12/09/2020
De villa "Het Kasteel" aan de Jonkerstraat in Weurt
Historie en ligging:
De door een ruime, fraaie tuin omgeven villa is gelegen op de hoek van de Jonkerstraat en de Van Heemstraweg (ten zuiden van de Van Heemstraweg). Het huidige huis herbergt in zich de kern van een in 1873 voor de baksteenfabrikant Th. Burgers en zijn vrouw Wilhelmina Braam gebouwde villa, welke destijds blijkens oude foto's gepleisterde gevels had. Deze villa, een tweebeukig huis met dubbele schildkappen was echter ook al ouder, zodat ook het jaartal 1873 betrekking heeft op een verbouwing. Al in 18de eeuwse stukken is sprake van een huis met de naam "Kasteel". Blijkens een in de voorgevel aanwezige gevelsteen is deze in 1873 verbouwde villa in 1913 in opdracht van A.W. Burgers opnieuw verbouwd, waarbij het gehele huis is voorzien van een omklamping in baksteen, met een nieuwe kap en grotendeels nieuwe detaillering. De oude kozijnen inclusief natuurstenen lekdorpels liet men zitten en men voegde hier nieuwe natuurstenen lekdorpels aan toe. De ramen werden voor een groot deel vervangen. Alleen in de beide zijgevels van het voorhuis bleef een 6-ruits empire schuifraam, deels (links) of geheel (rechts) bewaard.
De invloedrijke baksteenfabrikantenfamilie Burgers heeft in Weurt diverse bouw- en verbouwprojecten ondernomen dan/wel ondersteund, waarbij men natuurlijk op goedkope wijze aan bouwmateriaal (met name baksteen) kon komen. Zo zijn ze ondermeer betrokken geweest bij de bouw- en verbouw van de villa Jonkerstraat 1 (tegenover deze villa en onlangs beschreven op deze site), de verbouw van Huize Weurt, het klooster en de kerk te Weurt. Voor de beide laatste gebouwen schonk men grote hoeveelheden baksteen en gebakken profielsteen uit eigen fabriek.
De villa met de naam "KASTEEL" is uitgevoerd in een zakelijke stijl, met enige verwijzingen naar de landhuizen van K.P.C. de Bazel (o.a. kapvorm en koepeltorentje op nok van het dak), die in die periode op veel plaatsen in het land werden opgetrokken. Toch zijn in het gebouw ook nog wel elementen aanwezig welke verwijzen naar laat 19de eeuwse historiserende architectuur. Deze "ouderwetse" elementen zijn voor een deel te verklaren uit het feit dat men geen algehele nieuwbouw pleegde, maar een oudere villa uit het derde kwart van de 19de eeuw in de nieuwbouw opnam. Toch heeft de villa een duidelijk "dorpse" opzet, want het geheel bestaat uit een fors tweelaags hoofdhuis, met daaraan vastgekoppeld een éénlaags achterhuis, een type dat is afgeleid van de T-boerderij. In Weurt zijn meerdere villa's uit de late 19de- en vroege 20ste eeuw op deze wijze opgezet (Huize Weurt, villa Roozenburg, huis Zonnekamp, alle aan de Pastoor van der Marckstraat en villa Buitenhof aan de Jonkerstraat).
Beschrijving:
De villa bestaat uit een rechthoekig, tweelaags voorhuis met tegen de voorgevel links een forse erker met afgeronde hoeken en verder een tegen de achtergevel geplaatst rechthoekig éénlaags achterhuis.
Het voorhuis heeft een schilddak met onder geknikte dakvlakken, gedekt met gesmoorde verbeterde Hollandse pannen. De nokeinden hebben een houten uilebord met halfrond raampje, bekroond door een zinken broekstuk met krul. Op de nok staat een achtzijdig klokketorentje met een met leien in Maasdekking beklede onderbouw, houten open lantaarn en een met zink gedekt koepeldak met piron.
Het stenen dakhuis van de voorgevel heeft een schilddakvormige steekkap met dito dekking en zinken piron met bol op het nokeinde.
Op de beide zijschilden van het dak staat een bakstenen schoorsteen en een kleine dakkapel met schilddakje (ook met piron op nokeinde) en stolpraam. Het dak en de steekkap zijn beide voorzien van houten bakgoten met een geprofileerde gootlijst en overstek op geprofileerde klossen. Het achterhuis heeft een omlopend afgeplat schilddak, aansluitend op de achtergevel van het voorhuis. In de achtergevel bevindt zich een stenen dakhuis met zadeldakvormige steekkap met windveren. Het dak heeft op de zijschilden een dakkapel met plat dak, zinken wangen en draairaam.
Verder is het dak gedekt met gesmoorde verbeterde Hollandse pannen en voorzien van bakgoten op klossen.
De gevels van het huis zijn opgetrokken in baksteen in halfsteens verband, op een bakstenen plint met trasraam, afgesloten door een rollaag. De vensters van het voorhuis sluiten af met een strek en zijn voorzien van dubbele hardstenen lekdorpels. De voorgevel is vijfassig met in de middenas een brede voordeurpartij met kozijn met hardstenen neuten en onderdorpel. In het kozijn een dubbele paneeldeur met in de panelen fraai houtsnijwerk. Het bovenlicht is enkelruits. Naast de deur bevindt zich rechts een hardstenen gevelsteen met de tekst: "Gebouwd 1873 Th. Burgers Wilh. Braam, Verbouwd 1913 A.W. Burgers".
Voor de deur een hardstenen stoeptrede en boven de deur een vlakke luifel. Links naast de deur bevindt zich een forse, ver naar voren springende erker op rechthoekige grondslag met afgeronde hoeken. De erker heeft een bakstenen onderbouw en een houten bovenbouw, bestaande uit een doorgaand kozijn met tussenstijlen en vast kalf, welke in totaal tien enkelruits ramen bevat en in de voorgevel dubbele tuindeuren met grote ramen. Alle ramen hebben een enkelruits bovenlicht met sober glas-in-lood. De tuindeuren hebben een tweevoudig bovenlicht met sober glas-inlood.
De gebogen hoeken hebben ook een gebogen raam met een gebogen uitgevoerd bovenlicht. Het bakstenen plint sluit onder het kozijn af met een hardstenen rechthoekige waterlijst. Boven het kozijn bevindt zich een vlakke frieslijst een geprofileerde kroonlijst. Het platte dak met afwatering naar de rondomlopende goot had oorspronkelijk een balkonhek. Het balkon was toegankelijk via de balkondeur met luifel boven de voordeur.
Rechts van de deur bevinden zich twee vensters met oudere kozijnen en een schuifraam met 8-ruits bovenlicht met gekleurd glas-in-lood. De tweede bouwlaag heeft in de middenas een opening met dubbele balkondeuren met per deurvleugel een paneel onder en boven een 2-ruits raam. Aan weerszijden hiervan bevinden zich twee lage vensters met 4-ruits stolpraam. De voorgevel (en ook de overige gevels) wordt onder de gootlijst afgesloten door een bakstenen architraaflijst en fries met siermetselwerk in ruitpatronen met kleine, ruitvormige uitspringende gedeelten. Bij de middenas van de voorgevel wordt dit fries en de goot onderbroken door het hoger opgetrokken muurwerk van het verder blind uitgevoerde dakhuis, met in de voorgevel ter hoogte van de gootlijst een hardstenen paneel met in reliëf de naam "KASTEEL". Het muurwerk van dit dakhuis sluit af met een reeks uitspringende baksteenkoppen onder de gootlijst.
Hoewel de zijgevels ook vrij breed zijn, zijn hierin slechts twee vensterassen opgenomen. Een groot deel is blind uitgevoerd. Deze assen bevinden zich links en rechts in de zijgevels met in de eerste bouwlaag een hoog venster met ouder kozijn met luiksponning en schuifraam met 8-ruits bovenlicht met gekleurd glas-in-lood. De kozijnen behoren nog tot de villa uit 1873, waarvan tevens in het rechter venster van de rechter zijgevel het 6-ruits schuifraam bewaard is gebleven, terwijl de linker zijgevel in het linker venster nog het 2-ruits bovenlicht van het oudere raam bezit.
Het voorhuis is aan de linker zijde onderkelderd. Hier bevindt zich in de linker zijgevel en laag geplaatst kelderlicht in een gemetselde koekoek, met rooster.
De rechter zijgevel van het achterhuis heeft links een (later ingebroken?) deur met bovenlicht en rechts daarnaast een venster met stolpraam en enkelruits bovenlicht. Geheel rechts bevindt zich een brede moderne glaspui. De linker zijgevel heeft een deur met schouderboogpaneel en raampje met smeedijzeren glasbeschermer en een enkelruits bovenlicht, aan weerszijden geflankeerd door een venster met 6-ruits schuifraam, bij het rechter venster verder voorzien van een voorzetraam (stolpraam (dubbel draairaam) en enkelruits bovenlicht). Deze openingen sluiten af met een steens strek aansluitend op de gootlijst.
De achtergevel is grotendeels gewijzigd, maar heeft in de middenas nog de dubbele koetshuisdeuren (opgeklampte deurvleugels met bovenin een 8-ruits raam, onder een lateibalk en rollaag. Het dakhuis hierboven heeft een rechthoekig venster onder een rollaag met (gewijzigd) enkelruits raam. Links van de koetshuisdeuren bevinden zich twee kleine vensters met enkelruits ramen en rechts een moderne grote rechthoekige glaspui.
Erf:
Rond het huis ligt een forse tuin met monumentaal geboomte. Rechts voor het huis staat een forse kastanjeboom. Links voor het huis bevindt zich een oprijlaan, met een forse rode beuk links naast het huis. Voor het huis bevindt zich aan straatzijde een watersingel, met links een oude betonnen brug met smeedijzeren balustrade aansluitend op gietijzeren achtzijdige hekposten. Bij de brug een forse treurbeuk. Verder langs de laan kastanjes. Rechts achter en naast het huis een boomgaard. Achter het huis een diepe siertuin.
Architectuurhistorische waarde:
De villa Het Kasteel heeft een zeer markant, statig voorhuis, dat tot de meest karakteristieke historische panden van de dorpskern van Weurt kan worden gerekend. Het huis lijkt van de groep landelijke villa's het jongste voorbeeld. In het huidige gebouw zit echter een huis uit 1876 verscholen achter en klampmuur. In haar huidige staat is het huis een goed voorbeeld van een zakelijk opgezette villa uit de vroege 20ste eeuw en is daarnaast tevens een goed voorbeeld van een landelijk herenhuis, waarbij stedelijke architectuur is gecombineerd met een opzet gebruikelijk voor (T)boerderijen. Het huis bezit diverse waardevolle en zeer karakteristieke details (o.a. fraaie kap met klokketorentje) en is nog vrij gaaf bewaard gebleven. Het huis heeft verder een interessante nog afleesbare bouwgeschiedenis (achter de klamp van 1913 is nog de oude villa uit 1876 bewaard gebleven, waarvan ook enkele details zoals 6-ruits schuiframen gehandhaafd zijn.
Situeringswaarde:
Het markante huis is gelegen aan de rand van het zuidelijke deel van de dorpskern, in een thans door de aanleg van de Van Heemstraweg doodlopende straat. Het huis ligt in een fraaie tuin met watersingel met brug en monumentaal geboomte aan de voorzijde en bepaalt het historische beeld ter plaatse in hoge mate. Het pand behoort samen met de kerk, pastorie, klooster en enige andere villa's tot de bekendste en meest gezichtbepalende panden van de oude dorpskern en is van belang voor het zichtbaar houden van de historische dorpsstructuur.
Sociaal-economische/cultuurhistorische waarde:
Het gebouw is een typerend voorbeeld voor een plattelandsvilla, dat door de aanwezigheid van een bedrijfsgedeelte (ook al aanwezig bij het eerste huis) oogt als een grote, rijk vormgegeven (T)boerderij, maar waarvan de functie op de eerste plaats dus niet agrarisch was. In Weurt zijn hiervan meerdere voorbeelden bekend (Huize Weurt, villa Roozenburg, villa Zonnekamp). In dorpen hadden mensen die niet in de eerste plaats op het land werkten echter vaak wel een stuk grond voor eigen gebruik, waardoor hun onderkomen ook een bedrijfsgedeelte bezat voor wat vee en opslag van produkten, waardoor hun architectuur nauw aansloot bij die van boerderijen. Soms had men boeren in dienst die het land voor hen verbouwden en waren ze zelf werkzaam in de lokale industrie of dienstensector. Deze villa werd gebouwd voor de invloedrijke baksteenfabrikanten Burgers, welke een grote rol speelden in het economische en sociale leven van de plaatselijke gemeenschap en middels hun schenkingen aan bouwplannen, en het zelfstandig geven van bouwopdrachten een belangrijke bijdrage leverden bij de totstandkoming van historisch belangwekkende, en veelal ook fraaie architectuur, zoals dit pand, de Andreaskerk, het klooster en Huize Weurt.
Dit pand is een door de gemeente Beuningen, waartoe Weurt al vanaf begin van de 19e eeuw toe behoort, aangewezen gemeentelijk monument.
datum foto: 28-09-2016
bron foto: Paul Marsman©
