Explore Pharping - Visit Pharping

08/10/2026

श्री ऐतिहासिक फर्पिङ्ग हरीशंकर जात्रा २०८३

08/10/2026

श्री दक्षिणकाली माइकी जय ।।।

07/10/2026

श्री ऐतिहासिक फर्पिङ्ग हरिशंकर जात्रा २०८३

07/10/2026

07/10/2026

श्री हरिशंकर जात्राको शुभकामना
नेपाल सम्बत पात्रो अनुसार यँलागा: महिनामा मनाइने फम्पी (फर्पिंग ) को प्रसिद्ध, एतिहासिक तथा प्राचिन हरिशंकर जात्रा शुरु भएको छ ! यस जात्रा शैव र वैष्णव सम्प्रदायको लागि अति महत्वपुर्ण रहेको छ, भने दुवै सम्प्रदायलाई एक आपसमा सद्भाव र सहिस्णु राखी समन्वय गराई एकताको सुत्रमा बाँध्न पनि महत्वपुर्ण भूमिका रहेको छ ! यस रातमा नव दुर्गा को प्रतिक नौ वटा माटाको भाँडालाइ पशुपति बाट आएका गोरखनाथ सम्प्रदायका कान फत्ता जोगीहरु द्वारा बलि पुजा गराइन्छ भने रात भर खत जात्रा समेत गरिन्छ ।
श्री हरिशंकर जात्राका लागि श्री गोपालेश्वर महादेवको नाङ्गोल चतुर्मुर्ति श्री गोरगणेश मन्दिर परिसरबाट गोपालेश्वर महादेवको आगम घर (देवता घर) मा लसकुसका गरेपछि त्यहाँ विशेष विधिबाट श्री शेषनारायणका पुजारीबाट होम गरिन्छ भने भोलि पल्ट श्री गोपालेश्वर महादेवको नाङ्गोल चतुर्मुर्तिलाई रथारोहण गर्ने र बेलुकी कोटालटोल गोरगणेश लाछीबाट बाजागाजा सहित कोटालटोलकै दथुलाछी सम्म रथ बोक्ने कार्यक्रम रहेको हुन्छ । श्री गोपालेश्वर महादेवको आगमन कोटालटोलस्थित श्री गोरगणेश मन्दिर परिसरमा भएपछि फर्पिङको ऐतिहासिक श्री हरिशंकर जात्राको पनि श्रीगणेश हुन्छ ।
यस यात्रामा श्री गोपालेश्वर महादेव मन्दिरका मूल पुजारीबाट फुलमाला सहितको सरसामानको व्यवस्था गर्नु पर्ने र श्री शेषनारायण मन्दिरका मूल पुजारी समेतले संयुक्तरुपमा विशेष पुजा गर्ने तथा थकु जुजु (मल्ल राजा) जो विशेष सेतो पहिरनमा देखिन्छ उहाँ मूख्य कर्ताको रुपमा रहि पुजा विधि समाप्त भएपश्चात रथ बोक्ने गरिन्छ । यस यात्रामा श्री गोरगणेशको पनि विशेष भूमिका रहेको हुन्छ । स्थानीय भनाई अनुसार श्री गोपालेश्वर महादेव रथमा विराजमान हुँदा श्री गोपालेश्वर महादेवको त्रिनेत्रीय तेजबाट बच्नका लागि श्री गोरगणेशमा मुकुट लगाई दिने प्रचलन परापूर्वकालदेखि चलिआएको छ । सो मुकुट सहितको तस्वीर पनि यहाँ सबैको जानकारीको लागि राखिएको छ । गोरगणेशको उक्त मूर्ति देख्ने सबै एकपटक झुक्किने गर्दछ किनकी उक्त मुकुट हुबहु सोही मुर्तिको मुहारको जस्तै रहेको हुन्छ ।
- श्री हरिशंकर जात्रामा जात्रा गरिने सात (७) टोलका रथहरुमा राखिने नाङ्गोल अर्थात चतुर्मुर्तिमा चारदिशामा रहेका भगवानहरु मध्ये ६ वटा टोलका रथमा रहेको चतुर्मुर्तिहरुमा उत्तर दिशामा श्री हरि र श्री शंकरको आधा आधा अनुहार अंकित गरिएको छ । शिव अर्थात शंकरले नागको मुन्द्रा लगाएको र विष्णु अर्थात हरिले फुलको मुन्द्रा लगाएको देख्नु हुनेछ । ७ वटा मध्येको बाँकी एउटा थथेपटोलमा रहेको श्री शिखरेश्वरको रथमा भने उत्तरमा श्री नृसिंहनारायणको मूर्ति अंकित गरिएको पाईन्छ ।
- श्री हरिशंकर जात्रामा झम्केश्वरीमा लक्ष्मीनारायण मन्दिरको अगाडि राखिने गुणाल (गोनाल) को बत्ति पहिला पहिला काठमाण्डौ लगायत भक्तपुरबाट समेत देखिन्थ्यो भन्ने जनकथन रहेको पाईन्छ ।
- श्री हरिशंकर जात्रामा मूलजात्राको दिन श्री पशुपति मृगस्थलीबाट आउनु हुने पीर महन्त (कनपत्ता)द्वारा यस रातको यात्रा शुरु गर्न अघि भूत, प्रेत, पिशाच आदिले यात्रामा विघ्नवाधा नगरुन् भनी चक्रपूजा गरिन्छ ।
- छोयला बुःको रातमा कनकेश्वर अर्थात दक्षिणकालीको रथ यात्रा पश्चात रथ टिपिटोलमा रोकिएपछि श्री दक्षिणकाली माता आफ्नो स्थानमा जाने र मध्यरातको सो समयमा लुगा र गरगहनाको आवाज सहित माता आफ्नो स्थानमा जाने बेलामा मगमग धुपको वासना आउने गर्दछ भन्ने स्थानीय जनश्रुति रहेको छ ।
- छोयला बुःको भोलिपल्टलाई जाःबु भन्ने गरिन्छ । जुन दिन प्रचण्ड भैरव (जुन गोपालेश्वर महादेवको पहिलो यात्रामा रथ बनाउने ठाउँ कोटालटोलको गोर गणेश लाछीबाट) र रक्त भैरव (जुन कोठेपटोलबाट) को जात्रा गरिन्छ । जसलाई घ्याम्पे (कोँद्यो) जात्रा पनि भनिन्छ । यी दुई भैरव मध्ये प्रचण्ड भैरव वि ।सं । १८८८ सालमा हनुमानढोका राजदरबार समेत पुगेको र त्यस समयका राजा श्री ५ राजेन्द्र वीर विक्रम शाहदेवबाट दर्शन गरिबक्सेको कुराको उल्लेख धनबज्र बज्राचार्यबाट लिखित त्रिरत्न सौन्दर्य गाथाको पृष्ठ ५० मा उल्लेख छ ।
- यात्राको क्रममा श्री गोपालेश्वर महादेवको रथ सात टोल घुमेर झम्केश्वरीको मूलचोकमा प्रवेश गरेमा कालो भेडा बलि सहितको विशेष क्षमा पूजा गर्नु पर्ने प्रचलन रहेको छ ।
- यसैगरी १२ वर्षमा एकपटक श्री हरि अर्थात शिखरेश्वर (शेषनारायण) भगवानको रथ श्री शंकर अर्थात गोपालेश्वरको मन्दिरमा जाने र यात्रा दोहोरिने प्रचलन रहेको पाईन्छ ।
- श्री गोपालेश्वर महादेवको रथ यात्रा सातटोल घुमाएर श्रीको स्थानमा लग्दाखेरी कोटालटोलको नित्यनाथ वस्तीमा पुग्दा विशेष पूजा गरी योमरी चढाएर पुजा गर्ने प्रचलन रहेको पाइन्छ ।
- श्री गोपालेश्वर महादेवको रथ रात बस्ने स्थानहरुबाट एककदम मात्र अगाडि सार्न पनि श्री हरि अर्थात शेषनारायणका पुजारीबाट विशेष पूजा गरेर मात्र रथ बोक्ने प्रचलन छ ।
- श्री गोपालेश्वर महादेवको रथ श्रीको स्थानमा बाजागाजा सहित जात्रा गरेर लग्ने अन्तिम दिनमा हालको मनमोहन अस्पताल सुरु हुनुभन्दा अगाडिदेखि सिधा तल अर्कोबाटो सुरु नहुञ्जेलसम्मको बाटो विचमा रहेको देवता (जसलाई स्थानीयहरु न्हेप मताःमः द्यो) भन्ने गर्दछन् सो देवताको शीला श्री गोपालेश्वर महादेवको रथले नाघेर नलगुञ्जेलसम्म बाजागाजा, डमरु र रथको घण्टी समेत बजाउन नहुने भन्ने जनकथन रहेको छ ।
-हरिशंकर जात्रा अन्तर्गत आज विहान सिन्दुर जात्रा गर्ने कार्यक्रम रहेको छ भने दिउँसो २-३ बजेदेखि रथयात्रा सुभारम्भ हुनेछ । स्थानीयहरु यसलाई "सिल्चा हुईकेगु" भन्ने गर्दछन् । रथ यात्राको प्रारम्भ फर्पिङ यल्खुटोलमा रहेको श्री नन्दीकेश्वर(इन्द्रायणी) को रथबाट सुरु भई सो पश्चात थल्कुटोलमा रहेको श्री अघोरेश्वर (नीलबाराही) त्यसपछि टिपिटोलमा रहेको श्री कनकेश्वर (दक्षिणकाली) र सो पश्चात क्रमशः श्री सिद्धिगणेश्वर (महालक्ष्मी), श्री तिलविक्रमेश्वर (अजीमा) र श्री शिखरेश्वर (शेषनारायण)को रथ यात्रा गरिनेछ । यी सबै रथ क्रमशः कोटालटोलको श्री गोपालेश्वर महादेवको रथ रोकिरहेको स्थानबाट पछाडि राख्दै लगिन्छ । अन्तमा श्री शिखरेश्वर (शेषनारायण) को रथले कोटालटोल दथुलाछिमा विच बाटोमा रहेको शिवलिङलाई श्री शिखरेश्वरको रथले ठीक नघाएर राखेपछि हरिशंकर पूर्ण हुने र सो पश्चात श्री शेषनारायणका पुजारीले सो खुसीयालीमा लड्डु वितरण गर्ने गरिन्छ । यसपश्चात भोलि पल्ट श्री गोपालेश्वर महादेव श्रीको स्थानमा लग्ने कार्यक्रम पश्चात श्री हरिशंकर यात्राको समापन हुने गर्दछ ।
लेख Beejay Kumar
साभार नेवा : म्हसीका - Newa Mhasika
फोटो - Shree Krishna Balami

07/10/2026

श्री शिखरनारायण भगवानकी जय ॥

07/10/2026

श्री सुन्दरी महालक्ष्मी माई की जय ।

06/10/2026

श्री सुन्दरी महालक्ष्मी माइकी जय । । ।

06/10/2026

जय श्री प्रचण्ड काल भैरव । । ।

06/10/2026

जय श्री स्वछन्द रक्त भैरव । । ।