29/11/2021
BYSTRE. Miejscowość położona we wschodniej części gminy Czarna w bezpośredniej bliskości granicy z Ukrainą. Nazwa miejscowości pochodzi od nazwy potoku Bystry, który przepływa przez wioskę i charakteryzuje się wartkim nurtem. Początkowo Bystre było częścią Michniowca. Wyodrębnienie miejscowości nastąpiło pod koniec XVI w. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1607 roku. Osada założona została na prawie wołoskim i była częścią królewskich dóbr stołowych podległych Ekonomii Samborskiej, która dzieliła się na krainy. Bystre należało do krainy lipeckiej. Pod zaborem Austro-węgierskim wioska podlegała zarządowi w Łomnej, następnie okupant odsprzedał część dóbr ziemskich kolejno księciu de Artois de Bordeaux hr. Chambort, Robertowi ks. Parmy, następnie S. hr. Wiszniewskiemu. W drugiej połowie XIX w. i w okresie międzywojennym Bystre należało do powiatu Stary Sambor. W 1951 roku z powodu regulacji granicy pomiędzy Polską a Związkiem Radzieckim dawni mieszkańcy Bystrego zostali wysiedleni w głąb Ukrainy w rejon Doniecka oraz do obwodu mikołajewskiego do wioski Żowtniewo. Miejscowość ponownie zasiedlono kierując tu 23 rodziny z Krystynopola, Nowego Dworu i Zabuża w ramach akcji H - T. Ponieważ granica państwowa w rejonie Magury Łomniańskiej wytyczona została w sposób sztuczny, po stronie polskiej znalazła się część terenu wsi Mszaniec, południową część tego obszaru zwanego Zawadką włączono w granice wsi Bystre.
Główna zabudowa wioski rozciągała się wzdłuż potoku Bystry. W 1921 r. wieś liczyła 92 domy , zaś w 1951 r. 94 domy. 90% zabudowań w tym okresie było kryte strzechą. Ludność wsi wg spisów powszechnych liczyła w 1910 r. - 521, w 1921 r. - 469, zaś w 1931 r. - 561 mieszkańców.
Kultura i religia. Pierwsza świątynia obrządku wschodniego powstała w miejscowości Bystre pod koniec XVI w., wzmiankowana była po raz pierwszy w 1607 r. Kolejną zbudowano w 1681 r. i przetrwała ona do końca XIX w. Obecna świątynię - Cerkiew p.w. św. Michała Archanioła wybudowano w latach 1901-1902 na miejscu poprzedniej wg projektu inspirowanego wzorcami huculskimi.
Obok cerkwi znajduje się niewielki cmentarz przy cerkiewny oraz cmentarz wiejski z XIX w. W wiosce powstawało wiele obiektów małej architektury m. in. krzyże przydrożne zlokalizowane w okolicy cerkwi oraz w północnej części wioski. Kaplica kultowa była zlokalizowana na wysokim brzegu potoku Mszanka przy drodze do wsi Mszaniec. Zbudowana z kamienia w 1880 r. Przetrwała do końca lat pięćdziesiątych. Obecnie widoczne są ślady fundamentów.
Przed I wojną światową powstała w Bystrem jednoklasowa szkoła ludowa. Naukę prowadzono w wynajętym budynku. W 1925 r. tutejsza społeczność wybudowała nowy budynek szkolny, który stał w środkowej części wsi, ok. 200 m na wschód od cmentarza. Był drewniany, kryty dachówką i posiadał jedną klasę i mieszkanie dla nauczyciela. Do 1956 r. odbywała się w nim nauka. Później budynek został rozebrany.
Rolnictwo i Przemysł. Wioska od początku istnienia miała charakter rolny.W centralnej części wsi od XVI istniał folwark i dwór będący siedzibą tutejszych kniaziów. W latach 40 stych XX wieku we wsi istniał kołchoz in. F. Dzierżyńskiego. Na przestrzeni wieków we wsi odnotowano 3 młyny wodne z których jeden zasilał tartak wodny. W XIX w. w Bystrem wydobywano na niewielką skalę wosk ziemny ( na południe od cerkwii). Bystre odnotowane było dość wcześnie jako miejsce z licznymi wyciekami ropy. W 1930 r. rozpoczęła tutaj wiercenia firma “Pollon”. W tym czasie produkcja dzienna wynosiła ok. 300 kg ropy z głębokości 515 m. W 1935 r. poszukiwania prowadziła tu spółka “Bystre”. W sumie w latach 1934 - 1939 odwiercono w Bystrem 7 otworów z czego 2 były negatywne. Łącznie produkcja kopalni od początków jej istnienia jest szacowana na ok. 1300 t. Szyby znajdowały się w centralnej części wsi, ok. 400 m na północ od cerkwi, po obu stronach potoku Bystry. W 1998 r. kopalnia została zlikwidowana. Opracowano na podstawie:
STUDIUM HISTORYCZNE
ZAŁĄCZNIK DO STUDIUM
UWARUNKOWAŃ i KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY CZARNA
Mapy z 1852, koniec XIX w. i 1939 opracowania własne. Mapa z naniesionymi nazwami własnymi :1. wg państwowego zasobu, 2. wg. map i danych archiwalnych. Widać spore różnice w nazwach ,które wskazują na konieczność wykonania ostatecznej kwerendy i usystematyzowania.
