06/09/2026
Δευτέρα, 26 Απριλίου 1937, ώρα 16.32 μμ
Ένα, ήρεμο & ηλιόλουστο μεσημέρι που οι κάτοικοι επέστρεφαν στο σπίτι τους από την αγορά, η οποία μόλις είχε μαζέψει τους πάγκους της, προετοιμαζόμενη γιατί επόμενη ημέρα !
Ο ήλιος χάνεται ανάμεσα στα μαύρα σιδερένια "πουλιά" που πλησιάζουν απειλητικά για να σκορπίσουν τον θάνατο.
Τα τζάμια σπάνε, οι τοίχοι τρίζουν, η γη σείεται και οι κάτοικοι πανικόβλητοι τρέχουν να προστατετευθούν, αλλά δυστυχώς μάταια...
Η βασκική πόλη Γκέρνικα ισοπεδώνεται από τον βομβαρδισμό της ναζιστικής αεροπορίας, στο πλαίσιο του Ισπανικού Εμφύλιου.
Η εικόνα της καταστροφής ταξιδεύει γρήγορα στην Ευρώπη και φτάνει στο Παρίσι, όπου ο Pablo Picasso μετατρέπει το σοκ σε εικόνα.
Μέσα σε λίγες εβδομάδες γεννιέται η "Guernica", ένα έργο που συμπυκνώνει τον τρόμο του πολέμου σε μια ασπρόμαυρη κραυγή.
Στις αρχές του 1937, ο Πικάσο είχε αναλαμβάνει να δημιουργήσει μια μεγάλη σύνθεση για το περίπτερο της Ισπανικής Δημοκρατίας στην Παγκόσμια Έκθεση του Παρισιού. Τα πρώτα του σχέδια κινούνται σε διαφορετική θεματική, πιο εσωτερική.
Ωστόσο, στα τέλη Απριλίου, τα τραγικά νέα του βομβαρδισμού της βασκικής πόλης Γκερνίκα φτάνουν στο Παρίσι μέσα από τις εφημερίδες. Ο Πικάσο αναδιπλώνεται και με αφορμή το τραγικό γεγονός, συγκλονισμένος αντικαθιστά άμεσα το υπό δημιουργία έργο του, σε μια δημιουργία με ξεκάθαρη πολιτική διάσταση.
Ένα άλογο σφαδάζει, μια μητέρα κρατά το νεκρό παιδί της, ένας στρατιώτης κείτεται διαμελισμένος, φλόγες υψώνονται. Οι μορφές συνυπάρχουν ταυτόχρονα μέσα σε μια εικαστική γλώσσα που ενσωματώνει τον κυβισμό και μια έντονη δραματικότητα.
Μάλιστα, στα επόμενα χρόνια όταν η ναζιστική Γερμανία έχει πλέον κατακτήσει το Παρίσι, η Γκεστάπο (επιδιώκοντας παράλληλα και την κατάσχεση σημαντικών έργων) καλεί τον Πικάσο να "απολογηθεί" για το έργο του, ρωτώντας τον (ρητορικά) αν ο ίδιος το δημιούργησε ! Με απόλυτη ειλικρίνεια ο διάσημος ζωγράφος απάντησε "όχι εγώ, εσείς το δημιουργήσατε" !
Κάθε Σεπτέμβριο, η Ισπανία τιμά μία από τις πιο συμβολικές στιγμές της μετάβασής της από το καθεστώς του Franco στη Δημοκρατία.
Ωστόσο, φέτος συμπληρώνονται 45 χρόνια από τότε που μια εμπορική πτήση της Iberia από τη Νέα Υόρκη προσγειώθηκε στη Μαδρίτη, με τον πιλότο να ανακοινώνει στους έκπληκτους επιβάτες ότι ταξίδευαν μαζί με έναν από τους πιο διάσημους "εξόριστους" της χώρας : τη "Guernica" του Πάμπλο Πικάσο !
"Κυρίες και κύριοι, καλώς ήρθατε στη Μαδρίτη. Θα ήθελα να σας ενημερώσω ότι σε αυτή την πτήση ταξιδεύατε μαζί με τη Guernica του Πικάσο, η οποία φτάνει για πρώτη φορά στην Ισπανία".
Κανείς από τους 319 επιβάτες και τα 19 μέλη του πληρώματος δεν γνώριζε ότι ο εμβληματικός πίνακας μήκους 7,77 μέτρων και ύψους 3,49 μέτρων βρισκόταν στην πτήση, η οποία προσγειώθηκε στη Μαδρίτη στις 05:27 το πρωί της 10ης Σεπτεμβρίου 1981.
Το εμβληματικό έργο του Pablo Picasso έφτασε στη Μαδρίτη από το Museum of Modern Art της Νέας Υόρκης (MoMA), όπου παρέμενε επί τέσσερις δεκαετίες με σαφή όρο από τον Ισπανό ζωγράφο να επιστρέψει όταν η Ισπανία αποκτήσει δημοκρατικό καθεστώς μετά την περίοδο του Φράνκο. Η άφιξή του λειτούργησε σαν μια σιωπηλή, ισχυρή επιβεβαίωση ότι η χώρα γύριζε σελίδα, συνδέοντας την τέχνη με τη συλλογική μνήμη και τη νέα πολιτική της ταυτότητα.
Ο πιο διάσημος πίνακας του Πικάσο, που αποτυπώνει τη φρίκη που βίωσαν οι άμαχοι κατά τον βομβαρδισμό της βασκικής πόλης Γκερνίκα στον Ισπανικό Εμφύλιο, δημιουργήθηκε ως μια κραυγή για ειρήνη.
"Αν επικρατήσει η παγκόσμια ειρήνη, ο πόλεμος που ζωγράφισα θα ανήκει στο παρελθόν", είχε πει ο Πικάσο πριν τον θάνατό του.
Οι κίνδυνοι για την ακεραιότητα της «Guernica» είχαν και έχουν πολιτική διάσταση. Το 1981 το έργο βρισκόταν πίσω από αλεξίσφαιρο γυαλί στο Casón del Buen Retiro, παράρτημα του Μουσείου Πράδο. Η Ισπανία παρέμενε τότε μια εύθραυστη δημοκρατία, με δεκάδες τρομοκρατικές επιθέσεις κάθε χρόνο, και το έργο φυλασσόταν από ένοπλη αστυνομία.
Σήμερα, είναι πολύ διαφορετική η εικόνα της, μέσα στον ανοιχτό, φωτεινό χώρο του Museo Reina Sofía, χωρίς εμφανή εμπόδια. Οι επισκέπτες μπορούν πλέον να τη φωτογραφίζουν, κάτι που επιτρέπεται από το 2023. Η παρουσίαση του έργου αντανακλά ίσως έναν κόσμο πιο ανοιχτό και πιο ήρεμο.
Η δύναμη της "Guernica" πηγάζει από την καθολικότητά της, που υπερβαίνει τη συγκεκριμένη σφαγή που ενέπνευσε τον Πικάσο.
Στο Museum of Modern Art της Νέας Υόρκης, για χρόνια η περιγραφή του έργου δεν ανέφερε καν τον βομβαρδισμό του 1937, αλλά το παρουσίαζε ως έργο στραμμένο "ενάντια στον φασισμό, τον πόλεμο και τη βαρβαρότητά του" !
Το αυθεντικό μήνυμα της "Guernica" όμως θα συνδέεται άρρηκτα με την τραγωδία που υπέστη η μικρή αυτή πόλη της και τον πόνο των αμάχων της, την 26η Απριλίου 1937, στις 16.32 μμ...
Στο πρόσφατο ταξίδι μας στην Ισπανία, είχαμε την ευκαιρία να επισκεφθούμε την πανέμορφη, γαλήνια, μικρή πόλη Guernica και το Μουσείο Μνήμης που έχει ανεγερθεί ακριβώς εκεί, που τόσο άδικα σκορπίστηκε πόνος & θάνατος αθώων ανθρώπων. Και όμως, σήμερα είναι μια τόσο ήσυχη, ειρηνική γωνιά στον χάρτη της Ιβηρικής Χερσονήσου, με χαμογελαστούς & φιλόξενους ανθρώπους, παιδιά που παίζουν στις πλατείες, ανθισμένα μπαλκόνια και μια επιγραφή / ευχή που διακρίνεται παντού...
ΠΟΤΕ ΞΑΝΑ !
☎️
📞
