09/05/2026
Een ander bierschip, een andere list, maar net als in 1588 ook verraad dat in Sloten met de dood wordt bestraft.
Op 6 juni kun je in Sloten een ‘reanactment’ zien van ‘De list met het bierschip’. Maar aan het begin van de 16e eeuw speelt er ook een ander verhaal waarin ook een bierschip een belangrijke rol heeft, en waarin ook de dader publiekelijk berecht wordt.
Wat was er aan de hand?
In de eerste decennia van de 16e eeuw valt Friesland onder Saksisch bestuur. Veel Friese edelen verzetten zich tegen het Habsburgse bewind. Samen met andere edelen hadden ze zich al eerder tot Hertog Karel van Gelre gewend, die hen moet hen helpen zich van de Bourgondiërs te ontdoen.
In Sloten is dan ene Stoffel van Bredenbach als accijnsmeester namens het Saksische bestuur verantwoordelijk voor de controle van de Zuiderzee, en met name voor het blokkeren van Gelderse handelsroutes naar Friese steden.
in 1515 gaat dat mis. Dan wordt hij bij de uitoefening van zijn functie op de Zuiderzee door de Geldersen gevangengenomen en naar Gelre afgevoerd, waar hij onder ede (en waarschijnlijk ook onder flinke dwang) belooft zich voortaan niet meer aan de zijde van de Saksers te scharen. Maar daar houdt hij zich niet aan, en dat loopt dan vier jaar later - in 1519 dus - niet goed af voor hem. Worp van Thabor vertelt hoe Stoffel in Sloten zijn straf ondergaat.
Het verhaal zoals Worp (boek V, p. 229) dat vertelt, weergegeven in modern Nederlands:
In dit jaar was Stoffel van Bredenbach op de Zuiderzee met twee schepen om te verhinderen dat er graan, zout, mout, wijn of bier naar de Gelderse steden zou komen, zoals Sneek, Bolsward, Sloten, Stavoren, Workum en andere havens die onder Gelderse jurisdictie vielen. Zo gebeurde het begin mei dat zij een schip met bier tegenkwamen. Zij namen het in beslag, grepen de schipper en bonden hem vast. Vervolgens dronken zij zich dronken en vol, en tegen de avond zetten zij de stuurman van dat schip – waaruit zij het bier hadden gehaald – aan het roer van hun eigen schip. Daarna gingen zij slapen en bevalen hem dat hij naar Enkhuizen moest varen.
Maar die stuurman stuurde het schip ’s nachts naar Gaasterland, op het Oldemirdumer zand. Toen zij ’s morgens wakker werden en dachten dat zij bij Enkhuizen waren, zaten zij met hun schip vast op het zand en konden niet loskomen. Dit werd opgemerkt door de mensen van Gaasterland aan de kust, die begrepen dat er vijanden aan land waren gekomen. Zij trokken eropuit, namen Stoffel en vijfentwintig van zijn mannen gevangen op 9 mei en brachten hem binnen Sloten. De graaf van Meurs [in de Rijnstreek, net over de Duitse grens] liet hem vervolgens zelf op 11 mei berechten, en op de hoek van het Slotenmeer op het rad zetten (een wrede straf!). De dag daarna werd nog een van zijn gezellen naast hem op een rad gezet; de anderen werden gespaard.
Deze Stoffel was in de tijd van de hertog van Saksen lange tijd accijnsmeester geweest in Sloten, en hij stond bekend als een geliefd en gerespecteerd man bij de Saksen en ook onder de Friezen in Sneek en Sloten. De reden waarom hij ter dood werd gebracht was deze: hij was eerder eens door de Geldersen gevangengenomen, zoals ik hierboven bij het jaar 1515 heb beschreven, en was toen naar Gelre gebracht. Daar had hij de hertog onder ede beloofd dat hij nooit meer tegen hem zou optreden. Nu echter handelde hij tegen die eed in en viel hij de Gelderse Friezen aan.
(En ik had er natuurlijk graag een mooi plaatje bij gedaan, bijvoorbeeld van zo’n patrouilleschip op de Zuiderzee. Maar ik kon niks vinden. Dit is een door AI gemaakte afbeelding van een accijnsmeester in een klein stadje aan het begin van de 16e eeuw.)
