19/08/2026
ЦАХИРЫН 2 ШҮТЭЭН
🕉 Олноо Цахирын хоёр шүтээн хэмээн нэрлэгдсэн, Архангай аймгийн хоёр гэгээний Содномдаржаа уулын зүг зорин очих эргэлч мөргөлчид, сүсэгтэн олны цуваа тасралтгүй хөвөрч байна. Энэ хоёр гэгээний хувьд ертөнцийн мөнх бусыг үзүүлээд 100 гаруй жил болж байгаа гэх боловч насан эцэслэснээс хойш өөрийн биеийг ийм удаан хугацааны туршид хэвээр хадгалж чадах боломж хүний хорвоод үгүй юм. Учир нь бодит амьдрал дээр хүний зүрхний үйл ажиллагаа зогсож тархи цусан хангамжаа зогсоосноос хойш зургаан минутын дараа клиник үхэл ирдэг. Тархи үхснээс хойш бодисын солилцоо зогсож эсийн задрал эхэлдэг. Зөөлөн эд эсийн задрал 4-5 хоногт явагдаж, мах шөрмөсний задрал 2-3 жилд, улмаар яс дээд тал нь 20 жилийн дараа үгүй болдог гэдэг. Тэгвэл 100 гаран жилийн өмнө ертөнцийн мөнх бусыг үзүүлсэн Цахирын хоёр лам өнөөг хүртэл чухам яагаад өөрийн биеийг ийн хэвээр хадгалж чадаж байна вэ? Амьд хүн суугаа байдалд биеэ байлгахад хэд хэчнээн цаг тэсэх вэ, тэгвэл жанч халаад 100 гаруй жил болсон тэдний нурууг ийм байдалд ямар хүчин тогтоож байна вэ? Үүнийг шинжлэх ухааны түвшинд боломжгүй зүйл гэж үзэх боловч буддын шашны хувьд боломжтой ажээ. Гэхдээ номд нэвтэрсэн, хосгүй эрдэм чадалтай ганц нэгхэн хүний хувьд л боломжтой гэсэн үг юм. Бурхны шашны билэг бармидын ухаанд дэлсэлгүй ёог буюу биеийн амин элчийг бадраах аргыг хэрэглэж самади бясалгалын байдалд орж ийн өөрийн биеийг үхэл амьдралын завсарт хадгалж болдгийг бодит амьдрал дээр харуулж буй хоёр шүтээн бол өвгөн багш Гэсэр лам хийгээд түүний долоон шавийн нэг Санжайжав нарын эрдэнэ мөнх бие юм. Миний санаж байгаагаар 2015 оны үед шавь Санжайжавын биеийг уулнаас хулгайлан Улаанбаатар хотод авч ирсэн нь айлын хашаанаас олдож байсан. Тухайн үедээ л шуугиан дэгдэж, энэ үеэр Санжайжав ламын тархинд MRI хийж үзэхэд уураг тархи нь хатаагүй хэвээр байна гэж үзсэн учраас бусад эрхтнүүдийг шинжлэх шаарддаггүй гэж үзсэн юм билээ.
Гэсэр лам буюу Цэвээнрашийн Чүлтэмжамц нь Энэтхэгийн 81 шидтэн, дүвчингийн нэг, хосгүй эрдэмт хүмүүн байсан гэдэг. Харин түүний шавь Санжайжав нь бурхны шашны их таван ухаанд нэвтэрсэн оточ маарамба байсан гэх агаад сэрүүн ахуй цагтаа бичсэн хоёр ном нь өнөө ч уламжлалт анагаах ухааны суурь болж байгаа гэдэг. Хүмүүс энэ гоц үзэгдлийг ихэнхдээ мумитай андуурдаг. Муми бол нас барсны дараа биеийн дотроос бүх бохирыг гаргаж, дотор эрхтнийг цэвэрлэж аажмаар хатааж занданшуулдаг арга боловч энэ хоёр гэгээний бүх эд эрхтэн нь хэвээр, өнөөг хүртэл уураг тархи нь хатаагүй, эд эсийг үзүүлэлт амьд хүнийхтэй ижил байгаа нь феномен буюу гоц үзэгдэл юм. Ийм төрлийн бясалгалын байдал биеэ хадгалсан тохиолдол бас нэг бий. Бидний сайн мэдэх Буриадын Итгэл хамба. Оросод Итгэл хамбыг судлах эрдэм шинжилгээний хүрээлэн байгуулагдаж эрдэмтэд үс арьснаас нь дээж авч үзэхэд амьд эд эсийг үзүүлэлт гарч байна гэж зарласан.
Гэхдээ байна аа, Монголд буй хоёр шүтээний хувьд хэлэхэд тэд бол хамгийн үнэ цэнэтэй нь. Учир нь Итгэл хамба нас барснаасаа хойш 70 жилийн туршид авсанд байж байгаад гарч ирэхэд нь тусгай шилэн хоргонд хийж өндөр хамгаалалтын дор тодорхой температурт байлгаж байгаа. Маш их арчилгаатай гэсэн үг. Нас эцэслэснээсээ хойш гэмтэх боломжгүй орчинд байсан гэсэн үг. Харин Цахирын хоёр лам багш түүнээс олон жилийн түүхтэй нь юм. Бас хамгийн бахархаж хайрламаар нь 100 гаруй жилийн туршид далайн түвшнээс 2733 метрийн өндөрт газрын мухар, уулын таг дээр, чоно нохой, араатан жигүүртний дунд бүтэн зууныг элээж, цас бороо цагийн салхийг сөрж, ямар ч хамгаалалтгүй, их хэлмэгдүүлэлтийн он жилүүдийг давж, социализмын солиорол дунд хөндөгдөөгүй хэвээр хадгалагдаж бидэнд ирсэн. Ийм хүнд нөхцөлд өнөөг хүртэл биеэ бүрэн бүтэн байлгаж чадсан гайхамшиг бол Монголд л байна. Нутгийн олон хэлэхдээ зорин очиж золгож уулзсан хүнээ гэнэтийн аюул осол, өвчин зовлонгоос хамгаалж, өмнөөс нь хараад шивнэн хэлсэн хүслийг нь өчиггүй биелүүлдэг шидтэй гэж ярих юм билээ. Эргэлч мөргөлчид энэ л жижигхэн нүхээр нарны гэрлийг хаан байж өөдөөс нь хараад удаан зогсдогийн учир нь энэ байх. Энэ зун Архангай нутаг гадна дотны жуулчин ихтэй, эргэлч мөргөлчдийн цуваа энэ л Соднодаржаа уулын тагт зүтгэн хүрч, бахдан биширч, сүслэн залбирч, даатган хүсч байгаа нь олон байна аа. 🙏🙏🙏
Энэ хоёр шүтээн өмнө нь уулын тагт бараг ил шахуу гишүүгээр бүтээчихсэн байдалтай байсныг 37 оны их хэлмэгдүүлэлтийн үед нууцлах гэж чулуун хороон дунд хадгалсан юм гэсэн. Харин сүүлд нэг нь хулгайлагдсаны дараа ийн улсын төсвийн хөрөнгөөр бунхан хийж хамгаалсан юм билээ. Жижигхэн дугуй цонхоор арай ядан үзэгдэх тэдний дүр төрх нүдний өмнө алгуур цайран тодорч, тэр бүү хэл өмссөн хувцасны ханцуй хормой нь үл мэдэх салхинд хийсэх шиг харагдсан нь үнэнхүү бишрэлтэй санагдсаныг хэлэх юун. Ёстой л тэр жижигхэн цонхоор зорин ирж золгон уулзсан хүндээ л тодхон харагдаж, нүд сэтгэлд нь үлддэг гайхамшиг бололтой.
