15/01/2023
#मार्लेश्वराच्या_लग्नाला_नवरी_गिरीजा_नटली
#मकर #संक्रांत
रत्नागिरी जिल्ह्यात संगमेश्वर तालुक्यात सह्याद्री पर्वताच्या शिखरांमधे वसलेले श्री क्षेत्र मार्लेश्वर हे उभ्या महाराष्ट्रातील शिवभक्तांचे आराध्य दैवत. गुहेतील मार्लेश्वर_मल्लिकार्जुन शिवपिंडी, धारेश्वर धबधबा , करंबेळीचा डोह आणि सरपटणाऱ्या जनावरांचा मुक्त संचार ही मार्लेश्वरची वैशिष्ट्य. दर वर्षी मकर संक्रांतीच्या दिवशी होणारा लग्न सोहळा - कल्याण विधी हे अजून एक आकर्षण. हिरवीगार वनराई , नीरव शांतता , गारवा यामुळे पर्यटक आणि गिरीप्रेमींना या ठिकाणाची भुरळ पडतेच.आज (१४किंवा)१५ जानेवारीला देवाच्या लग्नसोहळ्यासाठी अफाट जनसागर लोटतो.
मारळचा श्री देव मार्लेश्वर हा नवरदेव तर साखरप्याची गिरीजादेवी नवराई. भोगीच्या दिवशी आंगवली मठातून मार्लेश्वर गुहेकडे देवाची पालखी नेली जाते. याच दिवशी देवी गिरीजेची पालखीही दाखल होते. सोहळ्याचे यजमान असतात देवरुखचे श्री देव व्याडेश्वर. पंचक्रोशीतून देवदेवतांच्या पालख्या अनेकविध पध्दतीनी शिखरावर येतात.
अनेक विधी भोगीच्या दिवशी होतात. मुख्य कल्याणविधी संक्रांतीला साजरा होतो. संक्रांतीच्या दिवशी पहाटे मुलीचे घर पाहणे , मागणी घालणे , मुलाचे घर पाहणे , पसंती , ठरावनामा इ. विधी होऊन कल्याणविधी कालनिश्चिती होते. विवाहासाठी शेट्ये , उपशेट्ये , भोई , चर्मकार , सुतार , अबदागिर , ताशेवाले , चौरी , नाभिक , अणेराव इ. ३६० मानकऱ्यांना बोलावणं केलं जातं. यानंतर विडे मांडून विवाह सोहळा संपन्न होतो. लिंगायत पध्दतीने होणाऱ्या या सोहळ्यात पंचकलशांची मांडणी होते. करवलीचा मान गोठणे गावाचा असतो.
कल्याण विधीनंतर सर्वजण देवाला गा-हाणं घालतात आणि देवाचा निरोप घेतात. नंतर मार्लेश्वरच्या करंबेळी डोहात हळदीकुंकू , दिवा , बांगड्या , फुले इ. भरलेली परडी वाहिली जाते. यानंतर सोहळ्याची सांगता होते.
भक्तांनी देवाचं लग्न लावणे ही संकल्पनाच आगळीवेगळी आहे. मुंबईकर हे दोन दिवस राखून ठेऊन हमखास येतात. दशक्रोशीतील लोक आवर्जून येतातच शिवाय सख्खे शेजारी असलेल्या सातारा , सांगली , कोल्हापूर जिल्ह्यातून शिवभक्त लग्न सोहळ्याला हजेरी लावतात. हिमकन्या गिरीजा नी सह्यगिरीच्या शिवहराचा हा लग्नसोहळा एकदा तरी अनुभवायलाच हवा ...
सह्यगिरीतूनी वास जयाचा तोची मारळेश्वर
चला जाऊया , दर्शन घेण्या निघा हो सत्वर
हिमकन्या ती गिरीजा शोभे घेऊनी शुभ्र माला
शिवभक्तांनो चला साधूया कल्याणविधी वेला...
©( स्वानंद जोशी )
मकर संक्रांत
१५/०१/२०२३
Photo credit : Social Media (Please dm for credit)