15/10/2026
86. Rocznica powstania Batalionów Chłopskich.
Część trzecia
Ludowy Związek Kobiet
Ludowcy to nie tylko mężczyźni, lecz i liczne, aktywne kobiety. Działające w szeregach SL, ZMW Wici, czy Ludowego Związku Kobiet i Zielonego Krzyża — w czasie niemieckiej okupacji. Kobiety stanowiły ważny i istotny element pośród ludowych działaczy Stronnictwa Ludowego. Mowa tutaj o wspomnianym Ludowym Związku Kobiet, powstałym w 1942 r., który wówczas był prężną organizacją na naszym terenie, obok Batalionów Chłopskich. To z tej organizacji wywodziły się działaczki - siostry Zielonego Krzyża niosące pomoc rannym żołnierzom, ale też lokalnej społeczności. Należy wspomnieć przede wszystkim: o Janinie Juraś - Szymańskiej, która nie rozstawała się nigdy z pistoletem, spała z nim pod zagłówkiem. Pełniła funkcję okręgowej kierowniczki sióstr „Zielonego Krzyża”. Czy o Genowefie Kijance - Chruścickiej, która była wówczas przewodniczacą Ludowego Związku Kobiet w Dubiecku. Wymienić także należy inne przedstawicielki kierownictw gminnych LZK: Bronisława Brzozowska „Kwiatek” (ze wsi Nienadowa) gmina Dubiecko; Kazimiera Buratyn„Czarna” (z Orłów) - gmina Orzechowce; Rela Kucharska „Róża” (potem Doroszowa ze wsi Babice) - gmina Krzywcza; Stanisława Łapińska „Wesoła” (ze wsi Wyszatyce) gmina Żurawica; Władysława Kozłowska „Zośka”, ze wsi Małkowice; Balbina Anioł, członkini LZK w Orłach; Zofia Jankowska „Płacząca”.
Genowefa Kijanka „Ewa” - przewodnicząca kierownictwa powiatowego Ludowego Związku Kobiet pochodziła z niezamożnej rodziny chłopskiej z miejscowości Nienadowa. W okresie międzynarodowym aktywnie uczestniczyła w działalności Związku Młodzieży Wiejskiej „Wici” i Stronnictwa Ludowego. W roku 1937 została wybrana do Zarządu Powiatowego Związku Młodzieży Wiejskiej RP „Wici”. Przygotowanie do działalności społecznej i politycznej zdobyła na Wiejskim Uniwersytecie Orkanowym w Gaci przeworskiej, prowadzonym przez Ignacego Solarza. Po zakończeniu kursu w Uniwersytecie jeszcze z większym zapałem pracowała w organizacji młodzieży wiejskiej aż do wybuchu wojny 1939 r. W czasie okupacji od pierwszej chwili rozpoczęcia działalności konspiracyjnej przez ludowców Kijanka włączyła się do tej pracy i oddała swój dom dla potrzeb organizacji. Stał się on głównym ośrodkiem pracy „Rocha” na terenie całej gminy Dubiecko.
Janina Juras „Czarna” - kierowniczką wydziału sanitarnego LZK - Zielonego Krzyża. Wspomina jej siostra Józefa Juraś - Miśniakiewicz: „Do Śliwnicy - rodzinnej wsi przyjechaliśmy w 1941 roku z Borysławia, aby uniknąć wywiezienia na roboty do Niemiec. Wkrótce po przyjeździe, mimo że miałam wtedy zaledwie 16 lat, podjęłam działalność konspiracyjną. Mając za sobą krótki kurs sanitariuszek jeszcze w Borysławiu, przystąpiłam do szkolenia dziewcząt, bowiem powierzono mi zorganizowanie pomocy medycznej dla okolicznych oddziałów B*h Zebrałam 40 - osobową grupę dziewcząt, które po okresie przygotowawczym, złożyły przysięgę. Tak powstał oddział sióstr „Zielonego Krzyża” przy Batalionach Chłopskich. […]. Spełniałyśmy również rolę łączniczek. Na przykład do naszego domu dostarczana był konspiracyjna prasa. Dziewczyny z „Zielonego Krzyża” roznosiły ją po okolicznych wsiach do zaufanych ludzi (…). Nasze sanitariuszki nie nosiły w zasadzie broni, przechodziły tylko przeszkolenie z posługiwania się nią. Z pistoletem natomiast nie rozstawała się moja siostra Janina Juraś - Szymańska”.
Janina Juras „Czarna” zapadła chyba na zawsze w pamięć wszystkich konspiracyjnych działaczy, którzy z nią w tamtych latach współpracowali lub się tylko z nią zetknęli. Uderzało w jej postawie bezgraniczne oddanie i chęć służenia Sprawie wszelkimi sposobami i ze wszelkich sił.
Janusz Dachnowicz
Roman Kisiel „Sęp” „Bez Munduru My Żołnierze”. [1939 - 1944]
Zbigniew Ziembolewski: „Gnały nas wichry wojny”. Przemyśl 2002 r.
Foto - Członkinie Ludowego Związku Kobiet na Święcie Ludowym w lasach nienadowskich.
