19/08/2026
Dobranoc pani Wando ...
Wanda Traczyk-Stawska ps. „Pączek”, „Atma”
7 kwietnia 1927 - 18 sierpnia 2026
Ostatni wywiad z panią Wandą
https://www.facebook.com/watch/?v=1614736486678406
Wanda Traczyk-Stawska (1927–2026) była wybitną żołnierką Powstania Warszawskiego, psycholożką, nauczycielką oraz jedną z najważniejszych strażniczek pamięci historycznej w Polsce. Przez dekady angażowała się w działalność społeczną, głośno i bezkompromisowo broniąc wartości demokratycznych, praw człowieka oraz godności ludzkiej. Zmarła w Warszawie w wieku 99 lat.
Gdy wybuchła wojna, Wanda Traczyk-Stawska miała zaledwie 12 lat. Doświadczenie tragedii września 1939 roku ukształtowało w niej natychmiastową potrzebę walki o wolność.
Szare Szeregi: Działała w konspiracji, realizując zadania w ramach małego sabotażu oraz akcji „N” (działania dywersyjno-propagandowe).
Powstanie Warszawskie: Walczyła jako łączniczka i strzelec pod pseudonimami „Pączek” oraz „Atma”. Należała do Oddziałów Osłonowych Wojskowych Zakładów Wydawniczych Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK.
Front walki: Jej teren operacyjny obejmował Śródmieście Północne, Południowe oraz Powiśle. Po kapitulacji zrywu trafiła do niemieckiej niewoli i przebywała w obozach jenieckich.
Po powrocie do Polski w 1947 roku poświęciła się nauce i pomocy najbardziej potrzebującym:
Przez wiele lat pracowała jako nauczycielka w Szkołach Specjalnych (m.in. w Szkole Podstawowej Specjalnej nr 3 przy ul. Ząbkowskiej w Warszawie), pomagając dzieciom z niepełnosprawnościami.
Wanda Traczyk-Stawska przez całe życie powtarzała, że to ludność cywilna była głównym bohaterem Powstania Warszawskiego.
Cmentarz Powstańców Warszawy: Kierowała Społecznym Komitetem ds. tego miejsca, walcząc o jego odnowienie i godne upamiętnienie ofiar. Doprowadziła do powstania tam Izby Pamięci oraz Muru Pamięci z nazwiskami blisko 62 tysięcy zidentyfikowanych cywilów i żołnierzy.
Dzień Pamięci: Była inicjatorką ustanowienia 2 października Dniem Pamięci o Cywilnej Ludności Powstańczej Warszawy.
Najważniejsze odznaczenia i wyróżnienia:
- Krzyż Walecznych
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
- Krzyż Armii Krajowej
- Tytuł Honorowej Obywatelki Warszawy (2017)
- Tytuł Warszawianki Roku (2021)
- Nagroda im. Jana Rodowicza „Anody” (2021)
Zadanie publiczne finansowane ze środków Ministerstwo Obrony Narodowej
