02/12/2025
👉 У туристичкимм турама које водим, овo здање сам симболично називала - МИРАЗ ЗГРАДА.
🏛️👇 У наставку прочитајте и зашто.
KRSMANOVIĆA KUĆA – ARHITEKTONSKA IKONA GRADA
Krsmanovića kuća u Masarikovoj ulici broj 2 jedno je od najreprezentativnijih dela prve faze srpskog akademizma i jedan od najprepoznatljivijih simbola Šapca. Sagrađena je 1891. godine, što je zabeleženo i na njenom pročelju. Svojim značajem i položajem dominira centrom grada. Građena je kao poslovno-stambeni objekat – prizemlje čine veliki lokali, dok je sprat bio namenjen stanovanju.
Ovo reprezentativno zdanje predstavljalo je miraz Jovanke Topuzović iz Šapca, supruge beogradskog veletrgovca i izvoznika Dimitrija Krsmanovića. Zgrada je važna ne samo kao kulturno-istorijski spomenik, već i kao vredno delo srpske arhitekture iz poslednje decenije XIX veka. Projektovao ju je jedan od najplodnijih srpskih arhitekata toga doba – Jovan Ilkić.
Poseban značaj kuća ima i zbog primerne filantropije svog vremena. Naime, Jovanka Topuzović, koja je kuću dobila u miraz od svog oca, čuvenog šabačkog trgovca, izdavanjem dućana prikupljala je novac kako bi opremala siromašne devojke za udaju, pokazujući tako nesebičnost i samilost.
Nakon izgradnje, u kući je bilo smešteno „Drinosavsko kolo jahača Knjaz Mihajlo“, a potom i Trgovačka omladina Šapca.
Poslednji naslednik porodice Krsmanović poklonio je kuću državi kako bi bila trajno sačuvana i zaštićena. Objekat je od 1985. godine pod zaštitom države kao spomenik kulture. U novijoj istoriji zgrada je među Šapčanima najpoznatija pod nazivom „Borovo“, po istoimenoj prodavnici koja se dugi niz godina nalazi u prizemlju.
Zdanje je sagrađeno na uglu Masarikove i G. Jevremove ulice, na regulacionim linijama, u stilu akademizma, sa reprezentativno oblikovanim fasadama. Treća, ugaona fasada imala je širok portal za poslovni prostor u prizemlju i balkon iznad njega, dok je na samom vrhu, u nivou krova, stajala monumentalna kupola. Ona je uništena tokom Prvog svetskog rata, zajedno sa brojnim slobodnostojećim figurama koje su krasile visoku atiku duž obe ulične fasade.
Levo i desno od ugaonog fronta nalaze se po dve dekorativne niše sa alegorijskim figurama boginje Flore, između kojih je po jedan visoki lučni prozorski otvor. Na spratu se nalaze udvojeni prozorski otvori, čija ukupna širina odgovara širini izloga u prizemlju. Na sredini fasade iz Masarikove ulice nalazi se visoki, lučno zasveden prolaz ka dvorištu, u kome je smešten ulaz u spratni deo objekta.
