10/06/2026
कुणी कुणी खाल्लीत शिंदाडाची फळं? 🌿🍈
आपल्या ग्रामीण भागात अनेक वनस्पती अशा आहेत की ज्या आपल्या संस्कृतीशी, परंपरेशी आणि दैनंदिन जीवनाशी अगदी घट्ट जोडलेल्या आहेत. त्यापैकीच एक म्हणजे शिंदाड. आजच्या पिढीला कदाचित या वनस्पतीची फारशी माहिती नसेल, परंतु पूर्वीच्या काळी शिंदाडाचे महत्त्व प्रत्येक घरात होते.
शिंदाडाच्या लांब, मजबूत आणि टिकाऊ पानांपासून केरसुणी अर्थात लक्ष्मी तयार केली जाते. दिवाळीच्या लक्ष्मीपूजनात या केरसुणीची पूजा करण्याची परंपरा अनेक भागांत आजही जपली जाते. घरातील स्वच्छता, समृद्धी आणि लक्ष्मीचे प्रतीक म्हणून या केरसुणीला विशेष मान दिला जातो. त्यामुळे शिंदाड ही केवळ एक वनस्पती नसून आपल्या लोकजीवनाचा आणि संस्कृतीचा अविभाज्य भाग आहे.
विशेष म्हणजे शिंदाडाला लागणारी फळेही खाण्यायोग्य असतात. पिकल्यावर त्यांचा स्वाद गोडसर आणि रुचकर लागतो. ग्रामीण भागातील लहान मुलांसाठी ही फळे एकेकाळी नैसर्गिक मेवा होती. जंगलात किंवा माळरानावर भटकताना ही फळे तोडून खाण्याचा आनंद अनेकांनी अनुभवलेला आहे. या फळांमध्ये नैसर्गिक पोषक घटकही आढळतात.
शिंदाड ही वनस्पती कोरडवाहू आणि प्रतिकूल परिस्थितीतही सहज वाढते. त्यामुळे मृदसंवर्धन, जैवविविधता टिकवून ठेवणे आणि ग्रामीण परिसंस्थेला आधार देण्यात तिचे महत्त्वाचे योगदान आहे. पक्षी, कीटक आणि इतर अनेक जीवांसाठीही ही वनस्पती उपयुक्त ठरते.
आज आधुनिकतेच्या धावपळीत अशा अनेक स्थानिक वनस्पती आणि त्यांचे उपयोग विस्मरणात जात आहेत. मात्र शिंदाडासारख्या वनस्पती आपल्याला निसर्गाशी जोडून ठेवतात आणि आपल्या पूर्वजांचे पर्यावरणपूरक जीवन समजून घेण्याची संधी देतात. त्यामुळे अशा स्थानिक प्रजातींचे जतन करणे आणि पुढील पिढीपर्यंत त्यांची माहिती पोहोचवणे ही काळाची गरज आहे.
तुम्ही कधी शिंदाडाची फळं खाल्ली आहेत का? आणि तुमच्या भागात अजूनही शिंदाडाच्या पानांपासून लक्ष्मी बनवली जाते का?
जय पर्यावरण 🌳💚
स्थानिक जैवविविधतेचे जतन करूया, निसर्गाशी नाते जपूया!
✍️ रमेश खरमाळे माजी सैनिक
