09/03/2026
🛡️ Наш шлях ляжыць у старажытнае мястэчка Жупраны
Калі Гальшаны — гэта магнаты Сапегі, то Жупраны — гэта душа беларускай мовы і памяць пра Францішка Багушэвіча.
⚠️ Жупраны маюць асаблівы статус. Асноўныя аб’екты аграгарадка ўключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.
Вось што тут варта ўбачыць і адчуць:
1. Петрапаўлаўскі касцёл (неаготыка з сакрэтам) 🏛️
Гэты велічны храм з чырвонай цэглы і бутавага каменю быў пабудаваны ў 1854–1875 гадах.
Сакрэт будаўніцтва: Кажуць, што малады Францішак Багушэвіч асабіста дапамагаў будаваць гэты касцёл. Ходзіць легенда, што ён збіраў яйкі па навакольных вёсках, каб дадаць іх у раствор для трываласці сцен. Гледзячы на тое, як касцёл стаіць ужо 150 гадоў, — раствор спрацаваў!
Мемарыял: На сцяне храма ўсталявана мемарыяльная дошка паэту, якую ўрачыста адкрылі яшчэ ў 1921 годзе. ⚠️ Зараз унутры касцёла вядуцца маштабныя рамонтныя работы.
2. Францішак Багушэвіч: апошні прытулак ✍️
Менавіта ў Жупранах скончыўся шлях чалавека, які сказаў легендарнае: «Не пакідайце ж мовы нашай беларускай, каб не ўмёрлі».
Магіла паэта: Знаходзіцца на мясцовых могілках за касцёлам. У 1970 годзе тут быў усталяваны помнік з чырвонага мармуру. Да гэтага на магіле стаяў просты драўляны крыж, пастаўлены сялянамі ў 1900 годзе.
Помнік у цэнтры: У скверы стаіць бронзавы бюст Багушэвіча працы знакамітага скульптара Заіра Азгура.
3. Плебанія (дом святара) 🏘️
Побач з касцёлам захаваўся будынак старой плебаніі. Менавіта сюды часта заходзіў Багушэвіч, каб пагаварыць з ксяндзом і абмеркаваць навіны.
4. Літаратурны музей Ф. К. Багушэвіча 📚
У Жупранскай сярэдняй школе імя Ф. К. Багушэвіча ўжо больш за 50 гадоў працуе ўнікальны музей.
Рэдкія выданні: Арыгінальныя зборнікі «Dudka Bielaruskaja» 1927 года і «Дудка беларуская» 1922 года.
Мастацтва: Пагрудны бюст паэта працы мясцовага майстра Пятра Бусловіча і карціна Казіміра Жолуда.
5. Гара Піліканка (месца легенд) ⛰️
На ўскраіне Жупран узвышаецца гара Піліканка (207,7 м). Гэта сапраўднае месца сілы, ахутанае легендамі пра храм, які праваліўся пад зямлю, і анёлаў, што ахоўваюць спакой гары.
6. Помнік воінам-землякам 🕯️
Мемарыял у гонар жыхароў сельсавета, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Помнік быў адноўлены ў маі 2024 года, цяпер там увекавечаны імёны 111 герояў.
7. Помнік і мост Гарбунова 🛡️
Непадалёку ад Жупран знаходзіцца помнік, звязаны з падзеямі Вялікай Айчыннай вайны.
Гістарычная даведка: У ліпені 1944 года група аўтаматчыкаў на чале са старшым сяржантам Дзмітрыем Іванавічам Гарбуновым здзейсніла рэйд у тыл ворага і захапіла мост каля вёскі Нарбуты. Гэтым манёўрам яны закрылі асноўныя шляхі адступлення для нацысцкіх войскаў. За праяўленую адвагу Дзмітрый Гарбуноў быў удастоены звання Героя Савецкага Саюза.
Пра манумент: Помнік быў адкрыты 7 жніўня 1974 года, у дзень 30-годдзя вызвалення Ашмян. Ганаровая місія адкрыць мемарыял была даручана ветэранам вайны Г. В. Пагарэлаву і В. А. Чаркасаву. Барэльеф да абеліска вырабіў народны майстар Іван Астрамовіч, а адлілі яго ў бетоне рабочыя мясцовай будаўнічай арганізацыі. Аўтар праекта — раённы архітэктар Веніямін Лысікаў.
💡 Чаму гэта цікава:
Жупраны — гэта месца, дзе ты разумееш, што гісторыя ствараецца не толькі каралямі, але і словамі. Калі ў Гальшанах захапляешся маштабам замка, то ў Жупранах — маштабам асобы, якая нават без палацаў змагла захаваць цэлую нацыю.
🧐 Адкуль назва Жупраны? (Выбірайце сваю версію)
Рамантычная (ад Багушэвіча): Раней тут была «Зубранская пушча», дзе вадзілася мноства зуброў. Мястэчка: Зубраны — Жупраны. 🦬
Гістарычная (навуковая): Ад літоўскага žuobris — архаічная саха. Гэта быў край наватараў-земляробаў. 🚜
📍 Як дабрацца да Жупран:
🚗 На аўтамабілі:
З Мінска: па трасе М6 (на Гродна), потым з’езд на М7/Е28 у бок Ашмян. Адлегласць каля 140 км (~1 г. 50 мін.).
З Гродна: па трасе М6, потым з'езд на Р48 у бок Ашмян. Каля 230 км (~2 г. 50 мін.). 🚌 На аўтобусе / маршрутцы: Самае зручнае — сесці на маршрутку «Мінск — Ашмяны — Астравец». З Ашмян да Жупран усяго 10 км. Можна даехаць на мясцовым прыгарадным аўтобусе альбо на таксі. 🚂 На цягніку (электрычцы): Ехаць да станцыі Ашмяны (яна знаходзіцца ў пасёлку Станцыя Ашмяны). Ад станцыі да Жупран — каля 6 км. Ходзяць прыгарадныя аўтобусы.
🛏️ Дзе спыніцца: oshmturizm.by/gostinicy
🍴 Дзе паабедаць: oshmturizm.by/punkty-pitaniya
Шчаслівай дарогі! Хай Жупраны падораць вам натхненне і гонар за наша роднае слова.
Відэа ад