19/08/2026
📸 GENEALOGICZNA PEREŁKA:
Jak olsztyński fotograf poślubił bratanicę bohatera Warmii!
Przeglądając dawne księgi metrykalne, można natknąć się na prawdziwe historyczne skarby, jak ten poniżej.
W zapowiedziach przedślubnych z 1907 roku zapisano:
„Czcigodny młodzieniec August Gems, fotograf z Olsztyna, syn rentiera Augusta Gemsa z Kabikiejm Dolnych, oraz czcigodna panna Maria Weichsel, córka rentiera Teodora Weichsela z Pieniężna”.
Z pozoru to zwykła informacja o ślubie mieszczan, lecz gdy zaczniemy łączyć kropki, ta krótka wzmianka otwiera drzwi do fascynującej historii Warmii.
Kluczową postacią staje się tu ojciec panny młodej – Teodor Weichsel z Pieniężna (ówczesnego Melzaku), który był rodzonym bratem jednej z ważniejszych postaci w historii regionu – ks. Augustyna Weichsela, legendarnego proboszcza Gietrzwałdu w latach 1869–1909. Oznacza to, że wychodząca za mąż Maria była bratanicą słynnego duchownego, a olsztyński fotograf August Gems, prowadzący swoje słynne atelier przy dawnej Hindenburgstraße (dzisiejsza ulica 1 Maja), stał się jego powinowatym.
Sam wuj panny młodej, ks. Augustyn Weichsel, to postać pomnikowa – był bezpośrednim świadkiem i opiekunem wizjonerek podczas słynnych objawień Matki Bożej w Gietrzwałdzie w 1877 roku.
Choć z pochodzenia był Niemcem, angażował się po stronie katolickiej partii Centrum i w czasach ostrej germanizacji (Kulturkampf) stanowczo bronił prawa warmińskich dzieci do modlitwy w języku polskim. Za swoją niezłomność i opór wobec pruskich władz był prześladowany, a pod koniec 1877 roku został uwięziony w Olsztynie.
Zmarł zaledwie dwa lata po ślubie swojej bratanicy, 3 lutego 1909 roku, i został pochowany przy kościele w Gietrzwałdzie.
Nazwisko Weichsel zapisało się w historii Warmii jeszcze raz, kilkadziesiąt lat później, a tragiczne losy rodu splotły się z kolejnym kapłanem. Ks. Augustyn był bowiem dziadkiem stryjecznym ks. Brunona Weichsela (urodzonego w 1903 roku również w Pieniężnie), który w styczniu 1945 roku został brutalnie zamordowany przez wkraczających żołnierzy Armii Czerwonej.
W 2007 roku rozpoczął się proces beatyfikacyjny 46 męczenników z okresu II wojny światowej, ofiar komunizmu i narodowego socjalizmu, wśród których znajduje się właśnie ks. Bruno.
Odnaleziony dokument z 1907 roku pięknie pokazuje, jak lokalne akta łączą codzienne życie dawnych mieszkańców z wielkimi, dramatycznymi wydarzeniami. Historia jest fascynująca. Cenne znalezisko.
Jeśli są jakieś błędy merytoryczne w tej rekonstrukcji, proszę poprawiać.:)
Może kogoś to zainteresuje. Przeglądając księgi natrafiłem na zapowiedzi przedślubne z 1907 r. fotografa z Olsztyna Augusta Gemsa. Czytamy tam: „Czcigodny młodzieniec August Gems, fotograf z Olsztyna, syn rentiera Augusta Gemsa z Kabikiejm Dolnych, oraz czcigodna panna Maria Weichsel, córka rentiera Teodora Weichsela z Pieniężna”
