17/09/2026
Dzisiaj ciekawostka z Zamościa :)
Jednym z ważniejszych zabytków "miasta idealnego" jest renesansowa synagoga, która - co ciekawe - jest jedyną w Polsce bożnicą zbudowaną przez Sefardyjczyków. Większość bowiem polskich Żydów to byli posługujący się jidysz i wywodzący się z terenu dzisiejszych Niemiec Aszkenazyjczycy. Cóż więc robili w Zamościu Żydzi z Półwyspu Iberyjskiego, którzy i mówili innym językiem (ladino) i mieli odmienne tradycje kulturowe?
Otóż twórca Padwy Północy - Jan Zamoyski - chciał, aby jego miasto było bezpieczne, piękne, mądre i bogate, czyli po prostu idealne ;) Dlatego sprowadził do Zamościa właśnie Sefardyjczyków, którzy trudnili się handlem luksusowymi towarami i, co więcej, posiadali rozległe kontakty, wysoki kapitał, a także lepsze wykształcenie. Nie bez znaczenia był również fakt, iż byli oni niezależni od struktur krajowych, w tym nie podlegali pod Sejm Czterech Ziem, czyli naczelny organ samorządu żydowskiego w Rzeczypospolitej. Tak na marginesie - siedziba tego sejmu była w Lublinie.
W późniejszym czasie Zamość zaczęli masowo zasiedlać również biedniejsi Aszkenazyjczycy i z czasem całkowicie zdominowali, a wręcz wchłonęli społeczność sefardyjską. Niemniej piękna renesansowa synagoga w Zamościu do dzisiaj pozostaje sefardyjskim śladem na mapie naszego kraju.