Söguferðir í Hveragerði / Hveragerði Sightseeing

Söguferðir í Hveragerði / Hveragerði Sightseeing Söguferðir um Hveragerði með Nirði Sigurðssyni sagnfræðingi. Sightseeing tours in English. Pantanir fyrir hópa í síma 820-3322 og [email protected].

Sögugöngur og söguferðir um Hveragerði og nágrenni með Nirði Sigurðssyni sagnfræðingi. Sagt er frá sögu Hveragerðis og hvernig íbúar hafa nýtt hverahitann í gegnum tíðina í sínu daglega lífi og til atvinnu. Historical walking tours in English in Hveragerdi, South Iceland. History of Hveragerði is extraordinary due to the geothermal heat. Not many places on earth have a live geothermal area in the

town center, as is the case in Hveragerði. The walking tours tell how the inhabitants of Hveragerdi have lived with the geothermal heat and how they have utilized it and used it in daily lives. Bookings for groups: Tel: +354 8203322. Email: [email protected]

Til hamingju með daginn Hveragerði!Í dag, 29. apríl, eru liðin 80 ár frá stofndegi sveitarfélagsins Hveragerðis. Árið 19...
29/04/2026

Til hamingju með daginn Hveragerði!

Í dag, 29. apríl, eru liðin 80 ár frá stofndegi sveitarfélagsins Hveragerðis.

Árið 1946 varð Hveragerði sérstakt sveitarfélag þegar Hveragerðishreppur var stofnaður í kjölfar kosninga þar sem íbúar samþykktu að skilja sig frá Ölfushreppi. Kosningar í nýju sveitarfélagi fóru fyrst fram 28. apríl 1946 og fyrsti fundur hreppsnefndar var haldinn daginn eftir, 29. apríl 1946, og telst sá dagur því stofndagur sveitarfélagsins. Árið 1987 varð Hveragerði að kaupstað og heitir sveitarfélagið síðan Hveragerðisbær. Þegar Hveragerðishreppur var stofnaður árið 1946 voru íbúar 399 talsins, þeir voru orðnir 1.572 árið 1987 og eru í dag 3.460.

Ljósmynd af Hveragerði frá 1946 úr safni Det Kongelige Danske Geografiske Selskab sem varðveitt er í Þjóðminjasafni Danmerkur og loftmynd af Hveragerði frá 1946 úr safni Landmælinga Íslands.

Bréfsefni Mjólkurbús Ölfusinga sem starfaði í Hveragerði 1930-1938. Stofnun Ölfusbúsins markaði upphaf byggðar í Hverage...
15/02/2026

Bréfsefni Mjólkurbús Ölfusinga sem starfaði í Hveragerði 1930-1938. Stofnun Ölfusbúsins markaði upphaf byggðar í Hveragerði og fór öll uppbygging í þorpinu fram á landi mjólkurbúsins fyrstu árin. Fyrsta símstöðin í Hveragerði var í Ölfusbúinu, það sá um póstflutninga, úthlutaði lóðum undir íbúðarhús og fyrirtæki, virkjaði Varmá til rafmagns sem íbúar nýttu líka og íbúar fengu heimild til að nýta hverina til húsh*tunari. Í Mjólkurbúi Ölfusinga voru framleiddar mjólkurafurðir með orku úr jarðhita svæðisins. Þar voru einnig reyndar nýjungar í matvælaframleiðslu: jógúrt var þar í fyrsta sinn framleitt í stórum stíl á Íslandi og skyr selt í lokuðum og innsigluðum umbúðum, sem ekki hafði áður tíðkast hér á landi. Mjólkurbú Ölfusinga var því stórmerkilegt nýsköpunarfyrirtæki á sínum tíma.

Þann 24. júlí 1945 fór fram kosning í Hveragerði um hvort þéttbýlið, sem þá var orðið til, skyldi verða sérstakur hreppu...
03/11/2025

Þann 24. júlí 1945 fór fram kosning í Hveragerði um hvort þéttbýlið, sem þá var orðið til, skyldi verða sérstakur hreppur og þar með aðskilið frá Ölfushreppi. Íbúar Hveragerðis voru þá 377 talsins og á kjörskrá voru 209 manns. Úrslit kosninganna urðu þessi:
• 95 sögðu já (52,49%)
• 85 sögðu nei (46,96%)
• 1 skilaði auðu (0,55%)

Með rúmlega 52% atkvæða var því samþykkt að stofna sveitarfélagið Hveragerðishrepp. Í framhaldinu hófst vinna við að ákveða hreppamörk hins nýja sveitarfélags, og voru skiptar skoðanir milli íbúa Hveragerðis og Ölfussveitar um hvar þau ættu að liggja. Niðurstaða fékkst á fyrstu mánuðum ársins 1946 og fóru fyrstu kosningar í hreppsnefnd Hveragerðishrepps fram 28. apríl sama ár. Fyrsti fundur hreppsnefndar var svo haldinn daginn eftir, 29. apríl 1946 og telst sá dagur stofndagur Hveragerðisbæjar.

Hér má sjá mynd af bréfi Jóhannesar úr Kötlum, sem bjó í Hveragerði á þessum tíma, til kjörstjórnar. Bréfið var utankjörfundaratkvæði hans.

Heimild: Þjóðskjalasafn Íslands. Stjórnarráð Íslands, II. skrifstofa. 0/11. B/778, örk 1. Ölfushreppur, skipting hans 1314/1946.

Smyrlaheiði 1-44Raðhúsin við Smyrlaheiði 1-44 í Hveragerði voru byggð fyrir húsnæðissamvinnufélagið Búmenn á árunum 2006...
21/09/2025

Smyrlaheiði 1-44

Raðhúsin við Smyrlaheiði 1-44 í Hveragerði voru byggð fyrir húsnæðissamvinnufélagið Búmenn á árunum 2006-2010. Húsin voru hönnuð af Zeppelin arkitektum og um húsbyggingu sá byggingarfyrirtækið Eðalhús. Hönnun húsanna, samkvæmt arkitektum, tók m.a. mið af gróðurhúsum sem frá upphafi hafa einkennt byggðina í Hveragerði, bæði form þeirra og efniviður þar sem gler er áberandi. Húsin eru klædd með áli og furu. Íbúar Hveragerðis hafa þó löngum kallað húsin í Smyrlaheiði „brauðkassahúsin“ með vísan í form þeirra.

Alls eru raðhúsin í Smyrlaheiði 1-44 tíu talsins með 43 íbúðum ásamt þjónustuhúsi á tveimur hæðum. Undir húsunum er bílakjallari ásamt geymslurými. Á milli raðhúsalengjanna eru hellulagaðar göngugötur. Hönnun raðhúsanna og umhverfis þeirra var ætlað að lágmarka bílaumferð.

Húsnæðissamvinnufélagið Búmenn var stofnað árið 1998 og sérhæfir sig í byggingu á húsnæði fyrir 50 ára og eldri. Með inngöngu í félagið öðlast félagsmenn rétt til kaupa á búseturétti í húsnæði félagsins og greiða félagsmenn að auki mánaðargjald fyrir rekstrarkostnaði eignarinnar. Íbúðirnar í Smyrlaheiði voru í upphafi í eigu Búmanna en flestar þeirra hafa nú verið seldar út úr félaginu og samkvæmt upplýsingum á vef Búmanna á félagið nú þrjár íbúðir í Smyrlaheiði.

Ljósmyndir:
Smyrlaheiði 1-44. Eigandi ljósmyndar Búmenn, bumenn.is.
Smyrlaheiði 1-44. Eigandi ljósmyndar Zeppelin arkitektar, zeppelin.is.
Smyrlaheiði 1-44. Eigandi ljósmyndar Ja.is.

Heimildir:
Reynir Ingibjartsson, Stiklur úr sögu Búmanna 1996-2023 (Reykjavík: Búmenn hsf, 2025), bls. 43-44, 52-53, 64. Bókin er aðgengileg á bumenn.is.
„Rólegt hverfi með lágmarks bílaumferð,“ Land & saga 2:1 (2007), bls. 32-33.
Vef. „Smyrlaheiði í Hveragerði,“ zeppelin.is.

Mjólkurbú Ölfusinga (Breiðamörk 26)Samvinnufélag um Mjólkurbú Ölfusinga var stofnað 22. júlí 1928 af bændum í Ölfusi og ...
07/09/2025

Mjólkurbú Ölfusinga (Breiðamörk 26)

Samvinnufélag um Mjólkurbú Ölfusinga var stofnað 22. júlí 1928 af bændum í Ölfusi og tók það til starfa þann 1. apríl 1930 í húsi sem félagið byggði fyrir starfsemina, nú Breiðamörk 26. Bygging mjólkurbúshússins hófst þriðja í hvítasunnu 1929 eftir teikningum Guðjóns Samúelssonar, húsameistara ríkisins. Yfirsmiður var Kristinn Vigfússon sem síðar átti heima á Selfossi og múrari Bergsteinn Sveinsson frá Eyrarbakka. Í ævisögu sinni lýsti Kristinn aðkomunni í upphafi verks á þennan hátt:

„Bíllinn fór með okkur upp á melinn við Varmá og skildi okkur þar eftir. Aðkoman var ekki glæsileg. Vorum við einir eftir á melnum í lemjandi sunnanslagsviðri með smíðakoffort og sængurpoka. Þá var allt óbyggt nema gamli Reykjabærinn norðan árinnar og tveir sumarbústaðir uppi í brekkunni. ... Við tjölduðum á flötinni við Reykjafoss og hófum byggingu mjólkurbúsins næsta dag eftir teikningu húsameistara.“

Hver félagsmaður í mjólkurbúinu skilaði um sumarið 1929 því sem nam fjórum dagsverkum fyrir hverja kú sem hann átti við byggingu búsins og unnu bændurnir í tveimur flokkum, sitt hvora vikuna. Kristinn og Bergsteinn unnu einir við mótavinnuna en félagsmenn sáu að mestu um að grafa grunn byggingarinnar og hræra steypuna á bretti.

Húsið er steinsteypt og var um 380 m² að stærð í upphafi, tvílyft í miðju en lágar byggingar til beggja hliða. Mjólkurvinnsla fór fram á jarðhæð hússins en íbúðir bústjóra og starfsfólks voru á efri hæð. Vestasti hluti hússins, næst Breiðumörk, var síðar rifinn og austasti hlutinn lengdur frá upphaflegri byggingu.

Mjólkurbú Ölfusinga varð gjaldþrota árið 1938 og keypti þá Mjólkurbú Flóamanna húsið og eignir þess. Í húsinu var áfram mysuostaframleiðsla þar til henni var hætt árið 1945. Þá voru settar upp kembingarvélar í húsinu og ull unnin í lopa um s*x ára skeið. Í húsinu hefur síðan verið ýmis starfsemi á jarðhæð, má þar nefna trésmíðaverkstæði á áttunda áratug síðustu aldar og sunnlenskar konur ráku þar Grænu smiðjuna undir lok aldarinnar sem var handverkshús og verslun. Frá árinu 2003 hefur Grunnskólinn í Hveragerði nýtt húsið undir kennslustofur. Á efri hæð er íbúð.

Ljósmyndir:
- Mjólkurbú Ölfusinga árið 2018. Ljósmynd Njörður Sigurðsson.
- Mjólkurbú Ölfusinga í ágúst 1930. Þinghús Ölfushrepps í byggingu til vinstri, nú Skyrgerðin. Ljósmynd Magnús Ólafsson. Varðveitt í Ljósmyndasafni Reykjavíkur.
- Teikning Guðjóns Samúelssonar, húsameistara ríkisins, frá maí 1929 af Mjólkurbúi Ölfusinga. Varðveitt í Þjóðskjalasafni Íslands. ÞÍ Húsameistari ríkisins 1997/72. C/291, örk 1.

Heimildir:
DV 12. júlí 1995, bls. 31.
Guðmundur Kristinsson, Kristinn Vigfússon staðarsmiður. (Selfoss: Árnesútgáfan, 1987), bls. 140-141.
Njörður Sigurðsson, Mjólk og markaður. Saga mjólkurvinnslu í Ölfusi 1901-1938. Ritgerð til MA prófs í sagnfræði, júní 2006, bls. 82-85.
Vef. „Mikil fjölgun nemenda í Grunnskólanum,“ hveragerdi.is. Frétt á vef Hveragerðisbæjar 26. ágúst 2003. Sótt í gegnum vefsafn Landsbókasafns Íslands-Háskólabókasafns, vefsafn.is.
Þórður Ö. Jóhannsson, „Hveragerði.“ Sunnlenskar byggðir III. (Selfoss: Búnaðarsamband Suðurlands, 1983), bls. 421-436, á bls. 425.

Varmahlíð (Breiðamörk 31)Íbúðarhúsið Varmahlíð (Breiðamörk 31) er elsta hús Hveragerðis, reist árið 1929, og markar það,...
29/08/2025

Varmahlíð (Breiðamörk 31)

Íbúðarhúsið Varmahlíð (Breiðamörk 31) er elsta hús Hveragerðis, reist árið 1929, og markar það, ásamt garðyrkjustöðunni Fagrahvammi sem hóf starfsemi sama ár, upphaf byggðar í Hveragerði. Varmahlíð var byggð á lóð Mjólkurbús Ölfusinga sem hafði keypt stórt land undir starfsemi sína ári áður. Húsið var upphaflega bárujárnsklætt timburhús, en var síðar múrhúðað að utan. Við byggingu var það rúmir 30 fermetrar að stærð, með forstofu, dagstofu, svefnherbergi og eldhúsi, auk geymslu við norðurgafl.

Varmahlíð var byggð fyrir hjónin Guðmund Gottskálksson (1873-1959) og Helgu Sæmundsdóttur (1874-1965) og fjölskyldu sem fluttu í húsið frá Kirkjuferju í Ölfusi. Guðmundur og Helga bjuggu um 30 ár í Varmahlíð en Hveragerðishreppur keypti húsið árið 1961 og hefur sveitarfélagið átt það síðan. Húsið var lengst af í útleigu en á árunum 1992-1995 var ráðist í umfangsmiklar endurbætur á húsinu og það fært til upprunalegs horfs, að viðbættu fordyri, og telst í dag tæpir 50 fermetrar að stærð. Húsið var þá jafnframt fært innar á lóðina, en upprunalega stóð það nær götunni. Frá árinu 1995 hefur Hveragerðisbær úthlutað listamönnum húsið til stuttrar dvalar á grundvelli umsókna.

Ljósmyndir:
- Varmahlíð árið 2024. Eigandi ljósmyndar Hveragerðisbær.
- Varmahlíð um 1940-1950. Eigandi ljósmyndar Guðrún Eiðsdóttir.
- Varmahlíð um 1992-1993, endurgerð að hefjast. Eigandi ljósmyndar Ingvar Sigurðsson.

Heimildir:
Björn Pálsson, „Hveragerði og upphaf mannvistar þar.“ Árnesingur IV (1996), bls. 43-44.
HérÁrn. Brunabótasjóður Ölfushrepps 1993/11. A/1 - 2. Brunavirðingabók 1918-1948, bls. 180.
ÞÍ. Arnarbæli – prestakall 0/55. BC10-BC/12. Sóknarmanntöl 1920-1936, 1937-1947 og 1948-1952.

Þökkum þeim fjölmörgu sem komu með okkur í söguferð á Blómstrandi dögum og góðu samstarfi við Guðmund Jónasson.
20/08/2025

Þökkum þeim fjölmörgu sem komu með okkur í söguferð á Blómstrandi dögum og góðu samstarfi við Guðmund Jónasson.

🌹🌼Blómstrandi dagar í 30 ár 🌻🌷Bæjarhátíðin Blómstrandi dagar í Hveragerði fagnar í ár 30 ára afmæli og fer hún fram 14.–...
13/08/2025

🌹🌼Blómstrandi dagar í 30 ár 🌻🌷

Bæjarhátíðin Blómstrandi dagar í Hveragerði fagnar í ár 30 ára afmæli og fer hún fram 14.–17. ágúst. Hátíðin var fyrst haldin sumarið 1995, á þeim tíma sem bæjarhátíðir voru að ryðja sér til rúms víða um land.

Upphaflega stóð hópur áhugafólks úr atvinnulífi Hveragerðis að hátíðinni með það markmið að kynna bæinn og laða gesti til hans. Fyrstu sumrin sem hátíðin var haldin fóru Blómstrandi dagar fram þrjár helgar: ein í júní og ein í júlí sem voru ætlaðar gestum, og ein í ágúst fyrir bæjarbúa sem var eins konar uppskeruhátíð. Frá 1997 var hátíðin haldin tvær helgar, en frá árinu 2000 hefur hún farið fram eingöngu í ágúst, nema árið 2002 þegar hún var tvívegis.

Frumkvöðlar Blómstrandi daga voru m.a. Herdís og Erna Þórðardætur, Birgir S. Birgisson, Aðalheiður Ásgeirsdóttir, Kristinn Grétar Harðarson og Ásgeir Egilsson. Þau sáu um dagskrá, bókuðu viðburði, öfluðu styrkja og auglýsinga, sáu um dreifingu efnis á hvert heimili í bænum og lögðu mikið á sig svo að hátíðin yrði að veruleika. Vinnan bar árangur, þúsundir gesta mættu fyrsta sumarið og dagskráin var glæsileg, með brekkusöng í Lystigarðinum Fossflöt sem hápunkt sem síðan hefur verið fastur liður á Blómstrandi dögum.

Um aldamótin tók Hveragerðisbær við skipulagningu hátíðarinnar og hefur haldið utan um hana síðan. Blómstrandi dagar hafa farið fram á hverju ári að undanskildum árunum 2020 og 2021 þegar hátíðin féll niður vegna samkomutakmarkana.

Blómstrandi dagar eru fyrir löngu orðnir ómissandi hluti af bæjarlífi Hveragerðis. Meðal fastra liða eru brekkusöngur í Lystigarðinum, flugeldasýning, tónleikar, markaðir, leiktæki, heilsutengd dagskrá, garða- og götuskreytingar og blómaball. Frá árinu 2007 hefur Ísdagur Kjöríss einnig verið fastur þáttur hátíðarinnar, þar sem boðið er upp á fjölbreytt úrval ísbragðtegunda.

Hvaða góðu minningar átt þú frá Blómstrandi dögum?

Söguferðir á Blómstrandi dögumLaugardaginn 16. ágúst 2025 býður Hveragerðisbær upp á söguferðir um Hveragerði með Nirði ...
10/08/2025

Söguferðir á Blómstrandi dögum

Laugardaginn 16. ágúst 2025 býður Hveragerðisbær upp á söguferðir um Hveragerði með Nirði Sigurðssyni, sagnfræðingi. Farið verður um Hveragerði á gamalli rútu og sagt frá sögu staðarins. Brottför er frá bæjarskrifstofum Hveragerðis, Breiðamörk 20, kl. 13:00, 14:00, 15:00 og 16:00. Ókeypis er í ferðirnar og öll velkomin.

Dagskrá Blómstrandi daga má finna hér: https://www.facebook.com/blomstrandidagar/posts/pfbid02JzTW8PjP1KTuGRLPxmhNiCVfKSTz6fW9bPcY9EEQfiTGk5GLLocdcmX9qbjDNNxXl

Ungmennafélag Ölfushrepps var stofnað í Kvennaskólanum á Hverabökkum í Hveragerði þann 5. janúar 1935. Í byrjun sjöunda ...
31/07/2025

Ungmennafélag Ölfushrepps var stofnað í Kvennaskólanum á Hverabökkum í Hveragerði þann 5. janúar 1935. Í byrjun sjöunda áratugar síðustu aldar var nafni félagsins breytt í Ungmennafélag Hveragerðis og Ölfus (UFHÖ) enda var meginstarfsemi félagsins í þéttbýlinu í Hveragerði. Kjartan Kjartansson (f. 1938) smiður og síðar starfsmaður í íþróttahúsinu í Hveragerði og heiðursfélagi Íþróttafélagsins Hamars lýsti nafnabreytingunni í viðtali árið 2012:

„Við fórum stundum í keppnisferðir í fótboltanum út á land og það vissi enginn hvar Ölfus var og því fannst okkur að Hveragerði þyrfti að koma inn í nafn félagsins. Gömlu bændurnir í Ölfusinu sem voru í stjórninni voru nú ekkert á því og vildu alls ekki tapa Ölfusnafninu. Það var svo ekki fyrr en 1963 sem við náðum því að nafni félagsins var breytt í Ungmennafélag Hveragerðis og Ölfus – UFHÖ.“

Merki félagsins var skjöldur með bláum jaðri, inn í er goshver og skammstöfun félagsins sitt hvorum megin við og neðst nafn bæjarins Hveragerði. Á meðfylgjandi myndum eru tvær myndir af merki UFHÖ. Annars vegar viðurkenningarskjal með merki félagsins þar sem stofndagur félagsins er í gufustróknum og hins vegar borðfáni.

Örlög UFHÖ urðu þau að félagið varð gjaldþrota árið 1992 vegna skuldasöfnunar í tengslum við skafmiðahappdrætti félagsins sem nefndist Ferðaþristur. Íþróttafélagið Hamar var stofnað á grunni UFHÖ árið 1992.

Heimildir: Hjalti Helgason og Njörður Sigurðsson: „Viðtal við Kjartan Kjartansson.“ Íþróttafélagið Hamar – 20 ára afmælisrit. (Hveragerði, 2012), bls. 13-14.
Ljósmyndir: Valdimar Hafsteinsson og Birkir Marteinsson.

Address

Borgarhraun 34
Hveragerði
810

Telephone

+3548203322

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Söguferðir í Hveragerði / Hveragerði Sightseeing posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Shortcuts

Share

Category