14/09/2026
World Dolphin Day
ලෝක ඩොල්ෆින් දිනය (World Dolphin Day) සෑම වසරකම සැප්තැම්බර් 12 වන දින සමරනු ලබන්නේ සමුද්‍රීය පාරිසරික පද්ධතියේ වැදගත්ම ජීවී කොට්ඨාසයක් වන ඩොල්ෆින් මසුන් සහ ඔවුන්ගේ ආරක්ෂාව පිළිබඳව ලෝකවාසී ජනතාව දැනුවත් කිරීමේ අරමුණිනි. සාගරයේ වෙසෙන අතිශය බුද්ධිමත්, මිත්‍රශීලී මෙන්ම සමාජශීලී ක්ෂීරපායී සතෙකු වන ඩොල්ෆින්, මුහුදේ සමතුලිතතාවය පවත්වා ගැනීමට විශාල දායකත්වයක් ලබා දෙයි. මෙම විශේෂිත දිනය පදනම් කරගනිමින්, ශ්‍රී ලංකාව වැනි ඉන්දියන් සාගරයේ මධ්‍යගතව පිහිටි දූපත් රාජ්‍යයකට ඩොල්ෆින් මසුන්ගේ ඇති පාරිසරික හා ආර්ථික වැදගත්කම පිළිබඳව ගැඹුරින් සාකච්ඡා කිරීම ඉතා කාලෝචිත වේ.
ශ්‍රී ලංකාව වටා ඇති මුහුදු තීරය ඩොල්ෆින් මසුන්ගේ පාරාදීසයක් ලෙස මුළු ලොව පුරා ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. ලෝකයේ වාර්තා වන ඩොල්ෆින් සහ තල්මස් විශේෂ අතුරින් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් ශ්‍රී ලංකාව ආශ්‍රිත ඉන්දියන් සාගර කලාපයේදී පහසුවෙන් දැකබලා ගැනීමට හැකියාව පවතී. විශේෂයෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ මුහුදු සීමාව තුළ Spinner Dolphin, Bottlenose Dolphin,Pantropical Spotted Dolphin, සහ Risso's Dolphin වැනි විශේෂ බහුලව ව්‍යාප්ත වී සිටිති. මෙයින් 'ස්පිනර්' ඩොල්ෆින් සතුන් දියෙන් උඩට පැන සිරුර වටා කැරකෙමින් දක්වන අපූරු සංදර්ශන සංචාරකයින්ගේ මහත් ආකර්ෂණයට ලක්වේ.
ලංකාවේ ඩොල්ෆින් නිරීක්ෂණය සඳහා ප්‍රධාන ප්‍රදේශ කිහිපයක්ම නම දරා ඇත. වයඹදිග වෙරළ තීරයේ පිහිටි කල්පිටිය යනු මෙරට විශාලතම ඩොල්ෆින් රංචු දැකිය හැකි ප්‍රධානතම ස්ථානයයි. නොවැම්බර් සිට අප්‍රේල් දක්වා කාලය තුළ කල්පිටිය මුහුදේ සිය ගණනින් එකමුතුව පිහිනන ඩොල්ෆින් රංචු නිරීක්ෂණය කළ හැකිය. ඊට අමතරව දකුණු වෙරළ තීරයේ මිරිස්ස, මාතර සහ දෙවුන්දර තුඩුව ආශ්‍රිත මුහුදු තීරය මෙන්ම නැගෙනහිර වෙරළේ ත්‍රිකුණාමලය සහ නිලාවේලි ප්‍රදේශ ද ඩොල්ෆින් නරඹන්නන්ගේ පාරාදීස ලෙස හැඳින්වේ. ත්‍රිකුණාමලයේදී මාර්තු සිට සැප්තැම්බර් දක්වා කාලය තුළ ඉතා ආසන්නයෙන් ඩොල්ෆින් රංචු දැකගැනීමට හැකිවීම විශේෂත්වයකි.
ලංකාවට ඩොල්ෆින් යනු හුදෙක් සමුද්‍ර ජීවියෙකු පමණක් නොව, රටේ සංචාරක කර්මාන්තයේ දැවැන්ත නියමුවෙකි. ඩොල්ෆින් සහ තල්මසුන් නැරඹීමේ (Dolphin and Whale Watching) සමුද්‍රික සංචාරක ව්‍යාපාරය හරහා ශ්‍රී ලංකාවට වසරකට විශාල විදේශ විනිමයක් ගලා එයි. කල්පිටිය, මිරිස්ස සහ ත්‍රිකුණාමලය වැනි වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල ධීවරයින් සහ ප්‍රදේශවාසීන් බොහෝ දෙනෙකු අද වන විට ධීවර රැකියාවට අමතරව සංචාරකයන් සඳහා බෝට්ටු සේවා සැපයීම, මගපෙන්වීම් සහ නවාතැන් පහසුකම් සැපයීම තුළින් තිරසාර ආදායම් මාර්ග ගොඩනගාගෙන ඇත. මේ නිසා ඩොල්ෆින් සතුන් රැකගැනීම යනු ප්‍රදේශවාසීන්ගේ ජීවනෝපාය සුරක්ෂිත කිරීමක් ද වේ.
කෙසේ වෙතත්, ශ්‍රී ලංකා මුහුදු තීරයේ වෙසෙන ඩොල්ෆින් සතුන් වර්තමානයේ විවිධ තර්ජනවලට මුහුණ දෙමින් සිටිති. ප්ලාස්ටික් සහ පොලිතින් අපද්‍රව්‍ය මුහුදට එකතු වීම නිසා උන්ගේ ස්වාභාවික වාසස්ථාන දූෂණය වීම ප්‍රධාන තර්ජනයකි. එමෙන්ම, තහනම් ධීවර දැල් භාවිතය, විශේෂයෙන් නීති විරෝධී පන්න ක්‍රම සහ "තංගුස්" දැල්වල පැටලීම නිසා වසරකට ඩොල්ෆින් සතුන් විශාල සංඛ්‍යාවක් මරණයට පත්වෙති. අධිවේගී ධීවර හා සංචාරක බෝට්ටු වල එන්ජින් පෙතිවල වැදීමෙන් ඩොල්ෆින් සතුන් තුවාල ලැබීම සහ මියයාම ද වෙරළබඩ කලාපයන්හි නිතර වාර්තා වන ඛේදනීය සිදුවීම් වේ.
මීට අමතරව, සමුද්‍රීය සංචාරක ව්‍යාපාරය විධිමත් නොවීම ද ඩොල්ෆින් සතුන්ගේ පැවැත්මට බාධාවක් වී ඇත. සංචාරකයින් රැගෙන යන ඇතැම් බෝට්ටු ඩොල්ෆින් රංචු පිටුපස අනවශ්‍ය ලෙස හඹා යාම, උන්ගේ පිහිනුම් මාර්ග ඇහිරීම සහ විදේශිකයින් ශබ්ද නැගීම නිසා ඩොල්ෆින් සතුන් දැඩි ලෙස මානසික සහ ශාරීරික පීඩනයට (Stress) ලක්වේ. මෙය ඔවුන්ගේ බෝවීම සහ ආහාර සොයා ගැනීමේ රටාවන්ට පවා බලපානු ලබයි. එම නිසා ශ්‍රී ලංකා වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව සහ වෙරළාරක්ෂක බලකාය එක්ව ඩොල්ෆින් නැරඹීමේදී අනුගමනය කළ යුතු චක්‍රලේඛ සහ නීති පද්ධතීන් පනවා ඇත.
ශ්‍රී ලංකාව තුළ ඩොල්ෆින් සතුන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ජාතික ජලජ සම්පත් පර්යේෂණ හා සංවර්ධන නියෝජිතායතනය (NARA), වනජීවී දෙපාර්තමේන්තුව මෙන්ම පරිසර හිතකාමී නොවන රාජ්‍ය සංවිධාන ද විශාල වැඩකොටසක් සිදුකරයි. 1992 අංක 49 දරන වනසත්ව හා වෘක්ෂලතා ආරක්ෂක ආඥාපනත (FFPO) යටතේ ශ්‍රී ලංකාවේ මුහුදු සීමාව තුළ වෙසෙන සියලුම ඩොල්ෆින් විශේෂ පූර්ණ ලෙස ආරක්ෂිත සතුන් ලෙස නම් කර ඇත. එබැවින් උන්ට හිරිහැර කිරීම, දඩයම් කිරීම හෝ වෙළඳාම් කිරීම නීතියෙන් තදින්ම තහනම් කර ඇති අතර, එවැනි ක්‍රියා සඳහා බරපතල දඬුවම් හිමිවේ.
ලෝක ඩොල්ෆින් දිනය සැමරීමේදී ශ්‍රී ලාංකිකයින් ලෙස අප මතක තබා ගත යුත්තේ, මෙම සාගර ක්ෂීරපායින් රැකගැනීම යනු පරිසරයේ සහ අනාගත පරපුරේ සුබසිද්ධිය උදෙසා කෙරෙන ආයෝජනයක් බවයි. මුහුදට ප්ලාස්ටික් දැමීමෙන් වැළකීම, වගකීම්සහගත ලෙස සංචාරක කර්මාන්තයේ නියැලීම සහ ඩොල්ෆින් සතුන්ට හිංසා වන ක්‍රියා නතර කිරීම අපගේ වගකීමකි. සාගරයේ මෙම සුන්දර මිතුරාගේ ආරක්ෂාව තහවුරු කරමින්, සමුද්‍රීය පරිසර පද්ධතිය සුරක්ෂිත කිරීමට මෙම ඩොල්ෆින් දිනයේදී අප සැම අදිටන් කරගත යුතුය.
♡ ⎙ㅤ ⌲
ˡᶦᵏᵉ ˢᵃᵛᵉ ˢʰᵃʳᵉ
#පරිසර_සමාගම
