23/07/2026
Ajanta caves ...
https://www.divaina.lk/features/90139
මහාරාෂ්ට්රයේ අසිරිය සොයා දවුලතාබාද් නගරයට...
කටුවෙන්-මිටියෙන් කළ
විශ්මිත බෞද්ධ නිර්මාණය - 02
අජන්තාව Ajantha
පසුගිය සතියේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්ර ප්රාන්තයේ පිහිටි ප්රකට ‘එල්ලෝරා’ ලෙන් විහාර සංකීර්ණය වෙත අපි අපගේ ‘සංචාරේ’ ඔස්සේ ගමන් කළෙමු. ඒ පසුගිය මාර්තු මස මහාරාෂ්ට්ර ප්රාන්ත රජයේ සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුවේ (Directorate of Tourism) ආරාධනයෙන් ‘දිවයින’ ‘හරිත-සංචාරේ’ අප මහාරාෂ්ට්ර ප්රාන්තයේ සංචාරයකට එක්වූ අවස්ථාවේදී ලබාගත් තොරතුරු ගැන කතා කිරීම සඳහාය. මුම්බායි, නාග්පූර්, තඩෝබා, සංචාරයෙන් පසු ‘ඡත්රපති සම්බාජි නගර්’ නොහොත්, අතීත ‘දවුලතාබාද්’ නගරයට පැමිණි අප නවාතැන් ගෙන සිටි හෝටලයේ සිට මෙසේ සුප්රකට UNESCO ලෝක උරුමයක් ලෙස වර්ෂ 1983 දී නම්කර ඇති එල්ලෝරා ගුහා සංකීර්ණය නැරඹීමට උදෑසනක එක්වූ අතර, ක්රි.ව. 600 - 1000 අතර කාලය තුළ, රාෂ්ට්රකූට රජවරුන්ගේ සමයේ ඉදිකර ඇතැයි සැලකෙන පිහිටි ගල් පර්වතයක් තුළ ඇතුළට ඔබ්බවා සාදන ලද මෙම ලෙන් විහාර සංකීර්ණයේ විශ්මිත බව නැරඹීමට එක්වූහ. ගුහා 34 කින් සමන්විත මෙහි, ගුහා අංක 1-12 බෞද්ධ විහාර සංකීර්ණයකි. ගුහා අංක 13-29 හින්දු කෝවිල් සංකීර්ණයක් වන අතර, ගුහා අංක 30-34 ජෛන ආගමට සම්බන්ධ ඒවා වේ. මෙහි ඇති විශ්මය වන්නේ කඳු පර්වතයක් ‘ගල් කටු වලින් සහ මිටි වලින් කපා’ උඩ සිට පහළට සහ අභ්යන්තරයට මෙසේ ශෛලමය ගොඩනැගිලි, කැටයම්, තාප්ප, ස්ථම්භ, සිවිලිම්, පිළිම යනාදිය පිහිටි ගලේම නිර්මාණය කර තිබීමයි. එනම්, ගඩොල්, කොන්ක්රීට් කිසිවක් හමුවන්නේ නැති මෙහි කපා (කඩා) ඉවත්කළ ගල් ප්රමාණය ටොන් ලක්ෂ 5 කටත් වඩා වැඩි යැයි ගණන් බලා ඇත. මෙම කතාව අප පසුගිය සතියේද සඳහන් කළ නමුත්, මෙවරද ඒ බව කියන්නට සිතුවේ ගිය වර අප මුල් තැන දුන්නේ එල්ලෝරා හි හින්දු කෛලාශ කෝවිලට පමණක් වන නිසාත්, එහිදී අප බෞද්ධ විහාරාරාම ගැන වැඩි සඳහනක් නොකළ නිසාත් ය.
සැබැවින්ම ගල් වඩුවාගේ නිර්මාණ ශක්තිය මොනවාට විදහා පාන මෙම ශෛලමය ආගමික සංකීර්ණය තුළ බෞද්ධ විහාරාරාම සංකීර්ණයටද විශේෂ තැනක් හිමිවේ. අද අප මෙහි එම විහාර සංකීර්ණයේ තෝරාගත් ඡායාරූප එකතුවක්ද ගෙන එන්නේ එම නිර්මාණවල පවතින අපූර්වත්වය, කලාත්මක බව සහ විශ්මය ජනක බව පවසනු පිණිස ය. Ellora චාරිකාවේදී බොද්ධ ලෙන් කිහිපයකටද කාල වේලාව අනුව අපට යන්නට හැකිවූ අතර, අංක 10 සහ 12 යන ලෙන් විමසා බලන්නට අපට හැකි විය. සුප්රකට ‘අජන්තා - Ajantha’ හි අනුරුවක් වැනි මෙම ‘එල්ලෝරා - Ellora’ බෞද්ධ ලෙන් සංකීර්ණය අජන්තාව ගුරු කොට තැනූ ඒවා බව පිළිගැනීමයි. මන්ද, අජන්තාව යනු ක්රි.පූ. 2 වැනි සියවසේ සිට ක්රි. ව. 6 වැනි සියවස දක්වා කාලයක් නිර්මාණය කරන ලද අවධි දෙකකට අයත් බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. නමුත්, එල්ලෝරා නිර්මාණය කර ඇත්තේ ක්රි. ව. 7-11 සියවස්වලදීය. එනම්, අජන්තා නිමකර අවම වශයෙන් වසර 100 කට පසුව ය. අජන්තාවට සමාන බිතුසිතුවම් ඇති ශ්රී ලංකාවේ ප්රධානතම පුරාවිද්යාත්මක ස්ථානය වන සීගිරියේ බිතුසිතුවම් ඇඳ ඇත්තේද ක්රි. ව. 5 වැනි සියවසේ බව විශ්වාස කෙරේ, ඒ අනුව බලන කල එල්ලෝරා යනු සීගිරිය නිමකරන කාල වකවානුවට සමාන කාලයක් වේ.
එල්ලෝරා නැරඹීමෙන් පසු දින අප යොදා ගත්තේ ‘අජන්තාව - Ajantha’ නැරඹීමට යාම සඳහා ය. මන්ද, මෙතරම් දුරක් ගෙවා මහාරශ්ට්රයට පැමිණත්, අජන්තා බෞද්ධ පුරාවිද්යා ස්මාරකය නොබලා යන්නට ‘සංචාරේ’ අපට නොහැකිය. මෙතරම් ආශ්චර්යමත් නිර්මාණයක් නොබලා, එහි පහස නොලබා යන්නට මහාරශ්ට්රයට, ‘ඡත්රපති සම්බාජි නගර්’ වෙත යන ශ්රී ලාංකික කාහටත් සිත් නොදෙන්නකි. අප නවාතැන් ගෙන සිටි හෝටලයේ සිට අජන්තාව දක්වා දුර දළ වශයෙන් කිලෝමීටර් 104 කි. එල්ලෝරා සිට නම්, කිලෝමීටර් 100 කි. දුම්රියෙන් එහි යන සංචාරකයන්ගේ පහසුම ගමන් මාර්ගය නම්, නව දිල්ලියේ සිට බොම්බාය දක්වා හෝ අලහබාද් සිට බොම්බාය දක්වා දිවෙන ඉන්දියානු ප්රධාන දුම්රිය මාර්ගයේ (Central Line) පිහිටි ‘ජාල්ගෝන්’ (Jalgaon) දුම්රිය ස්ථානයේ සිට අජන්තා දක්වා කිලෝමීටර් 59 ක දුරක් මහා මාර්ගයේ ගමන් කළ යුතුව ඇත.
අපට මග පෙන්වූ ආචාර්ය සුභාෂ් ජාධව් (Subhash Jadha) මහතා ප්රමුඛ මහාරාෂ්ට්ර සංචාරක අධ්යක්ෂක මණ්ඩලයේ Directorate of Maharashtra Tourism) සහ සංචාරක පහසුකම් ලබාදුන් Thomas Cook India සංචාරක සේවා ආයතනය සමග අජන්තා සංචාරයට එක්වූ ‘දිවයින-හරිත සංචාරේ’ අප සමග ශ්රී ලංකාවෙන් මෙම සංචාරයට ඇරයුම් ලබා සිටි Sunday Times සහෝදර මාධ්යවේදී සනත් වීරසූරිය, සංචාරක නියෝජිත ආයතන කළමනාකරුවන් වන වෙන්නපුවේ රංජිත් ලෝව් (Travel Sensate), කුරුණෑගල නිලූ විජේතුංග (Direct Travels) වෙන්නපුවේ 2nd Chance අධ්යක්ෂ සමිත් ලෝව්, කොල්ලුපිටිය Travel Quest කළමනාකාර අධ්යක්ෂ අමිල් ගමගේ මේ ගමනේදී මාගේ කණ්ඩායමට ඇතුලත්ව සිටීම මට මහත් ශක්තියක් විය. එහිදී මෙම සංචාරයේදී අපගේ ‘සංචාරේ’ විශේෂාංගට සැකසෙන ලිපියට අදාළව එල්ලෝරාහි සහ අජන්තාහි අමතර ඡායාරූප ගැනීම සඳහා නිලූකා විජේතුංග සොයුරිය අප වෙත නොමද සහයෝගයක් ලබාදුන් බව මෙහිදී සිහිපත් කළ යුතුය. ශ්රී ලංකාවේ ඉන්දීය මහ කොමසාරිස් කාර්යාලයේ සහ මහාරාෂ්ට්ර සංචාරක අධ්යක්ෂක මණ්ඩලයේ Directorate of Maharashtra Tourism) ආරාධනයෙන් අප සියලු දෙනා මෙම චාරිකාව සඳහා ඉන්දියාවට ගියෙමු.
උදයම පිටත්වූ අප ‘අජන්තා නැරඹුම් වේදිකාව’ (Ajantha View Point) වෙත ලඟා වන විට පෙරවරු 9 පමණ වී තිබිණි. පළමුව නැරඹුම් වේදිකාවේ සිට ඈත-පහළ නිම්නයක පිහිටි ‘අශ්වලාඩමක’ හැඩති අජන්තා ලෙන් සංකීර්ණයේ ඉහළ සිට දකින පෙණුම (Arial View) විඳගත් අපි, ඒ අවට භූ දර්ශණයේ සහ භූ විෂමතා ගැන අසා දැනගත්තේ ආචාර්ය Subhash Jadha මහතාගෙනි. එසේම, බස් රථ 3 කින් චාරිකාවට එක්වූ අපට අජන්තාවේ සියලු විස්තර ඔහු ඉතා නිරවුල්ව සහ පැහැදිලිව කියා දුන්නේ මාර්ගෝපදේශ කාර්යය මනාවට ඉටුකරමිනි. එනමුත්, ඔහු අප හා සමග පැවසූ පරිදි, අසෝක අධිරාජයා විසින් ශ්රී ලංකාව ඇතුළු කලාපයේ රටවල් බොහෝමයක් යටත් කරගෙන සිටියා යැයි කියූ කතාවට අප කණ්ඩායමේ කිසිදු එකඟතාවක් පලනොවීය. සැබැවින්ම එය එසේ වී නැති අතර, ඔහුගේ සමකාලීන එකල ශ්රී ලාංකික පාලක ‘දේවානම්පියතිස්ස’ රජු අසෝක අධිරාජයාගේ මිත්රයකු වශයෙන් සැලකේ.
කෙසේ හෝ අඩ හෝරාවක පමණ කාලයක් ‘නැරඹුම් වේදිකාවේ’ සිට තොරතුරු, ඡායාරූප ලබාගත් අපි, වක්රාකාර අශ්වලාඩම් හැඩති අජන්තා ලෙන වටා ගලා යන (සැබැවින්ම ගඟ වටා ලෙන පිහිටා ඇත.) ‘වාඝුරා ගඟ - Waghora River………….. ප්රමුඛ අජන්තා නිම්නයේ අසිරිය විඳගනිමින් අජන්තාව බලා ගියේ එහි අභ්යන්තරයට ගමන් කිරීම සඳහා ය. අප ගිය කාලය වියළි කාලයක් වූ බැවින් පරිසරය තරමක් වියළි, දාහයෙන් ඇළලී ගිය සමයක් වූ අතර, ගංගාවේ වතුරද තිබුණේ තැනින් තැන දිය කඩිති ලෙසය. වර්ෂාව සමයේදී ගංගාව සක්රීය වන අතර, ඉහළ බෑවුම්වලින් ගලා එන ජලයෙන් දිය ඇලි සක්රීය වී අලංකාරව ගලා හැලෙන බවද දැනගන්නට ලැබිණි.
තවත් අඩ හෝරාවකට අඩු කාලයකදී අපි අජන්තා ලෙන් පිහිටි පුරාවිද්යා සංකීර්ණයේ දොරටුව වෙත ළඟාවූ අතර, ඒ වනවිටත්, ශ්රී ලාංකිකයෝ, විදෙස් බෞද්ධ හිමිවරු ඇතුළු සංචාරකයෝ විශාල පිරිසක් එහි පැමිණ සිටියහ. ප්රවේශපත් ලබාගැනීමෙන් අනතුරුව අප අජන්තා ලෙන් විහාර සංකීර්ණයට ඇතුළු වූයේ ගිණි ගහන අව්වේය. එතැන් පටන් මේ විශ්මිත, අප කාලයක් තිස්සේ අපේක්ෂාවෙන් සිටි ඒ මහානර්ඝ පුරාවිදු සංකීර්ණයේ ස්වභාවික ලෙන තුළ වූ මිනිසා විසින් මවන ලද අපූර්ව කලා කෘති එකිනෙක විඳින්නට අපට හැකි විය. ලෙන් 30 කින් හා අවධි දෙකකින් සමන්විත, වසර 200 කට වඩා ඉදිකිරීම් ඉතිහාසයක් ඇති මේ බෞද්ධ කලා කෘතියේ එක පරිච්චේදයක් තරම් සුළුවෙන් තේරුම් ගන්නට අප උත්සාහ ගත්තෙමු. සැබැවින්ම මෙය හරිහැටි විඳින්නට නම් සතියක් හමාරක්වත් ඒ තුළ කිමිදෙන්නට අවශ්ය බවයි ‘සංචාරේ’ අපගේ කණ්ඩායමේ අදහස වන්නේ.
අජන්තා හි පිහිටි ලෙන් 30 ක් පමණ අතරින් වඩාත් ප්රධාන වන්නේ 27 කි. මෙයින් ඇතැම් ඒවා දෙමහල් ඒවා වේ. පෙරකී පරිදි, වසර 200 කට පමණ ආසන්න කාලයක් පුරා නිර්මාණය කර ඇති මෙම සම්පූර්ණ ආරාම සංකීර්ණයෙහි අවධි දෙකක ඇත. එනම්, පළමු අවධිය වන ක්රි. පූ. 2 වැනි සියවස-ක්රි.පූ. 1 වැනි සියවස අතර හීනයාන අවධිය (මෙහිදී නිර්මාණය කර ඇත්තේ අංක 9, 10 වැනි ලෙන් තුළ පිහිටි සරළ, බුදු රුවක් නැති ස්තුඵ පමණකි.). දෙවැනි අධියර එනම්, ක්රි. ව. 5-6 සියවස් දක්වා යුගය වන මහායාන සම්ප්රදාය අයත්, රජවරුන්ගේ අනුග්රහය ලැබූ බුදු පිළිම සහිත යුගයයි. ලෙන් 24 ක් එසේ නිමවා ඇත. Vaka taka රජවරුන් අයත් කාලයේ විශේෂයෙන් Harishen රජුගේ සමයේ මෙහි නිර්මාණ උපරිමය සිදුවූ බව පිළිගැනීමයි. පූජා ගෙවල් සහ භික්ෂුන් භාවනානුයෝගීව වැඩවිසූ ලෙන් වශයෙන් දෙවර්ගයක් මෙහින් ඇති අතර, විහාර තුළ ප්රකට අජන්තා ගල් කැටයම් සහ අජන්තා බිතුසිතුවම් හමුවේ.
ලෙන් 27 ක් පුරා වඳිමින් අප ලද එම අසිරිය සහ විශ්මය වචනයෙන් විස්තර කළ නොහැකි වන අතර මේ අප විග්රහ කරන ලද්දේ එසේ අප අජන්තාවේ පාදස්පර්ශයෙන් ලද චාරිකාවක තොරතුරුය. එහි කියන්නට බොහෝ දේ ඇතත් ඊට මෙම ඉඩහසර ප්රමාණවත් නැත.
(විශේෂ ස්තූතිය - ශ්රී ලංකාවේ ඉන්දියානු මහ කොමසාරිස් කාර්යාලයට, ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්ර සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුවට (Directorate of Maharashtra), Thomas Cook India ආයතනයට, Riverston Grand Hotel ආයතනයේ නන්දන සෙනෙවිරත්න මහතාට, K. Thomas Foot Wear ආයතනයේ රංජිත් පෙරේරා මහතාට සහ Heritage Lanka Creation.)
සැරිසර - ජගත් කණහැරආරච්චි
ඡායාරූප - නිලූ විජේතුංග (Direct Travels)
Discovering the Wonders of Maharashtra: To the City of Daulatabad...
The Astonishing Buddhist Creations Carved with Chisel and Hammer – Part 02
Ajanta
Last week, through our 'Sanchare - සංචාරේ' (Travels) column, we journeyed to the renowned 'Ellora' cave temple complex in the Maharashtra state of India. This was to discuss information gathered during our visit to Maharashtra, undertaken in March upon the invitation of the Directorate of Tourism of the Government of Maharashtra, as part of the 'Divaina' 'Green-Travels' initiative.
After touring Mumbai, Nagpur, and Tadoba, we arrived in 'Chhatrapati Sambhaji Nagar', formerly known as the city of 'Daulatabad'. From our hotel, we set out one morning to explore the Ellora cave complex, declared a UNESCO World Heritage site in 1983. We were there to witness the wonder of this cave temple complex, believed to have been carved deep into solid rock between 600 and 1000 AD during the reign of the Rashtrakuta kings.
Consisting of 34 caves, caves 1–12 represent a Buddhist monastic complex, caves 13–29 are a Hindu temple complex, and caves 30–34 are associated with the Jain religion. The miracle here is that a mountain was "carved with chisels and hammers" from top to bottom and deep inside, creating rock-cut buildings, carvings, walls, pillars, ceilings, and statues directly from the existing stone. There is no brick or concrete to be found, and it is estimated that over 500,000 tons of rock were cut and removed. While we mentioned this last week, we wanted to revisit it because our previous focus was primarily on the Hindu Kailasa Temple, without delving much into the Buddhist monasteries.
Indeed, this stone-carved religious complex, which showcases the true creative power of the ancient stone carver, gives a special place to the Buddhist monastery complex. Today, we present a collection of selected photographs to convey the uniqueness, artistry, and marvel of these creations. During our Ellora tour, time permitting, we were able to visit several Buddhist caves, specifically caves 10 and 12.
It is believed that the Ellora Buddhist cave complex—which feels like a replica of the famous 'Ajanta'—was built with Ajanta as its guide. This is because Ajanta is a Buddhist monastic complex created in two phases, from the 2nd century BC to the 6th century AD, while Ellora was built between the 7th and 11th centuries AD—at least 100 years after the completion of Ajanta. Interestingly, the murals of Sigiriya in Sri Lanka, the most important archaeological site with paintings similar to Ajanta, are also believed to have been painted in the 5th century AD, making the era of Ellora comparable to that of Sigiriya.
After visiting Ellora, we dedicated the following day to visiting 'Ajanta'. Having come all this way to Maharashtra, we could not leave without seeing this Buddhist archaeological monument. It would be unthinkable for any Sri Lankan traveling to Chhatrapati Sambhaji Nagar not to experience such a miraculous creation. The distance from our hotel to Ajanta was approximately 104 kilometers (100 km from Ellora). For travelers arriving by train, the most convenient route is to travel 59 kilometers by road from the 'Jalgaon' railway station, located on the Central Line that runs from New Delhi to Mumbai or Allahabad to Mumbai.
This journey was made possible under the guidance of Dr. Subhash Jadhav and the Directorate of Maharashtra Tourism, with travel arrangements provided by Thomas Cook India. It was a great strength to have my fellow team members with me: fellow journalist Sanath Weerasuriya (Sunday Times), and travel agency managers Ranjith Lowe (Travel Sensate, Wennappuwa), Niloo Wijetunga (Direct Travels, Kurunegala), Samith Lowe (Director, 2nd Chance, Wennappuwa), and Amil Gamage (Managing Director, Travel Quest, Kollupitiya). I must remember to mention that Niluka Wijetunga provided immense support in capturing additional photographs of Ellora and Ajanta for our 'Sanchare' feature. We all traveled to India upon the invitation of the High Commission of India in Sri Lanka and the Directorate of Maharashtra Tourism.
We left early in the morning and reached the 'Ajanta View Point' around 9:00 AM. First, we enjoyed the aerial view of the horse-shoe-shaped Ajanta cave complex nestled in the valley below and learned about the surrounding landscape and geography from Dr. Subhash Jadhav. He served as an excellent guide, explaining all the details of Ajanta with great clarity to our group, who traveled in three buses. However, there was no agreement among our group regarding his mention that Emperor Ashoka had conquered many countries in the region, including Sri Lanka. In reality, that was not the case; the Sri Lankan ruler of that time, King Devanampiya Tissa, is considered a contemporary friend of Emperor Ashoka.
After spending about half an hour at the viewpoint taking photos and gathering information, we headed towards the Ajanta site to explore its interior, taking in the beauty of the Waghora River that flows around the horse-shoe-shaped cliffs. As we visited during the dry season, the environment was parched, and the river was reduced to small pools. We learned that during the rainy season, the river becomes active, and waterfalls cascade beautifully from the upper slopes.
In less than half an hour, we reached the entrance to the archaeological complex. By then, a large number of travelers, including Sri Lankans and foreign Buddhist monks, had already arrived. After purchasing tickets, we entered the complex under the scorching sun. From that moment on, we were able to experience the man-made marvels within the natural caves of this priceless archaeological site, which we had been looking forward to for so long. We tried to understand even a small chapter of this Buddhist artistic treasure, which spans over 200 years of history. Truly, our 'Sanchare' team felt that one would need at least a week to fully immerse themselves in it.
Of the 30 caves in Ajanta, 27 are the most prominent, some of which are two-storied. As mentioned, the complex was built over nearly 200 years in two phases: the first phase (2nd century BC – 1st century BC), the Hinayana period, features simple caves (like 9 and 10) with only stupas and no Buddha statues. The second phase (5th–6th century AD) belongs to the Mahayana tradition, characterized by the inclusion of Buddha statues with royal patronage. 24 caves were completed during this time, particularly under the Vakataka kings, with the peak of construction occurring during the reign of King Harisena. There are two types of caves: prayer halls and dwelling caves for meditating monks. The viharas contain the famous Ajanta stone carvings and paintings.
The wonder we experienced walking through those 27 caves cannot be described in words. We have only shared the highlights of our visit. While there is much more to say, this space is insufficient.
(Special thanks to the High Commission of India in Sri Lanka, the Directorate of Maharashtra Tourism, and Thomas Cook India.)
Sarisara සැරිසර - Jagath Kanaharaarachchi
Photography - Niloo Wijetunga (Direct Travels) / Jagath Kanahara-arachchi
