09/05/2020
เช้านี้ ไม่อยากเจอเรื่องเครียด แต่อดรนทนไม่ไหวกับภาวะที่ทั่วทุกตัวคน ตั้งแต่รากหญ้า จนถึงครัวเรือน จะว่าไปก็ทุกภาคส่วน ทั่วโลก
มาถึงชม.นี้ ใครทรงอยู่ได้ ใครกั้นหายใจได้นาน หรือพลิกวิกฤติให้เป็นโอกาสได้ ก็อยู่รอดปลอดภัย
ย้อนหลังไปนับแต่ที่สงครามโลกครั้งที่สองสิ้นสุดเมื่อปี 1945 ธนาคารโลก (World bank) และกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ได้นิยามเอาไว้ว่า “ภาวะเศรษฐกิจถดถอย” (Global recession) ที่โลกเราต้องเผชิญ เกิดขึ้นมาแล้วทั้งหมด 4 ครั้ง เมื่อปี 1975, 1982, 1991 และ 2009 จึงอยากจะมาเล่าย้อนรอยของ 4 เหตุการณ์นี้ให้ฟังกัน ว่าเป็นอย่างไร และเกิดผลกระทบมากมายขนาดไหน
1. การถดถอยในปี 1973 – 1975
เป็นวิกฤตที่กินเวลายาวนานถึง 16 เดือน และส่งผลให้ GDP ของโลก ลดลง 3.2% ซึ่งในช่วงพีคของวิกฤตในครั้งนั้น ก็คืออัตราการว่างงานทั่วโลกพุ่งขึ้นไปสูงถึง 9% โดยมีจุดเริ่มต้นของภาวะถดถอยตอนนั้น เกิดจากวิกฤตน้ำมัน ในปี 1973 ซึ่งราคาน้ำมันดีดตัวขึ้นถึง 4 เท่า หลังการอุบัติขึ้นของสงครามยมคิปปูร์ ระหว่างแนวร่วมรัฐอาหรับ นำโดยอียิปต์และซีเรีย โจมตีที่ตั้งของอิสราเอลในดินแดนยมคิปปูร์ ซึ่งอิสราเอลยึดครองไว้ก่อนหน้านี้ ส่งผลให้ supply ของน้ำมันดิบหยุดชะงักไปในทันที
ส่วนทางด้านสหรัฐฯ ในช่วงเวลาไล่เลี่ยกันซึ่งราคาน้ำมันเริ่มดีดตัวสูงขึ้นอย่างมาก สภาพการเงินทั่วโลกต้องปั่นป่วน หลังการยุติบทบาทลงของระบบเบรตตัน วูดส์ (Bretton Woods) ในสหรัฐฯ เนื่องจากค่าของเงินตราสกุลต่าง ๆ ซึ่งในอดีตเคยถูกตรึงไว้กับทองคำสำรอง และเมื่อสหรัฐฯ ประกาศว่าจะเลิกใช้ระบบนี้ ทำให้เงินดอลลาร์ลอยตัวในทันที ตามมาด้วยอังกฤษที่ทำเช่นเดียวกัน เมื่อเป็นเช่นนั้น ประเทศต่างๆ จึงพยายามสำรองเงินของประเทศตัวเองไว้มากกว่าปกติ
*และเชื่อกันว่า สหรัฐฯ มีการสำรองน้ำมันมากที่สุดในโลก เป็นตัวแปรหลักในการเกิดการผันผวนของราคาน้ำมันโลก*
*****แต่เชื่อเหลือเกินว่า ผู้ทำให้ราคาน้ำมันในตลาดเมืองไทย ปั่นปวนและขึ้นลงตามความผันผวนของกระเป๋าเงินของบางคน บางกลุ่ม ไหนจะราคาหน้าโรงงาน ไหนจะราคาหน้าปั๊ม ... ขึ้นๆๆๆๆ และไม่เคยลง .... วันนี้คงเห็นแล้วว่า ความต้องการน้ำมัน และการผลิต ไม่สอดคล้องกัน ผู้คนไม่เกิดการเดินทาง ทั่วโลก น้ำมันไม่ได้เป็นสิ่งจำเป็นสำหรับการดำรงชีพ “อาหาร” นี่แหละปัจจัยหลัก เมืองไทยเป็นอู่ข้าว อู่น้ำ ในน้ำมีปลา ในนามีข้าว ... ต้องรีบฉวยโอกาสในการผลิต ในการสรรหา อย่างต่อไปคงไม่ต้องบอกน่ะ เดี๋ยวจะหาว่าไปสอนทีมเศรษฐกิจระดับตำนาน *****
2. การถดถอยในปี 1982
จุดพีคของวิกฤตในครั้งนั้นอยู่ในช่วงเดือน พ.ย. – ธ.ค. 1982 ซึ่งอัตราการว่างงานทั่วโลกพุ่งสูงขึ้นเป็น 10.8% สูงที่สุดนับแต่ Great Depression ในปี 1929 โดยจุดเริ่มต้นของวิกฤตก็มีต้นตอจากราคาน้ำมันดิบอีกเช่นเคย
เหตุการณ์ Oil shock ในปี 1979 ซึ่งราคาน้ำมันดิบพุ่งขึ้นจนทุกคนไม่ทันตั้งตัว ทำให้เงินเฟ้อถีบตัวสูงขึ้นทั่วโลก โดยผู้ที่ได้รับผลกระทบหนักที่สุดในครั้งนั้น ดูเหมือนจะเป็นกลุ่มประเทศลาตินอเมริกา ลาตินอเมริกาในเวลานั้น ถือเป็นลูกหนี้รายใหญ่ของสหรัฐฯ และได้รับดอกเบี้ยที่ค่อนข้างต่ำ เนื่องจากสหรัฐฯ ต้องการที่จะให้เงินดอลลาร์เป็นที่ต้องการไปทั่วโลก เมื่อกลุ่มประเทศลาตินอเมริกาเห็นว่าเงินกู้จากต่างประเทศทำได้ง่ายภายใต้การเปิดเสรีการเงิน ทั้งภาครัฐและเอกชนจึงแห่กันเข้ามาหาเงินทุนจนหนี้พุ่งสูงขึ้นจาก 29,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ในปี 1970 เป็น 327,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ในปี 1982
ภาวะ Oil shock ทำให้กลุ่มประเทศลาตินอเมริกาขาดดุลบัญชีเดินสะพัดอย่างรุนแรง เพราะเงินเฟ้อจากราคาน้ำมัน ทำให้ธนาคารกลางสหรัฐฯ ต้องปรับอัตราดอกเบี้ยสูงขึ้นถึงกว่า 10% และนั่นเองทำให้ลูกหนี้ของสหรัฐฯ ต้องขาดความสามารถในการชำระหนี้ไปโดยปริยาย
* คงเห็นจากเมื่อเร็วๆนี้ ประเทศที่ได้ขื่อว่าร่ำรวยจากการค้าน้ำมันในซีกโลกอเมริกาใต้ ลาตินอเมริกา ล้มครืนลงอย่างไม่เป็นท่า ประชาชนอดอยาก ต้องถึงขนาดเกิดการปล้นแย่งชิงอาหาร ตามร้านค้า และซุปเปอร์มาร์เก็ต คิดว่าคงไม่ต้องบอกน่ะครับว่าประเทศอะไร ?!?*
3. การถดถอยในปี 1991
อีกครั้งที่ราคาน้ำมันกลับมามีส่วนร่วมกับการเป็นชนวนเหตุสำคัญของ “ภาวะเศรษฐกิจถดถอย” ทั่วโลก หลังจากสงครามอ่าว (Gulf Wars) เริ่มต้นขึ้นในปี 1990 หนุนให้ราคาน้ำมันพุ่งสูงขึ้นอย่างมาก จนทำให้อุตสาหกรรมการผลิตหยุดชะงัก และการค้าขายทั่วโลกหดตัวลง ในขณะเดียวกันภาคการเงินในสหรัฐและประเทศกลุ่มสแกนดิเนเวียนก็กำลังเผชิญกับปัญหาหนี้สิน โดยภาพรวม GDP ทั่วโลกปรับตัวลง 1.5% ขณะที่อัตราการว่างงานพุ่งสูงขึ้นเป็น 6.8%
ในช่วงต้นของทศวรรษที่ 1990 ดูเหมือนว่าปัญหาหนี้สินของในหลายพื้นที่ทั่วโลกจะเกิดขึ้นพร้อม ๆ กัน อย่างกลุ่มประเทศสแกนดิเนเวียซึ่งต้องเผชิญกับปัญหาฟองสบู่แตกของธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ เช่นเดียวกับในญี่ปุ่นที่ทำให้เศรษฐกิจของประเทศหยุดชะงักไปนานถึง 10 ปี
ย้อนมาทางฝั่งสหรัฐอเมริกา ที่ผ่านพ้นช่วงเศรษฐกิจตกต่ำเมื่อปี 1990-1991 ตลอดทศวรรษ 1990 โดยเฉพาะครึ่งหลังนับเป็นยุคแห่งความรุ่งเรืองทางเศรษฐกิจที่ยาวนานที่สุดในประวัติศาสตร์เศรษฐกิจสหรัฐอเมริกา โดยแซงหน้าช่วงแห่งความรุ่งเรืองในทศวรรษ 1960 ที่ยาวนาน 8 ปี 10 เดือน
เศรษฐกิจอเมริกาในช่วงรุ่งเรืองตลอดทศวรรษ 1990 มีอัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจเฉลี่ย 4% ต่อปี ผลิตภาพแรงงานสูงขึ้น 2.5% ต่อปี อัตราการว่างงานลดตทำลงเหลือ 4% ทั้งที่อัตราเงินเฟ้อต่ำเพียง 3.5% เท่านั้น งบประมาณภาครัฐที่เคยขาดดุลก็ลดลงจนหมดไปในช่วงปลายทศวรรษ หนี้คงค้างภาครัฐก็ใกล้จะถูกปลดเปลื้องจนหมดเช่นกัน
เรื่องเล่าอันแสนสุขดำเนินมาถึงเดือนสิงหาคม ปี 2000 ตลาดหุ้นก็เกิดวิกฤตฟองสบู่แตก และงานวิจัยหลายชิ้นชี้ว่า หลังเดือนมีนาคม ปี 2001 เศรษฐกิจอเมริกาสิ้นยุครุ่งเรือง กลับสู่ช่วงแห่งความตกต่ำอีกครั้ง
ภาวะฟองสบู่แตกเริ่มเกิดในช่วงหน้าร้อนปี 2000 ไตรมาสที่สี่ของปี 2000 อัตราการเติบโตของการลงทุนในสินค้าทุนภาคธุรกิจที่เคยเป็นพลังขับเคลื่อนสำคัญในช่วงรุ่งเรือง ลดลงเหลือปีละ 1% การใช้จ่ายของผู้บริโภคก็ลดลงเช่นกัน ไตรมาสสามของปี 2001 ลดลงเหลือ 1.1% ต่อปี
เศรษฐกิจอเมริกาจะฟื้นกลับมาได้อย่างรวดเร็วหรือไม่ ยังเป็นที่ถกเถียงในวงวิชาการ แต่อย่าลืมว่าในช่วงแห่งความรุ่งเรือง การลงทุนสร้างกำลังการผลิตส่วนเกิน(excess capacity) ขึ้นมาก (ซึ่งเป็นกำลังการผลิตที่ธุรกิจยังใช้ประโยชน์ไม่เต็มที่) อีกทั้งสัดส่วนของภาครัฐบาลก็มีบทบาทน้อยลงมากหลังจากยุคปฏิรูปเสรีนิยมใหม่ ยิ่งภาวะเศรษฐกิจตกต่ำบั่นทอนความต้องการบริโภคและการลงทุน การขยายตัวทางเศรษฐกิจจึงมีข้อจำกัดอยู่มาก
****** หากเป็นเรื่องเศร้า เรื่องเล่าของเศรษฐกิจไทยในอนาคตอาจน่าเศร้าใจยิ่งกว่าก็เป็นได้ ไม่อยากซ้ำเติมเรื่องของบริหารงานเรื่องงบประมาณ ว่าเรื่องไหนสำคัญกว่าปากท้องของประชาชน ระหว่างความเป็นอยู่อันหมายถึง โครงสร้างความเป็นสุขพื้นฐาน กับการทุ่มงบประมาณในการจัดซื้ออาวุธยุทโธปกรณ์ แล้วเอามาจอดทิ้งไว้เฉย ไม่ก่อเกิดประโยชน์และรายได้ *****
*^*หมายเหตุ*^*
ข้อมูลและการวิเคราะห์ในบทความนี้ มาจาก Kotz, David. (2002). “The U.S. Economy in the 1990s : A Neoliberal Success Story?”. (Draft). University of Massachusetts – Amherst.
4. การถดถอยในปี 2009
“ภาวะเศรษฐกิจถดถอย” ทั่วโลกจาก 1 ใน 4 ครั้ง ซึ่งไม่ได้มีประเด็นของราคาน้ำมันมาเกี่ยวข้อง แต่ก็นับเป็นวิกฤตการเงินที่รุนแรงที่สุดนับแต่วิกฤต Great Depression
ต้นตอที่สำคัญของเหตุการณ์ในครั้งนั้น คือ ความหละหลวมของระบบตรวจสอบและควบคุมดูแลตลาดการเงิน ทำให้สถาบันการเงินสามารถทำธุรกรรมประเภทใหม่ ๆ ได้มากขึ้น ซึ่งก็รวมถึงการนำเอาสินเชื่อจำนองบ้าน มาผ่านกระบวนการแปลงเป็นหุ้นกู้จำพวก Mortgage-Backed Security (MBS) และ Collateralized debt obligations (CDOs) ทำให้สถาบันการเงิน หรือก็คือ ธนาคารต่าง ๆ เปลี่ยนบทบาทจากเจ้าหนี้ มาเป็น ‘ตัวกลางหรือนายหน้า’ ขณะที่นักลงทุน ซึ่งส่วนใหญ่เป็นนักลงทุนสถาบัน ก็กลายมาเป็น ‘เจ้าหนี้’ แทน
และเมื่อฟองสบู่ในตลาดอสังหาริมทรัพย์แตกในที่สุด การผิดนัดชำระหนี้จึงลุกลามอย่างหนัก ซึ่งส่งผลกระทบต่อสถาบันการเงินยักษ์ใหญ่หลายราย อาทิ BNP Paribas สถาบันการเงินใหญ่สุดของฝรั่งเศส ไม่สามารถไถ่ถอนชำระหนี้ในกองทุน 3 กองได้ จนต้องขอความช่วยเหลือทางการเงิน
Bear Stearns ขาดทุนอย่างหนักจากกองทุน Structured credit 2 กอง จนต้องขายกิจการให้ JP Morgan Chase ขณะที่ Lehman Brothers วาณิชธนกิจรายใหญ่อันดับ 4 ของสหรัฐฯ ต้องล้มละลายในที่สุด โดยรวมแล้ววิกฤตในครั้งนั้นกินระยะเวลายาวนานถึง 18 เดือน ตัวเลข GDP โลก ลดลงถึง 5.1% ขณะที่อัตราการว่างงานพุ่งเป็น 10%
*%* ส่วนในประเทศไทย เมื่อคอนโดมิเนียมผุดขึ้นเป็นดอกเห็ด นอกจากขยายตัวตามรถไฟฟ้า ยังขยายตัวในต่างจังหวัด แต่ Supply เยอะขนาดนี้จะมากกว่า Demand ที่แท้จริงไหม
ช่วงปี 2009 คนสนใจการลงทุนในอสังหาริมทรัพย์มากขึ้น โดยเฉพาะคอนโดมิเนียมในหลายพื้นที่ เช่น ย่านรัชดาเมื่อมี Central พระราม 9 มาทำให้เกิด C*D แห่งใหม่ ราคาพื้นที่ต่อตร.ม.เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว
โดยเฉพาะปี 2012-2013 เห็นพฤติกรรมการจองคอนโดฯ ไว้เพื่อนำใบจองมาขายต่อเก็งกำไรมากขึ้น ดังนั้นเมื่อลูกค้าหันมาดูราคาต่อห้อง ทำให้ผู้ประกอบการด้านอสังหาริมทรัพย์เริ่มปรับตัวตาม โดยทำราคาต่อห้องให้ถูกลงผ่านการปรับขนาดพื้นห้องเล็กลง ปัจจุบันจึงเห็นห้องคอนโดฯ ขนาด 20 กว่าตร.ม. เกิดขึ้น
ดังนั้นตลาดอสังหาฯ ช่วงปี 2009-2015 ถือว่าเติบโตมาก จนปี 2016 มีคนเข้าไปสร้างคอนโดฯ ย่านรถไฟฟ้าสายสีม่วงจำนวนมาก จน Supply คอนโดฯ ย่านสายสีม่วงล้นตลาด ทำให้คนเริ่มซื้อคอนโดฯ เพื่อเก็งกำไรน้อยลงด้วย และเกิดผลกระทบต่อ
1.ผู้ประกอบการอสังหาฯ ขนาดเล็ก (จำนวนห้องไม่เกิน 79 ยูนิต) และ
2. ผู้ประกอบการอสังหาฯ หันมาขยายฐานลูกค้ากลุ่มบนมากขึ้น
!?!?!?!?!
มาวันนี้ ปีนี้ 2020 จะเกิดอะไรขึ้นต่อไป เมื่อทุกอย่างต้องหงุดชะงัก เปรียบเสมือนทุกคนหยุดหายใจไปทั่วโลก รอเปลี่ยนเปลี่ยนถ่ายอากาศที่บริสุทธิ์
ไม่ต้องย้อนไปดู พระเจ้าล้างโลกด้วยปล่อยให้น้ำท่วมโลก ล้างทุกอย่างให้เกิดสอาด
นอกจากจะบอกล่วงหน้าว่าเหตุการณ์ต่าง ๆ ในโลกจะเป็นไปอย่างไรแล้ว พระคัมภีร์ยังบอกลักษณะนิสัยของผู้คนใน “สมัยสุดท้าย” ด้วย พระคัมภีร์บอกว่า “จะเกิดวิกฤตกาลซึ่งยากจะรับมือได้ เพราะว่าคนจะรักตัวเอง รักเงิน .....ไม่เชื่อ ....ไม่ศรัทธา.....ไม่มีการควบคุมตนเอง ดุร้าย ไม่รักความดี .... รักการสนุกสนานแทนที่จะรักพระเจ้า” *—2 ติโมเธียว 3:1-5
วันนี้เปิดหัวมาซะเยอะและมากมายหลายเรื่อง เท่านี้ก่อนล่ะกันเดี๋ยวเยอะมากๆ จะงง และมึนเหมือนกันครับ
อรุณสวัสดิ์