarding tracks, fitness halls, modern hotel and sanatorium with many other facilities.
____________________________________________________

Ծաղկաձոր (Կեչառիս, Ծաղկոցաձոր, մինչև 1947 թ.՝ Դարաչիչակ), քաղաք Հայաստանի Կոտայքի մարզում, (Կեչառիս, մինչև 1947-ը՝ Թեղենիսի արևելյան լանջին։ Կլիման մեղմ է, առողջարար։ Քաղաքը գտնվում է ծովի մակերևույթից 1841 մ բարձրության վրա, մարզկենտրոնից 6 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Նախկինում գյուղն ամառանոցավայր էր, ապա՝ ավան, 1958 թվականից՝ քաղաքատիպ ավան։

ՀԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 1984 թվականի փետրվարի 16-ի հրամանագրով Ծաղկաձորը դասվել է քաղաքների կարգին։ Ծաղկաձորը լեռնակլիմայական առողջավայր է։ Այստեղ են գտնվում մարզական բազան, քաղաքից Թեղենիսի գագաթը տանող 6 կմ երկարությամբ ճոպանուղին, մանկական առողջարանը, հանգստյան տները և տուրիստական բազաները։ Քաղաքի մեջ է գտնվում Կեչառիս վանական համալիրը (XI-XV դարեր) իր Կաթողիկե (XV դար), Սուրբ Նշան եկեղեցի (XI դար) և Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (1003թ.) եկեղեցիներով, համալիրից 200 մ արևմուտք՝ Սուրբ Հարություն եկեղեցի (1228 թ.) (Կոնստանտինովկա):

Հնում կոչվել է Ծաղկոցաձոր, հետագայում՝ Ծաղկունյաց ձոր։ Միջնադարում հայտնի էր նաև Կեչառիս կամ Կերառուք անունով․ այդպես է կոչվել 11֊13-րդ դարերում կառուցված Կեչառիս վանքի անունով։

15-րդ դարում վերանվանվել է Դարաչիչակ, որը Ծաղկունյաց ձոր անվան թուրքական թարգմանությունն է։ 1947 թվականին բնակավայրին վերադարձվել է իր պատմական անվանումը:

Ծաղկաձորի ազգաբնակչության փոփոխությունը:

Տարի 1873 1897 1926 1939 1959 1976 1989 1991 2001 2004

Բնակիչ 169 345 618 654 1029 2000 3350 2900 1618 1600

Պատմություն
-------------------

Ծաղկաձորում սկսել են բնակություն հաստատել դեռևս III-V դարերում։ Վաղ միջնադարում (IV-V դարեր) այս հողերը պատկանել են հայոց թագավորի կալվածքները տնօրինող Վարաժնունի տոհմին։ VI դարում հովիտն անցավ հայկական ազդեցիկ Կամսարական տոհմի տիրապետության տակ, որը սերվել էր Իրանի 7 մեծագույն տներից մեկի՝ Կարին-Պահլեվիդներից։ Կամսարական տոհմի հետնորդ, Պահլավունի տոհմի առաջնորդ Գրիգոր Մագիստրոսը 1033 թվականին հրամայեց Ծաղկաձորում կառուցել եկեղեցի, որը կոչեցին Գրիգոր Լուսավորիչի անունով։ Այսպես հիմնվեց Կեչառիս վանական համալիրը։

XVII դարի սկզբին քոչվորական ցեղերը, գրավելով «Ծաղիկների ձոր»-ը, տեղանքը կոչեցին Դարաչիչակ, որը Ծաղկունյաց ձորանվան թուրքերեն թարգմանությունն է։ Քաղաքը կրկին Ծաղկաձոր վերանվանվեց 1947 թվականին։ Իսկ երբ Արևելյան Հայաստանը միացավ ռուսական կայսրությանը (1828 թ), Ծաղկաձորը մտավ Էրիվան նահանգի մեջ։ Այդ տարիներին Ծաղկաձորում բնակություն հաստատեցին հազարավոր հայ գաղթականներ Արևմտյան Հայաստանից և Պարսկաստանից։ Այստեղ իր ամառային նստավայրերը սկսեց կառուցել արդեն նահանգային հասարակության սերուցքը։

Քաղաքը պահպանեց իր հայտնի հանգստավայրի կարգավիճակը նաև խորհրդային իշխանության օրոք։ Ծաղկաձորում հանգստանում էին ոչ միայն Հայաստանի քաղաքացիները, այլև այստեղ գալիս էին ԽՍՀՄ ողջ տարածքից։ Հովտում գործում էին երկու տասնյակ պիոներական ճամբարներ, հանգստյան տներ։ Ծաղկաձորը տեղակայված է նույն բարձրության վրա, ինչ Մեխիկոն։ Ուստի Մեքսիկայի մայրաքաղաքում կայանալիք՝ 1968 թվականի Ամառային Օլիմպիական խաղերի նախաշեմին հենց Ծաղկաձորում կառուցվեց ԽՍՀՄ գլխավոր սպորտային համալիրը։ Այստեղ օլիմպիադաներին և աշխարհի առաջնություններին են պատրաստվել աշխարհի տարբեր երկրների հավաքականները։ Իսկ երբ 1972 թվականին Թեղենիս լեռան լանջերին կառուցվեց ճոպանուղին, Ծաղկաձորը հայտնի դարձավ նաև որպես լեռնադահուկային հանգստավայր։

Ավանդություն
-------------------

Ասում են, թե օտար մի բռնակալ ավերելով ու ավարելով իր շուրջը, գալիս հասնում է Մաքրավանք և Կեչառիս գյուղերին։

― Ի՜նչ լավ վանքեր ունեն,- ասում է նա, երբ տեսնում է այս գյուղերի գեղեցիկ վանքերը։

― Ես լսել եմ, որ այս վանքերին տեղացիք քույր ու եղբայր են համարում,- ասում է նրա զորավարներից մեկը։

― Հա',-մռնչում է բռնակալը ... Դե որ այդպես է, հրամայում եմ քարե շղթաներ պատրաստել և կապել իրար քրոջն ու եղբորը, որպեսզի նրանք բանտարկված լինեն և հայերը չկարողանան մոտենալ և միայն հեռվից նայեն նրանց ու մղկտան։ Այդպես էլ անում են։ Քարե շղթայի ծայրը մի վանքից բերում, միացնում են մյուսին։ Դրանից հետո Կեչառիս գյուղը կոչվում է Ժնջրլու շղթայված կամ շղթայակիր, մինչև որ հայերը հանում են քարե շղթաները և ծաղկաշատ բնակավայրն անվանում են Ծաղկաձոր:

05/11/2015

Джерму́к (арм. Ջերմուկ) — город-курорт в Вайоцдзорской области Армении.

Расположен на реке Арпа, к северу от Кечутского водохранилища, на плато к западу от Зангезурского хребта. Расстояние до Еревана 175 км.

Джермук — бальнеологический и климатический высокогорный курорт. В советское время город был популярным местом отдыха, известным тёплой весной. В городе производится знаменитая минеральная столовая вода «Джермук». Здесь расположен Джермукский водопад. В настоящее время город перестраивается с целью вновь сделать Джермук центром туризма. Рядом с городом находятся средневековые пещерные комплексы.
________________________________________________

Jermuk (Armenian: Ջերմուկ) is a mountain spa town in the southern Armenian province of Vayots Dzor Province, 53 km east of the provincial capital Yeghegnadzor. It was a popular destination during the Soviet era and nowadays is still famous for its hot springs and mineral water brands bottled in the town. It is attractive for its fresh air, waterfalls, artificial lakes, walking trails, the surrounding forests and mineral water pools. The town is being redeveloped to become a modern centre of tourism and health services. Jermuk is also being set up to become a major Chess centre, with numerous chess international tournaments scheduled in the town.

As of the 2011 census, the population of the town is 4,628.

The nearby village of Kechut is part of the municipality of Jermuk.

The name of the town derives from the Armenian word of "jermuk" (ջերմուկ) or "jermook", meaning "warm mineral spring".

Jermuk occupies an area which is historically considered as part of the Vayots Dzor canton of the Syunik province of Ancient Armenia. It was first mentioned during the 13th century by historian Stepanos Orbelian in his work "History of the Province of Sisakan". The ruins of an ancient fortress and an 8th-century basilica testify that the human settlement near the fountains of Jermuk has started long before the 13th century. The fortress of Jermuk was built during the rule of the Artaxiad Dynasty.[3]

In ancient times the mineral water of Jermuk was known for its curative features. The princes of Syunik regarded the mineral springs of Jermuk as healing and built several pools filled with it, thereby making the little town their holiday destination.

During the 1830s, a Russian engineer-geologist G. Voskoboynikov arrived in Armenia and began explorations on Jermuk's geographical depth as well as the contents and characteristics of Jermuk waters. His observations on Jermuk were published in the "Mountain Magazine" journal in 1831, and later in 1855, in the "Caucasian Calenda" magazine. Voskoboynikov’s works were the first scientific talks on Jermuk.

In 1860s, all the historic pools of Jermuk which were built by the Orbelian princes of Syunik, were renovated by "Gevorg Khanagyan", following a resolution by the Russian government. Today, those baths which are called "Pristav Pools", are preserved as historical monuments.

The foundation of the modern town of Jermuk took place only in 1940, when the first sanatorium was opened to the public, thus setting for the fertile activity of the Jermuk health resort centre. Development programmes were implemented to turn Jermuk into a modern resort for all Soviet nationals. In 1980 the population of Jermuk reached 10,000. After the collapse of the Soviet Union and as a result of the economic crisis in Armenia during the 1990s, the population had dropped to 7,000 in the beginning of the 21st century. However, starting from 2000, the Armenian authorities took steps in order to further develop the Jermuk town-resort including the nearby village of Kechut and the defunct airfield of Jermuk. As a result of the new resolutions, the town has witnessed unprecedented success as a tourist destination.

The town is located at a height of 2080 meters above sea level, within the mountains of Vayots Dzor, among thick forests, on a plateau divided into two parts by the gorge of Arpa River, 170 km south-east of Yerevan. Surrounding mountains of Vayots Dzor, Vardenis and Syunik are all covered with forests and alpine meadows at a height of 2500–3000 meters.

The forests of Jermuk are rich with oak and hornbeam trees, as well as with dog rose, wild pear, plum and juniper plants. Animals like foxes, rabbits, badgers and bears could be found there.

Jermuk is full of natural hot springs (geysers). The name itself is derived from this fact, as the word "jermuk" means "geyser" in the Armenian language. The waterfall of Jermuk on Arpa river has a height of 70 meters.

The average temperature of Jermuk is +15.3C during summer and -9C in winter with a level of 800 mm (31.50 in) of annual precipitation.

The natural water bottling industry has its deep roots in the town as the first factory was founded in 1951. Nowadays, Jermuk is home to many giant factories which produce bottled mineral water. The sparkling water of Jermuk is largely exported to markets around the world.

The main water producers of Jermuk are the following companies:

Jermuk Mineral Water Factory (Jermuk Mayr Gortsaran) founded in 1951
Jermuk Group founded in 1999
Jermuk Etalon

Another key sector in the economy of Jermuk is tourism. The town is home to several high-quality health resorts and spas, and it is one of the main touristic destinations for those who visit Armenia. Visitors could enjoy the beautiful nature of Jermuk and the mountains of Vayots Dzor (3000 meters), the waterfalls, the curing water pools, hotels and health spas, sanatoriums, the ropeway and alpine sports facilities. Annually, during the month of August to be precise, the town hosts the FIDE Grand Prix Jermuk chess tournament. One of the most attractive nearby destinations is the Gndevank Monastery, located just 10 km west of Jermuk. This monastery is more than 1000 years old.
_________________________________________________

Ջերմուկ, քաղաք Հայաստանի Հանրապետության Վայոց Ձորի մարզում, մարզկենտրոնից 50 կմ հյուսիս-արևելք, Արփա գետի ակունքի շրջանում։ Հայաստանի երեք առողջարանային քաղաքներից մեկն է։ Գտնվում է Երևանից 173 կմ հեռավորության վրա։

Ջերմուկի տեղում նախկինում եղել է հայկական Ջերմուկ գյուղը։ Հետագայում այն օտարեկրացիների կողմից ավերվել է և նրա փոխարեն նոր գյուղ են կառուցել, որը թարգմանաբար կոչել են Իստիսու։ Ջերմուկ է վերանվանվել 1924 թվականին։ Քաղաքին է պատկանում նաև 3 կմ հարավ-արևմուտքում գտնվող Կեչուտ գյուղը։

Հրաշք ջուրը

Կա մի լեգենդ, որի համաձայն, շատ վաղուց, երբ մարդու ապրուստի հիմնական միջոցը որսորդությունն էր, այս կուսական անտառները լիքն էին ամենատարբեր որսատեսակներով։ Եվ ահա, մի անգամ, փորձառու որսորդը նետահարում է երիտասարդ եղնիկին։ Վիրավոր եղնիկը մեծ ճիգերով, վերջին ուժերը հավաքած, սկսում է փախչել։ Որսորդը կրնկակոխ հետապնդում է նրան։ Մի կերպ, ոտքերը հազիվ քարշ տալով, եղնիկը հասնում է Ջերմուկի հանքային աղբյուրներին, նետվում ջուրը և... այ քեզ հրաշք, ջրից դուրս է գալիս բոլորովին առողջ ու ապաքինված և անմիջապես անհետանում անտառի խորքը։ Կյանքում ամեն ինչ տեսած փորձառու որսորդը ապշում է հասարակ ջրի կատարած հրաշքից, և այդ օրվանից տարածվում է «Ջերմուկ» ջրի համբավը աշխարհե-աշխարհ, իսկ հրաշք ջրի գաղտնիքը մարդկանց հասցրած եղնիկը դառնում է ժողովրդի սիրելին ու Ջերմուկի խորհրդանիշը։

Ջրահարսի վարսերը

Շուրջ 70 մետր բարձրությունից Արփայի կիրճը գահավիժող բնության այս հրաշքը, որ թափված վարսեր է հիշեցնում, ժողովուրդն անվանել է «Ջրահարսի վարսեր» և հյուսել իր մյուս լեգենդը։

Շատ հնուց այսօրվա ջրվեժի տեղում, անդնդախոր ժայռերի ծերպին գտնվում էր իշխանի ամրոցը, որի գեղեցկուհի դուստրը կուսական բնության մի մասն էր կազմում։ Իշխանուհու ձեռքը խնդրելու էին գալիս աշխարհի տարբեր ծայրերից, սակայն նա մերժում էր բոլորին, քանզի նրա սիրտը պատկանում էր հովվի երիտասարդ, քաջարի ու գեղեցիկ որդուն։ Ամեն օր, կեսգիշերից հետո, ամրոցի իր ննջարանի լուսամուտից դեռատի իշխանուհին ձորն էր նետում երկար պարանի ծայրը, որով հովվի որդին խոր կիրճից բարձրանում էր սիրեցյալի մոտ։

Իշխանը շուտով իմանալում է այդ մասին՝ գազազում, փրփրում և անիծում է դստերը. եթե մեկ էլ հանդիպի հովվի որդուն, թող ջրահարս դառնա ու ջրից երբեք դուրս չգա։ Սակայն դեռատի սիրահարներին ոչինչ չէր պահում հանդիպման գայթակղությունից, և հերթական անգամ, որպեսզի սիրեցյալին օգնի բարձրանալ իր դղյակը, գեղեցկուհին պարանի փոխարեն ժայռի բարձունքից կախում է իր երկար ու գեղեցիկ վարսերը։ Սակայն նույն ակնթարթին կատարվում է հոր դաժան անեծքը. գեղեցկուհին դառնում է ջրահարս, իսկ կիրճ թափվող նրա գեղեցիկ վարսերը դառնում են հրաշագեղ մի ջրվեժ, որին ժողովուրդը անվանում է «Ջրահարսի վարսեր»։

Աշխարհագրություն

Քաղաքը շրջափակված է 2500-3000 մետր բարձրության հասնող լեռնաշղթաներով, իսկ հարավ-արևմտքում Արփայի գեղատեսիլ կիրճն է։

Արփայի մեջ թափվող վտակի գետաբերանի մոտ առաջացել է մի քանի տասնյակ մետր բարձրության հանքային ջրվեժ։ Հայտնի է հատկապես Արփայի աջ և ձախ ափերին գտնվող՝ թվով 36 բուժիչ տաք աղբյուրներով, ջերմուկներով, որոնք ունեն հիդրոկարբոնատա-սուլֆատային բաղադրություն։ Շրջակայքում կան նաև “Նարզան” տիպի ջուր, բուժիչ ցեխ, ապակու հումք (կվարցիտներ)։

Ջերմուկի շրջապատն անտառապատ է։ Անտառի մի մասը տնկել են 1980-1990-ական թվականներին։

Պատմություն

Ջերմուկը ծվարել է անտառոտ լեռների գրկում, ծովի մակերևույթից 2080 մ բարձրության վրա գտնվող ոչ մեծ սարահարթում, որը երկու մասի է բաժանվում Արփա գետի գեղատեսիլ կիրճով։ Քաղաքը գտնվում է Հայաստանի Հանրապետության հարավ-արևելյան մասում, Վայոց ձորի մարզում (պատմական Սյունիք նահանգի Վայոց Ձոր գավառի տարածքում)։ Բնակավայրը հիշատակվում է սկսած XIII դարից՝ պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանի «Պատմություն Նահանգին Սիսական» աշխատության մեջ։ Սակայն քաղաքի տարածքում գտնվող հին կիկլոպյան ամրոցի և VIII դարի եկեղեցու ավերակներն ու մնացորդները խոսում են այն մասին, որ հանքային ջրերի ակունքների մոտ գտնվող Ջերմուկ բնակավայրը գոյություն է ունեցել շատ վաղուց։[1]

Ջերմուկի կազդուրիչ հանքային ջրերը դեռ շատ հնուց օգտագործվել են ինչպես հասարակ ժողովրդի, այնպես էլ Սյունաց Իշխանների կողմից՝ ամենատարբեր հիվանդությունների բուժման նպատակով։ Այդ մասին են վկայում միջնադարում կառուցված լողավազանի մնացորդները, որոնք վերակառուցվել և վերականգնվել են 1860-ական թվականներին ցարական պրիստավ Գևորգ Խանագյանի կողմից, և այժմ էլ ժողովրդի կողմից լողավազանը կոչվում է «Պրիստավի գյոլ»։ Չնայած պատմական հարուստ անցյալին, այսօրվա նոր քաղաքի հիմքը դրվել է միայն 1940 թվականին՝ առաջին առողջարանի կառուցման ավարտով։

Հետագա տարիներին Ջերմուկը կառուցվել ու կառուցապատվել է, ստեղծվել են բոլոր հնարավորությունները ինչպես բնակչության, այնպես էլ հանգստացողների ակտիվ հանգստի, առողջության վերականգնման և զբոսաշրջության համար։ 1967 թվականին քաղաքը ձեռք է բերում հանրապետական նշանակության քաղաքի, իսկ 1970 թվականին՝ համամիութենական նշանակության առողջարանի կարգավիճակ։ 1980-ականներին քաղաքն ուներ շուրջ 10 000 բնակիչ, շուրջ 2 000 մահճակալով առողջարանների ու պանսիոնատների ցանց՝ ակտիվ հանգստի և բուժման համար նախատեսված բոլոր ենթակառուցվածքներով ու ծառայություններով։ Օբյեկտիվ պատճառներով առողջարանային քաղաքի ակտիվ կյանքը 1990-ականներից մեծ տեղատվություն ապրեց, որը սկսեց աշխուժանալ 1990-ական թվերի վերջերից։

Վարչական տարածքը՝ շուրջ 5,5 հազար հեկտար։ Երևանի հետ կապվում է երկու ավտոմայրուղիներով, որոնցից «Ջերմուկ-Երասխ-Երևան» մայրուղին ավելի կարճ է և կազմում է շուրջ 170 կմ։ Քաղաքը «Երևան-Գորիս-Ստեփանակերտ» մայրուղուց գտնվում է 24 կմ հեռավորության վրա։

Ջերմուկը ոչ միայն բազմաթիվ լեգենդների բնաշխարհ է, այլ նաև քաղաքում ու մերձակայքում սփռված բազմաթիվ պատմամշակութային հուշարձաններով ու տեսարժան կառույցներով, արկածային տուրիզմի սիրահարներին ձգող բազմաթիվ անդնդախոր ձորերով ու բարձր ժայռերով, քարանձավներով ու որսատեղիներով (Արփա-Սևան թունել, Կեչուտի ջրամբար, Գնդեվանք, Վարդանի քար, Գլաձորի միջնադարյան համալսարան, Նորավանքի համալիր և այլն) հարուստ մի բացօդյա թանգարան։ Հատկապես գեղեցիկ է ջերմուկյան ձնառատ, փափուկ և արևոտ ձմեռը։ Հարկ է նշել, որ արևոտ ու պայծառ օրերի քանակով քաղաքը նախկին միութենական առողջարանների մեջ զբաղեցնում էր առաջին տեղերից մեկը։ Ձմեռային հանգստի, բուժման, մարզաձևերի համար բարենպաստ կլիմայական ու բնական պայմանների առկայությունը միշտ դեպի առողջարանային քաղաք է ձգել ձմեռային հանգստի սիրահարներին։

1967 թվականից հանրապետական ենթակայության և 1970 թվականից միութենական նշանակության առողջարանների կարգը դասված քաղաք առողջարանը այսօր հանգստացողներին ու զբոսաշրջիկներին է առաջարկում շուրջ 2 000 մահճակալով առողջարանների, հյուրանոցների, պանսիոնատների, համաբուժարանների, ըմպելասրահի, լողավազանների, մարզահրապարակների, կինոթատրոնի, հասարակական սննդի օբյեկտների, բարերի ու սրճարանների ծառայությունները։

Առողջարաններ

Ջերմուկում հայտնաբերված հին ավազանի մնացորդները վկայում են, որ միջին դարերում բուժման նպատակներով մարդիկ օգտվել ջերմուկներից։

Հին ավազանը կարգավորվել է XIX դարի երկրորդ կեսերին, երբ Ջերմուկը մտավ Երևանի նահանգի Շարուր-Դարալագյազի գավառի մեջ։ Ժամանակակից ժողովուրդը այն կոչել է Պրիստավի լիճ։

Հանքային ջրերի ուսումնասիրություններ են կատարվել 1925, 1938-1939 թվականներին։ Առողջարանի, հանքային աղբյուրների և առողջարանային բուժման գիտական հիմնավորման գործում մեծ դեր են խաղացել Լ․ Հովհաննիսյանը, Ա․ Մելիք–Ադամյանը, Ա․ Հակոբյանը, Գ․ Աղաջանյանը և ուրիշներ։ Ջերմուկի բուժական հիմնական գործոններն են՝ կլիման և հանքային ջրերը։ Վերջիններիս հետազոտությամբ առաջինը զբաղվել է Գ․ Վոսկոբոյնիկովը (1830), համակարգված հետազոտություններն սկսվել են 1925 թվականից (Կ․ Ն․ Պաֆենհոլց), իսկ հորատման և շահագործման աշխատանքները՝ 1938 թվականից (Ա․ Պ․ Դեմյոխին)։ Լոգանքի առաջին շենքը կառուցվել է 1940 թ.-ին։ Այն ուներ 12 մահճակալ։ 1982 թվականի տվյալներով գործում է 7 հանքաղբյուր՝ 3-ը աջափնյա սարահարթում, 4-ը՝ Արփայի ձորում, 17 մ/վրկ մշտական ջրապաշարներով։

Հանքային ջրերը ածխաթթվային, հիդրոկարբոնատ-սուլֆատ–քլորիդային, նատրիում–կալցիում, մագնեզիումական ջրերի շարքին են դասվում՝ հետևյալ քիմիական բաղադրությամբ.

CO_2 0.6M_4+3 \left( {HCO_3 60.2SO_4 28.0Cl11,81 \over (Na + K) 69.3 Ca18,3Mg12,2} \right) T54 °C

Ջերմուկի ջրերը քիմիական կազմով նման են Ժելեգնովոդսկի և Կառլովի Վարիի հանքային ջրերին։ Առողջարանային բուժման համալիրն ընդգրկում է հանքային տաք ջրի ներքին և արտաքին օգտագործումը, բուժական սնունդը, մարմնամարզությունը, քայլաբուժությունը, կլիմայական և ֆիզիոթերապևտիկ միջոցառումները, դեղորայքային բուժումը և առողջարանային ռեժիմը։

Ջերմուկում բուժվում են ստամոքսաղիքային համակարգի (ստամոքսաբորբեր, ստամոքսի և 12-մատնյա աղիքի խոցեր), լյարդի, լեղուղիների, ենթաստամոքսային գեղձի, հենաշարժական ապարատի, ծայրամասային նյարդային համակարգի, գինեկոլոգիական հիվանդություններով և նյութափոխանակության խանգարումներով (շաքարախտ, միզաթթվային դիաթեզ) տառապողները։

1950-ականներին մեծ թափ ստացավ առողջարանային շինարարությունը։ 1967 թ.-ին առողջարանային ֆոնդը հասավ 1100 մահճակալի, 1970 թ.-ին՝ 1500, իսկ 1980 թ.-ին 5000 մահճակալից ավելի։ Սկսեցին գործել գիշերօթիկներ, լոգանքի ընդարձակ և հարմարավետ շենքեր, խմելու ջրի շքեղ և սյունազարդ տաղավար, բազմահարկ հյուրանոցներ, հիվանդանոց և մանկական հիմնարկներ։[1]

Քաղաք առողջարանը այսօր հանգստացողներին ու զբոսաշրջիկներին է առաջարկում առողջարանների, հյուրանոցների, ըմպելասրահի, լողավազանների, մարզահրապարակների, հասարակական սննդի օբյեկտների, բարերի ու սրճարանների ծառայությունները։

Այժմ Ջերմուկում գործում են հետևյալ առողջարաններն ու հյուրանոցները՝

«Արմենիա» առողջարան
«Օլիմպիա» առողջարան
«Ջերմուկ աշխարհ» առողջարան
«Թուրիս» առողջարան
«Գլաձոր» առողջարան
«Արարատ» առողջարան
«Հայաթ Փլեյս Ջերմուկ» հյուրանոց
«Նաիրի» հյուրանոց
«Վերոնա» հյուրանոց
«Անուշ» հյուրանոց
«Լայֆ» հյուրանոց
«Եվմարի» հյուրանոց
«Կասկադ» հյուրանոց
«Անի» հյուրանոց

05/11/2015

Археологические исследования, которые проводились в 1870-x годах, показали, что человек начал жить здесь со времён позднего бронзового и раннего железного веков (конец II — начало I тысячелетия до н. э.). Обнаружены курганы в районах лагеря Редкина, Хртнаноца и Папанино. Большая часть обнаруженных материалов находится в музеях Москвы, Санкт-Петербурга, Тбилиси, Баку, другая часть — в Дилижанском геологическом музее.

Сегодняшняя территория Дилижана входила в состав провинции Варажнуник Айраратского ашхара Великой Армении. В IV веке, когда Армения была поделена между Византией и Персией, эти земли (исторический Овк) входили в состав провинции Дзорапор Гугаркской области и являлись местом отдыха царей и королевской охоты.

В связи с историческими событиями наименования и границы города несколько раз изменялись. В VIII веке эти земли вошли в состав провинции Кайена, позднее — в состав Куст-Арцахской губернии. С XV века до присоединения Восточной Армении к России эти земли входили в состав Гянджинского ханства. Впоследствии они вошли в состав Елизаветпольской губернии. Как поселение Дилижан впервые упоминается в 1826 году. Город и его окрестности богаты историческими и архитектурными памятниками (I тысячелетие до н. э. — XII—XIII века до н. э.). В пригороде находится исторический лагерь Редкин а также раскопки Головино и Хртаноц

Существует ряд гипотез относительно этимологии названия города. В наличии имеется также историческая гипотеза, которая связана с именем одноимённого князя. Впервые в письменных источниках название города Дилижан было упомянуто в 1666 году в путевых заметках французского путешественника Жана Шардена. Согласно историческим источникам начала XIX века, Дилижан являлся одним из 27 сёл Касахской провинции. В то время город состоял из 60 домов. Также известно, что в конце XVIII и начале XIX веков сюда переселились жители сёл Севкар, Саригюх и Ачаджур Иджеванского района, а также из села Коти Ноемберянского района, сформировав тем самым основное население
____________________________________________________

During the excavations conducted in the 1870s, many valuable items were found, dateing back to the Late Bronze and the Early Iron Ages (the end of 2000 BC-the beginning of 1000). Some of the excavated collections were transferred to the museums of Moscow, Saint Petersburg, Tbilisi, Baku and Yerevan, while the reminder was kept in the Dilijan Geological Museum.

During the medieval period, the territory of Dilijan was known as Hovk. Hovk was a favourite forest and a summer resort for the Arsacid kings to show their abilities in hunting. The settlement of Bujur Dili was founded during the 13th century near the area of modern-day Dilijan. The monasteries of Haghartsin and Goshavank were built between the 10th and 13th centuries. The monastery complexes have quickly developed and have served as cultural and educational centers. Haghartsin is one of the iconic examples of the developing Armenian architecture during the Middle Ages. Many other important religious and educational centers of the Middle Ages have survived in Dilijan, such as the Jukhtak Vank Monastery and Matosavank Monastery.

In 1666, the name Dilijan was mentioned for the first time in the notes of the French traveler Jean Chardin. Since the town became under the Russian rule in 1801, the population had gradually grown. In 1868 the first public education school was opened in Dilijan.

Auspicious conditions for cultural development have appeared at the end of the 19th and in the beginning of the 20th centuries. Many theatre groups were organized during the 1890s and the first library of the town was opened in 1908.

In the second half of the 19th century Dilijan’s fame as of a resort centre grew and leisure places appeared. There were clubs from 1896 to 1898. Later the famous Rotonda (French for domelike building) had been built. This theatre in the open air had become the most favorite place of both Dilijanians, Russian hot based in town and all the intellectuals of Transcaucasia. Rotonda had already functioned in 1900 and it had kept its existence till 1936. Here the prominent masters of scenic art such as H.Abelian, Vahram Papazian, A.Hrachian and others had played. Both a number of other timber buildings and Rotondo had not remained because of landslide natural phenomenon extended widely in Dilijan. In the period mentioned the house building construction architecture has noticeably developed. Rich men from Tbilisi and other places of Transcaucasia began to build their villas in Dilijan. In the issue of their villas’ style, house-building traditions of Dilijan and Molokans’ house decoration elements (sectarians from Russia who had immigrated in the 1830s) synthesis the new “Dilijanian style” had appeared. It has been characterized with gable tiled roof, wide patterned oriel and whitewashed walls. This style has quickly been spread all over the Aghstev valley and is in wonderful harmony with Dilijan green landscape. In the end of the 19th and in the beginning of the 20th century blacksmith's work, carpet weaving, useful arts, wood engraving and other folk crafts began to develop in the region. There is a Dilijanian peculiar carpet, samples of which are presented at Dilijan museums. In 1932 the State Theatre was founded in Dilijan. The artistic group managed by the honoured artist of culture of the Armenian SSR Hovhannes Sharambeyan functioned at Dilijan library. The school of Fine Arts was open on the basis of that very group and most of its graduates having continued their education at artistic and dramatic institutes and colleges of our capital have become famous artists. The collection of Historical and Cultural Reserve Museum “Dilijan” is represented by the pictures of Hovhannes Sharambeyan, M.Ghulian, Gh. Ghazarian, V.Amian, H.Asatrian, E.Haroutyunian, S.Davtian, devoted to the native town. Masters of wood engraving such as Garnk Alikhanian and Revik Hovsepian have made a great contribution in folk art development, and young master Grisha Hovsepian is a worthy follower of their works. The musical school founded in 1946 plays an important role in cultural life of the town (now it is the state college of arts). The most of its graduates have got a lot of awards at different significant festivals.
_________________________________________________

Դիլիջան, քաղաք Հայաստանի Տավուշի մարզում, մարզկենտրոնից 36 կմ հարավ-արևմուտք, Աղստև գետի ափին։ Հեռավորությունը Երևանից՝ 99 կմ։
Որպես առողջարան, քաղաքին 1958 թ. տրվել է հանրապետական ենթակայության քաղաքի կարգավիճակ։ 1996 թ-ից, որպես վարչական միավոր մտնում է Տավուշի մարզի մեջ։ Բնակչության թիվը ըստ 2011 թվականի մարդահամարի նախնական է, մոտավորապես 18000 մարդ։

Դիլիջանի տարածքում կան 2 տասնյակ հանքային աղբյուրներ, որոնք ունեն երկաթ-հիդրոկարբոնատա-քլորիդ-նատրիումակալցիումական բաղադրություն։ Աղբյուրներից երկուսը շշալցվում են։ Քաղաքի բնապատկերին առանձին հմայք է հաղորդում Աղստև գետն իր վտակներով։ Հայաստանում առաջին առողջարանը հիմնադրվել է Դիլիջանում 1921 թ.։

Ներկայումս քաղաքում գործում են շուրջ 3 տասնյակ առողջարաններ և հանգստյան տներ, 5 դպրոցներ, 3 միջին մասնագիտական ուսումնական հաստատություններ և ԲՈւՀ-երի 2 մասնաճյուղեր։ Քաղաքն ունի 3 թանգարան, գրադարանային համակարգ, գեղարվեստի և երաժշտական դպրոցներ։

Քաղաքը զբոսաշրջային և բարեկամական կապեր ունի Լյուքսեմբուրգի Պետանջ, Իտալիայի Ուդինե, Անգլիայի Ուինքոմբ, Ֆրանսիայի միջերկրածովյան հայտնի զբոսաշրջային կենտրոններ Մարսել, էքս-Պրովանս և Սեն Մաքսիմ քաղաքների հետ։

Իրականացվում է քաղաքը տարածաշրջանային ֆինանսական կենտրոն դարձնելու կառավարության ծրագիրը։

Ասում են, թե հայրը իր Դիլի անունով որդու հետ գործով քաղաք է գնում։ Ճանապարհին՝ անտառների միջով անցնելիս, որդին կորչում է։ Հայրն սկսում է աջ ու ձախ որոնել նրան, բայց անօգուտ։ «Դիլի ջա՛ն, Դիլի ջա՛ն» կանչելով նա ման է գալիս անտառներում։ Վերջապես, մի տեղ, բացատում նա գտնում է որդու դիակը՝ գայլերից հոշոտված։ «Դիլի ջա՛ն, Դիլի ջա՛ն» սկսում է սուգ անել հայրը, ընկնելով որդու դիակի վրա։ Եվ այդ օրվանից տեղի անունը մնում է Դիլիջան:

Դիլիջանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Տարի 1976 1989 1991 2001 2004 2015
Բնակիչ 24056 30433 30400 16202 16100
23700

Դիլիջանում առավել զարգացած են առողջարաններին սպասարկող արդյունաբերության ճյուղերը։ Իբրև առողջարանային քաղաք Դիլիջանի համար կենսական նշանակություն ունի նաև գյուղատնտեսությունը, հատկապես անասնաբուծությունը և բանջարաբուծությունը։

1932 թ.-ին շահագործման է հանձնվել ՀԷԿ-ը։

1949 թ-ից գործում է քաղաքի արդյունաբերական խոշոր ձեռնարկություններից մեկը՝ «Դիլիջան» հանքային ջրերի գործարանը։

Դիլիջանի տարածքում և նրա շրջակայքում կան 32 ճարտարապետական հուշարձաններ։ Այդ հուշարձաններից առավել նշանավորներն են Հաղարծինը, Գոշավանքը, Ջուխտակ Վանքը, և Մաթոսավանքը, որոնք հանդիսանում են միջնադարյան հայ ճարտարապետության արժեքավոր կոթողներ։

19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին երբ ավելի է մեծանում Դիլիջանի առողջարանային համբավը, այստեղ կառուցվող տները իրենց մեջ պարունակում են Անդրկովկասի հայ մեծահարուստների ամառանոցների, Դիլիջանի տնաշինական ավանդությունների և 19-րդ դարի 30-ական թվականներից այստեղ ներգաղթած ռուս աղանդավորականների՝ մոլականների տների հարդարման էլեմենտներ։ Տարածվում է այսպես կոչված ժողովրդական տների կառուցման «Դիլիջանյան ոճը»։

Քաղաքի վարչական կենտրոնը ձևավորվել է 1960-1980 թթ. 1961 թ. հաստատված քաղաքի գլխավոր հատակագծին համապատասխան։ Այստեղ են գտնվում մշակույթի պալատը(հեղինակներ Ռ. Գևորգյան, Խ. Վաթինյան, Ս. Ավետիսյան) ՀԿԿ քաղկոմի շենքը (ներկայումս քաղաքապետարան, հեղինակներ Խ. Վաթինյան Ս. Ավետիսյան), քաղխորհրդի նախկին շենքը (հեղինակներ Ս.Գյուլզատյան, Կ. Մատինյան), կապի հանգույցի շենքը (հեղինակ Գ. Աչյան), կինոթատրոնը (հեղինակներ Ա. Մակարյան, Լ. Ինջիկյան), քաղաքային գրադարանը (հեղինակ Գ. Առաքելյան), կենտրոնական հանրախանութը (հեղինակներ Ջ. Սարգսյան, Լ. Գասպարյան), Հյուրանոցը (հեղինակ Գ. Աչյան)։ Քաղաքի կենտրոնական հրապարկը վերակառուցվել է 2005 թ։

1983 թ.-ին շահագործման է հանձնվել Դիլիջան պատմաճարտարապետական հուշարձան համալիրը, (հեղինակներ Հ. Թելումյան, Թ. Գրիգորյան) Կոմպոզիտորների ստեղծագործական տունը շահագործման է հանձնվել 1963 թ., բաղկացած է վարչական երկհարկանի շենքից և 12 առանձնատներից (ճարտարապետ՝ Է. Ալթունյան )։ 1984 թ._ին շահագործման է հանձնվել Բեթհովենի անվան համերգասրահը։

Կինեմատոգրաֆիստների ստեղծագործական տունը շահագործման է հանձնվել 1984 թ. ճարտարապետ Հ. Պողոսյան, բաղկացած է վարչական շենքից և մենատներից։[8]

Քաղաքի կենտրոնական մասում պահպանվում են XX դարի սկզբին կառուցված ու ազգագրական արժեք ներկայացնող տներ, որոնք կազմում են մի փոքրիկ հին թաղամաս։ Դիլիջանից արևմուտք են գտնվում “Ջուխտակ” վանքը և “Մաթոսավանքը”։