Agnieszka Kuźma - wycieczki po Krakowie

24/05/2026

:🗓️ Dokładnie 133 lata temu, 24 maja 1893 roku, Józef Friedlein został prezydentem Krakowa! 👑

Rządził miastem do 1904 roku, a efekty jego pracy widzicie na ulicach do dziś, nawet jeśli nie zdajecie sobie z tego sprawy 🙂

Jako przewodnik uwielbiam opowiadać o Friedleinie, bo to postać niezwykle barwna. Nie miał wykształcenia urzędniczego, studiował geologię na UJ, ale miał genialną intuicję i serce do Krakowa.

Był rodowitym krakowianinem, pochodził z zasłużonej dla miasta rodziny księgarzy. Józef Friedlein od 1855 prowadził księgarnię przy Rynku Głównym 17.

Co mu zawdzięczamy?
Pod jego okiem miasto zrobiło gigantyczny krok w nowoczesność:

⚡ Przełom technologiczny. W 1900 roku powołał do życia elektrownię miejską i ruszył z budową sieci tramwaju elektrycznego.

💧 Łyk czystej wody – to za jego kadencji (1901 roku) powstało nowoczesne ujęcie wody na Bielanach.

👉Wielkie budowy. Wzniósł m.in. charakterystyczny gmach Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych przy placu Szczepańskim oraz szpital epidemiologiczny.

👉Otwarto pierwszą szkołę dla dorosłych analfabetów na Kleparzu w 1896. Rozbudowano szpitale, klinikę chorób wewnętrznych (1901), Collegium Medicum UJ (1895).

❤️ W 1896 roku założono Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, które w 1902 zorganizowało pierwszy kurs na przewodników miejskich dla studentów 🙂

🚶‍♂️ Prezydent na wyciągnięcie rękiNajbardziej ujmujące było jednak jego podejście do mieszkańców. Friedlein regularnie spacerował po mieście. Bez obstawy, bez barier. Rozmawiał z krakowianami o ich problemach, zbierał pomysły, a na placach targowych osobiście dopytywał przekupki o ceny jajek czy mąki, by trzymać rękę na pulsie miejskiej ekonomii.
🗺️ ** Spacerownik: Śladami Wielkich Prezydentów Krakowa**

Kraków to nie tylko królowie i poeci. To przede wszystkim wizjonerzy, którzy podnieśli to miasto z galicyjskiej biedy i zmienili je w nowoczesną metropolię. Friedlein, Dietl, Leo... ich historie kryją się w murach kamienic, w splocie torów tramwajowych i w cieniu miejskich gmachów.

Co powiecie na powtórkę mojego autorskiego spaceru tematycznego poświęconego krakowskim prezydentom i sekretom XIX-wiecznej modernizacji?

Odkrylibyśmy miejsca związane z ich życiem i największymi inwestycjami.Dajcie znać w komentarzu, czy chcielibyście wybrać się ze mną na taką wycieczkę! 💬👇

23/05/2026

Krakowskie funeralia narodowe, czyli jak żegnano wielkiego prezydenta?

Czy wiedzieliście, że pogrzeb Mikołaja Zyblikiewicza, który odbył się 23 maja 1887 roku, zgromadził na ulicach Krakowa kilkunastotysięczny tłum?

Było to wydarzenie zorganizowane na koszt Miasta i stanowiło ogromny hołd dla człowieka, który podniósł Kraków z ruin.

Uroczystości miały wyjątkowy przebieg:

👉Ekumeniczny charakter ceremonii. Nabożeństwo żałobne odprawiono zarówno w obrządku rzymskokatolickim, jak i greckokatolickim (w którym zmarły został ochrzczony).

👉Setki wieńców od delegacji z całej Galicji. Jeden z najbardziej okazałych, misternie wykonany, można do dziś oglądać w materiałach edukacyjnych udostępnianych m.in przez Muzeum Narodowe.

👉Droga na miejsce spoczynku. Kondukt przeszedł z kościoła Pijarów, przez kościół Mariacki, aż na Cmentarz Rakowicki.

👉Zanim Zyblikiewicz spoczął w swoim słynnym grobowcu z postumentem projektu Tadeusza Błotnickiego, jego trumnę tymczasowo złożono w podziemiach kaplicy Helclów.

Mikołaj Zyblikiewicz to prezydent Krakowa, któremu krakowianie (i turyści!) zawdzięczają bardzo dużo.

Oto 4 najważniejsze rzeczy, które zrobił dla naszego miasta:

🏛️ Uratował i przebudował Sukiennice – to za jego kadencji niszczejący budynek przeszedł gigantyczną metamorfozę i zyskał charakterystyczne podcienia, które podziwiamy do dziś.

🖼️ Stworzył Muzeum Narodowe – podjął decyzję, że piętro odnowionych Sukiennic stanie się domem dla pierwszej narodowej instytucji muzealnej na ziemiach polskich.

🏰 Złożył formalny wniosek do cesarza Franciszka Józefa o przekształcenie zamku na Wawelu (zamienionego przez Austriaków na koszary) w rezydencję cesarską. Był to pierwszy krok do uratowania i późniejszej renowacji zamku.

🪦 To za jego kadencji powstała Krypta Zasłużonych w kościele oo. Paulinów, gdzie pochowano m.in. Jana Długosza.

Dodatkowo dbał o bezpieczeństwo (zbudował nowoczesną strażnicę dla straży pożarnej) i kontynuował wielkie porządkowanie miasta po swoim poprzedniku, Józefie Dietlu.

W dowód wdzięczności krakowianie wręczyli mu pamiątkową, wysadzaną drogimi kamieniami szablę (karabelę), a chwilę później ogłosili go Honorowym Obywatelem Miasta Krakowa. 🗡️

✨Znaliście historię tego prezydenta? Dajcie znać w komentarzach! 👇

22/05/2026

Dlaczego każdego 22. dnia miesiąca ulice krakowskiego Kazimierza toną w różach? 🌹

✨Jeśli spacerowaliście kiedyś wokół kościoła św. Katarzyny i zauważyliście setki ludzi z czerwonymi kwiatami w dłoniach, to znak, że trafiliście na jeden z najbardziej niezwykłych fenomenów Krakowa. Wszystko kręci się wokół jednej, wyjątkowej figury.

Poznajcie 3 fascynujące fakty o posągu św. Rity z Kazimierza, o których nie przeczytacie w każdym przewodniku! 👇

🔹 Zaprojektowana w mrokach wojny. Monumentalna, czarna figura świętej powstała w dramatycznych okolicznościach – w 1942 roku, podczas hitlerowskiej okupacji. Zaprojektował ją sam Adolf Szyszko-Bohusz (ten od odnowy Wawelu!)

Dla przerażonych mieszkańców Krakowa Rita, jako patronka od spraw beznadziejnych, stała się wtedy jedyną nadzieją na ocalenie bliskich.

🔹 Stygmat i zimowy cudGdy przyjrzycie się rzeźbie z bliska, na czole świętej zauważycie małą ranę. To ślad po cierniu z korony Chrystusa, który Rita miała nosić przez 15 lat. A skąd te wszystkie róże wokół niej? Według legendy, tuż przed śmiercią Rity w środku mroźnej zimy, w jej ogrodzie zakwitła piękna, czerwona róża.

🔹 Żywy teatr historii każdego miesiąca. Kult pod tą figurą nie jest rzeczą z przeszłości. Dokładnie każdego 22. dnia miesiąca kościół pęka w szwach. Ludzie przynoszą tysiące róż, które są święcone, a potem zanoszone chorym lub bliskim jako symbol nadziei. Pod figurą lądują też setki koszyków z listami i prośbami. Ten widok naprawdę chwyta za serce!⛪️

Gdzie ją znaleźć?

Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej (ul. Augustiańska 7). Figura stoi po prawej stronie nawy głównej, tuż przy ołtarzu. Słyszeliście wcześniej o tej krakowskiej tradycji, a może sami mieliście okazję uczestniczyć w tym różanym święcie? Dajcie znać w komentarzach! 💬👇

20/05/2026

Czy znacie historię falującego kościoła na Kazimierzu?

Mijamy go bardzo często, spacerując ulicą Krakowską w stronę kładki o. Bernatka. Jego dynamiczna, spektakularnie wygięta fasada dosłownie „wpada” w oko. Mowa o kościele Bonifratrów pw. Trójcy Przenajświętszej, jednej z najpiękniejszych perełek późnego baroku w Polsce!

👉Świątynię wznieśli w latach 1739-1758 zupełnie inni zakonnicy - Trynitarze, którzy zajmowali się wykupywaniem chrześcijańskich niewolników z rąk muzułmańskich. Na fasadzie budynku do dziś można dostrzec ich symbol – czerwono-niebieski krzyż.

👉Fasada wyróżnia się kunsztowną dynamiką . Autorem imponującej, falującej fasady jest słynny rzymski architekt Franciszek Placidi. Została zaprojektowana w taki sposób, aby wyglądać spektakularnie przy oglądaniu jej z perspektywy ciasnej ulicy.

👉Kościół jest jednonawowy, z niewielkimi bocznymi kaplicami. Słynie ze wspaniałych iluzjonistycznych polichromii ściennych, które optycznie powiększają przestrzeń. Stworzył je Józef Piltz Kromieryża na Morawach. Polichromia przedstawia scenę wykupu więźniów z niewoli muzułmańskiej.

👉Iluzjonistyczne, malowane są także ołtarze: główny, zasłonięty obecnie ołtarzem z przełomu lat 30. i 40. XX w., oraz boczne, w których znajdują się obrazy.

👉Po trzecim rozbiorze Polski Austriacy zlikwidowali zakon Trynitarzy, a kościół zamienili na... wojskowy magazyn. Dopiero w 1812 roku dekretem księcia warszawskiego kościół i przyległy klasztor przekazano Bonifratrom, którzy musieli przenieść się ze swojej starej, zniszczonej siedziby przy ul. św. Jana.

19/05/2026

📅 Ciekawostka historyczna 📝 19 maja 1880 roku

Dokładnie tego dnia na krakowskiej Skałce, w nowo utworzonej Krypcie Zasłużonych, odbył się powtórny pogrzeb Jana Długosza.

Szczątki wybitnego kronikarza spoczęły w nowym sarkofagu.

👑 Jak wyglądały uroczystości?

W pogrzebie wzięli udział m.in. prezydent Mikołaj Zyblikiewicz, profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz ojcowie paulini.
Nabożeństwo żałobne odprawił biskup Albin Dunajewski.

🏛️ Skąd wziął się pomysł na Kryptę? Inicjatywa narodziła się w związku z 400. rocznicą śmierci Jana Długosza, przypadającą właśnie na 1880 rok.

Pomysłodawcą był prof. Józef Łepkowski, a projekt przygotował Teofil Żebrawski.

Prace budowlane trwały w latach 1876–1880. Jest to jednonawowa przestrzeń. Nad łukiem krypty widnieje łaciński napis:
„Credo, quod Redemptor meus vivit” (Wierzę, że mój Odkupiciel żyje).

🇵🇱 Tak narodził się Narodowy Panteon. Wkrótce obok Długosza spoczęli inni wielcy Polacy. Niektóre pogrzeby stawały się wielkimi demonstracjami patriotycznymi. Inne odbywały się w tajemnicy.

Pochówki Lucjana Siemieńskiego i Wincentego Pola miały skromną oprawę, ale już pożegnanie Stanisława Wyspiańskiego zgromadziło prawdziwe tłumy.

🚶‍♂️ Chcecie odkryć więcej takich tajemnic?Więcej o Skałce i chrześcijańskiej części Kazimierza dowiecie się w czasie naszej wycieczki Zwiedzanie Kazimierza chrześcijańskiego! 🙂

18/05/2026

18 maja 1935 roku o godz. 8:30 do Krakowa dotarła specjalnym pociągiem trumna ze zwłokami Józefa Piłsudskiego.

👉Trumna przykryta była purpurowym suknem z godłem państwowym, na niej położono poduszkę z szablą i maciejówką. Wokół ułożone były wieńce żałobne od przedstawicieli obcych państw.

👉Dzień wcześniej, 17 maja o godzinie 23.43 do Krakowa przyjechał pociąg z przedstawicielami rządu udającymi się na pogrzeb.

👉Na dworcu sformował się kondukt ok. 100 tys. ludzi, ciągnął się przez kilka kilometrów. Kondukt
ulicami Lubicz, Basztową, Dunajewskiego, Szczepańską, dotarł o godzinie 10:00 na Rynek Główny, gdzie wówczas rozbrzmiał Hejnał Mariacki.

👉Wtedy rozległy się dźwięki dzwonu Zygmunt. Witający trumnę przy kościele Mariackim prezydent Ignacy Mościcki wygłosił przemówienie, w którym stwierdził, że marszałek dał Polsce "wolność, granice, moc i szacunek".

👉 Mszę żałobną odprawił abp Sapieha. Następnie generałowie złożyli trumnę w krypcie św. Leonarda katedry wawelskiej.

👉Ponownie zadzwonił wówczas dzwon Zygmunta, a działa ustawione na wawelskim wzgórzu oddały 101 strzałów armatnich.

👉Po dwóch latach w 1937 roku ciało marszałka przeniesiono do nowej krypty pod wieżą Srebrnych Dzwonów, w której znajduje się do dziś.

16/05/2026

Drodzy Spacerowicze.

Jutrzejsze zwiedzanie miasta śladami Stanisława Wyspiańskiego w ramach projektu Kraków na okrągło nie odbędą się.
Będziemy zwiedzać w innym terminie.

Za zmianę przepraszamy.

Z przykrością informujemy, że ze względu na prognozowane złe warunki atmosferyczne jutrzejsze (17.05.2026) spacery z Agnieszka Kuźma „Śladami Stanisława Wyspiańskiego” zostają odwołane.

Więcej na temat cyklu: kno.com.pl

15/05/2026

Noc Muzeów i spacer architektoniczny po krużgankach, atrium i kapitularzu. Zwiedzanie fantastycznie prowadził dr Marcin Szyma. Mnóstwo ciekawostek, detali architektonicznych oraz historii klasztoru 🙂
Muzeum Dominikanów
Marcelina Zajac

13/05/2026

Spacerowaliśmy po Krakowie cyrkowym krokiem. Miałam też przyjemność poprowadzić wykład na ten temat.
A teraz dzięki zaproszeniu Marzena Florkowska kilka słów dla Radio Krakow 🙂

Bardzo dziękuję za zaproszenie.

Czy pierwszy cyrk w Krakowie naprawdę pojawił się na Błoniach? Okazuje się, że wcześniej widowiska odbywały się na Plantach - już w 1832 roku.Opowiadamy, jak...

12/05/2026

Vivat Akademia! 🎓 Czy wiecie, że świętujemy dziś urodziny najstarszej polskiej uczelni?

Dokładnie 12 maja 1364 roku król Kazimierz Wielki założył Studium Generale – dzisiejszy Uniwersytet Jagielloński!

📜Oto 5 ciekawostek o początkach krakowskiej nauki, o których mogliście nie wiedzieć🙂

⚖️ Prawo i medycyna ponad teologię. Choć pertraktacje z papieżem trwały latami, uniwersytet ruszył bez... wydziału teologicznego! Król postawił na praktykę: prawo, medycynę i sztuki wyzwolone
🛡️ Studenckie super-przywileje. Żacy byli pod specjalną ochroną. Byli zwolnieni z opłat drogowych i ceł, a mieszkać musieli wyłącznie w „domach przyzwoitych”.

⚖️ Własny sąd. Rektor miał władzę sędziowską nad studentami w sprawach cywilnych. Tylko najcięższe przewinienia (jak rozbój czy gwałt) trafiały przed sąd biskupi lub królewski.

📍 Uniwersytet na Kazimierzu? To był plan króla! Budynki akademii miały stanąć w okolicy dzisiejszego Placu Wolnica, a nie w centrum Krakowa. Do dziś przypomina o tym tablica pod numerem 11.

💎 Królewska pomoc.Po śmierci Kazimierza uczelnia podupadła. Uratowały ją dopiero starania Władysława Jagiełły i Jadwigi Andegaweńskiej. Jadwiga na odnowienie uczelni zapisała w testamencie cały swój osobisty majątek, w tym biżuterię i szaty.

I tak, dzięki wizji króla i hojności królowej, Kraków stał się sercem nauki w tej części Europy.

✨🔎 Chcecie poznać więcej mrocznych i fascynujących historii z akademickich murów?Zapraszam na wycieczkę tematyczną: "Tajemnice Dzielnicy Uniwersyteckiej"! 👣 Wybierzcie się ze mną w podróż śladami dawnych żaków i profesorów.

10/05/2026

Kraków otwiera swoje bramy! 🗝️✨

Czy wiedzieliście, że po ponad 300 latach do Barbakanu wraca dawny, uroczysty ceremoniał?

To nie tylko pokaz dla turystów, to żywa historia, która znów pulsuje w sercu miasta. Wszystko zaczyna się pod Kościołem Mariackim, skąd rusza wyjątkowy orszak: hejnalista, klucznik i strażnicy miejscy.

Przy dźwiękach dzwonka i fanfary „Cracovia Civitas”, Brama Kleparska w Barbakanie (Rondlu ) staje przed nami otworem. To piękny symbol Krakowa jako miasta otwartego i gościnnego.

Dawny Kraków był otoczony murami obronnymi. Do miasta prowadziło osiem bram, a jego bezpieczeństwa broniło 47 więź obronnych oraz Barbakan.

Bramy otwierano rano, a zamykano po zachodzie słońca. Otwarcie bram oznaczało, że miasto rozpoczyna swoje codzienne życie. Gdy mury zostały zburzone, obyczaj zanikł.

Pierwsze otwarcie odbyło się wczoraj, 9 mają 2026 roku. Od tego momentu ceremoniał będzie praktykowany każdego dnia, za wyjątkiem poniedziałków.