Söguferðir í Hveragerði / Hveragerði Sightseeing

19/09/2026

Vegasjoppan (Shell-skálinn) í Hveragerði árið 1976.

Ljósmynd Erich Hartmann / Magnum Photos

19/08/2026

Þann 13. ágúst síðastliðinn var vígt söguskilti um veru kanadísku hersveitarinnar Les Fusiliers Mont-Royal í Hveragerði árið 1940. Af því tilefni sóttu s*x fulltrúar hersveitarinnar okkur heim og ferðuðust sérstaklega alla leið frá Montréal í Kanada til að vera viðstaddir vígsluna. Sendiherra Kanada á Íslandi var einnig viðstödd. Í tilefni af vígslu skiltisins gáfu fulltrúar Les Fusiliers Mont-Royal Hveragerðisbæ hermannabúning hersveitarinnar frá síðari heimsstyrjöld.

Dvöl Les Fusiliers Mont-Royal í Hveragerði árið 1940 var fyrsta verkefni hersveitarinnar í síðari heimsstyrjöldinni. Henni var falið að annast varnir Suðurlands og setti hún upp höfuðstöðvar sínar í Hveragerði. Eftir að dvölinni á Íslandi lauk tók hersveitin þátt í innrás bandamanna í Dieppe í Frakklandi 19. ágúst 1942, sem hafði hörmulegar afleiðingar fyrir hana. Í byrjun júlí 1944 var hersveitin send á ný til Frakklands og barðist með kanadíska hernum í Norðvestur-Evrópu allt til stríðsloka.

Söguskiltið stendur við inngang lystigarðsins í Hveragerði, en á þessum slóðum voru höfuðstöðvar hersveitarinnar árið 1940.

Ljósmyndir: Njörður Sigurðsson og Les Fusiliers Mont-Royal.

Frétt á vef Ríkisútvarpsins: https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-08-14-130-hermenn-voru-i-hveragerdi-a-stridsarunum-483947

05/08/2026

Horft suður eftir götunni sem lá að þjóðveginum, nú Breiðamörk, sumarið 1940. Til hægri sést tvílyft hús Kvennaskólans á Hverabökkum (Breiðamörk 23). Til vinstri stendur vörð hermaður úr kanadísku hersveitinni Les Fusiliers Mont-Royal, sem hafði aðsetur í Hveragerði á þessum tíma.

Ljósmynd: Safn Les Fusiliers Mont-Royal.

21/07/2026

Ásar (Hveramörk 16)
Húsið Ásar í Hveragerði var byggt árið 1931 og telst annað elsta íbúðarhúsið í bænum sem enn stendur. Elsta uppistandandi íbúðarhúsið er Varmahlíð (Breiðamörk 31), sem reist var árið 1929.

Í fasteignaskrá er Ásum ranglega gefið byggingarárið 1929. Heimildir styðja hins vegar að húsið hafi verið reist árið 1931. Íbúar eru ekki skráðir til heimilis í Ásum í sóknarmanntali fyrr en það ár. Jafnframt sést húsið ekki á elsta þekkta uppdrætti af Hveragerði, sem talinn er vera frá um 1930. Á þeim uppdrætti má aðeins greina fimm hús: Varmahlíð (Breiðamörk 31), Mjólkurbú Ölfusinga (Breiðamörk 26), Egilsstaði (Skólamörk 4, nú horfið), Fagrahvamm (fyrsta húsið sem var reist 1929 en brann 1934) og rafstöðvarhúsið í Varmárgili.

Ása lét Sigurbjörg Þorkelsdóttir (1894–1945) reisa árið 1931, skömmu eftir að eiginmaður hennar, Steindór Sigurbergsson, lést árið 1930. Þau höfðu áður búið með fimm börnum sínum í Ósgerði í Ölfusi. Talið er að nafn hússins sé dregið af Ásum í Skaftártungu, þar sem Sigurbjörg ólst upp í fóstri til 14 ára aldurs.

Þegar húsið var reist hafði Sigurbjörg fengið vilyrði fyrir starfi við fyrirhugaða símstöð í Hveragerði og var húsið því hannað með þá starfsemi í huga. Við anddyrið var biðstofa og sérstakt símaherbergi. Af starfinu varð þó aldrei, því símstöðin var síðar sett upp í húsi Mjólkurbús Ölfusinga.

Sigurbjörg bjó í Ásum ásamt börnum sínum frá því húsið var reist árið 1931 þar til um 1938–1939. Frá 1939 bjuggu þar Jóhannes Þorsteinsson (1900–1963) og Geirrún Ívarsdóttir (1905–1986) ásamt s*x dætrum sínum.

Ásar eru timburhús á steyptum kjallara, í upphafi var járnklæðning á húsinu en það er nú klætt með timburklæðningu. Grunnflötur hússins er 82,8 m2 og kjallari 47,5 m2.

Heimildir:
Björn Pálsson, „Hveragerði og upphaf mannvistar þar.“ Árnesingur IV (1996), bls. 32 og 44.
Morgunblaðið 28. apríl 1945, bls. 8.
HérÁrn. Brunabótafélag Íslands Hveragerðisumboð 2002/69. A/1 – 1. Brunavirðingabók 1933-1947, hús nr. 11.
Viðtal við Aðalstein Steindórsson. Grímur Jósafatsson tók árið 1983. Ísmús. https://www.ismus.is/tjodfraedi/hljodrit/1048416/
Vísir 16. apríl 1934, bls. 3.
ÞÍ. Arnarbæli – prestakall 0/55. BC10-BC/12. Sóknarmanntöl 1920-1936, 1937-1947 og 1948-1952.

Ljósmyndir: Héraðsskjalasafn Árnesinga, https://myndir.myndasetur.is/main/albums/myndasetur-siagnkez3i/myndasetur-siagnkez3i-alias-nan48afqo8?query=%5Bobject%20Object%5D&image=290dc60667bb53eb5905edb1b53583a212e6bde2c8f7f51cd4859b105e68a55f&total=%5Bobject%20Object%5D&i=2
Fastinn, https://fastinn.is/soluskra/870273

18/07/2026

Hermenn í fjarskiptasveit (Signal Corps) Les Fusiliers Mont-Royal fyrir framan mjólkurbúið í Hveragerði árið 1940. Í bakgrunni er gamla þinghúsið, nú Skyrgerðin. Les Fusiliers Mont-Royal var frönskumælandi hersveit frá Montreal í Kanada sem hafði höfðustöðvar í Hveragerði um nokkurra mánaða skeið árið 1940.

Ljósmynd. Safn Les Fusiliers Mont-Royal.

04/07/2026

Ljósmynd við goshverinn Grýlu árið 1934 frá Hollendingum Willem van de Poll og sami staður í dag.

28/06/2026

Hljóðvegur 1 á Rás 2 var á ferðinni í Hveragerði í síðustu viku. Jóhann Alfreð ræddi meðal annars við Njörð Sigurðsson, sagnfræðing, sem sagði honum ýmislegt úr sögu Hveragerðis. Viðtalið má finna hér:

Fyrst á dagskrá var konungur ávaxtanna. Það eru til feykilegar margar tegundir af þessum ávexti en bara á Indlandi finnast um 1.200 tegundir. Á morgun geta gestir á hátíðinni Listasumar á Akureyri gert sér glaðan dag og fengið að bragða á indversku mangói á Múlabergi á Hótel...

26/06/2026

Tónlistarhátíðin Hverafugl fer fram í Hveragerði daganna 26.-28. júní 2026. Laugardaginn 27. júní verður Njörður Sigurðsson, sagnfræðingur, með sögugöngu fyrir gesti hátíðarinnar. Öll eru velkomin og ókeypis aðgangur. Lagt verður af stað kl. 17 frá inngangi Lystigarðsins.

Vefur Hverafugls: https://www.hverafugl.com/

24/06/2026

15. september 1940 og 24. júní 2026. Kanadíska hersveitin Les Fusiliers Mont-Royal við útimessu í Hveragerði og sami staður í dag.

Ljósmynd úr safni Fusiliers Mont-Royal í Montreal í Kanada.

29/04/2026

Til hamingju með daginn Hveragerði!

Í dag, 29. apríl, eru liðin 80 ár frá stofndegi sveitarfélagsins Hveragerðis.

Árið 1946 varð Hveragerði sérstakt sveitarfélag þegar Hveragerðishreppur var stofnaður í kjölfar kosninga þar sem íbúar samþykktu að skilja sig frá Ölfushreppi. Kosningar í nýju sveitarfélagi fóru fyrst fram 28. apríl 1946 og fyrsti fundur hreppsnefndar var haldinn daginn eftir, 29. apríl 1946, og telst sá dagur því stofndagur sveitarfélagsins. Árið 1987 varð Hveragerði að kaupstað og heitir sveitarfélagið síðan Hveragerðisbær. Þegar Hveragerðishreppur var stofnaður árið 1946 voru íbúar 399 talsins, þeir voru orðnir 1.572 árið 1987 og eru í dag 3.460.

Ljósmynd af Hveragerði frá 1946 úr safni Det Kongelige Danske Geografiske Selskab sem varðveitt er í Þjóðminjasafni Danmerkur og loftmynd af Hveragerði frá 1946 úr safni Landmælinga Íslands.