21/05/2026
„W CIENIU RUIN ZAMKU DYBÓW w TORUNIU" – WYJAZDOWE SPOTKANIE DYSKUSYJNEGO KLUBU KSIĄŻKI dla DOROSŁYCH z PRZEWODNIKIEM TURYSTYCZNYM, HISTORYKIEM WOJSKOWYM i PREZESEM TOWARZYSTWA NAUKOWEGO w GNIEWKOWIE, DAMIANEM SZYMONEM NITECKIM, 19 MAJA 2026 r.📚📘📚
We wtorek 19 maja 2026 r. członkowie Dyskusyjnego Klubu Książki dla Dorosłych uczestniczyli w wyjazdowym spotkaniu do Torunia. Naszą wspólną wyprawę rozpoczęliśmy od wizyty na tarasie widokowym nad Wisłą, skąd mogliśmy podziwiać malowniczą panoramę miasta i jego wyjątkowy klimat. Następnie udaliśmy się do ruin zamku Dybów – głównego punktu naszego spotkania. To właśnie tam zatrzymaliśmy się na dłużej, aby poznać fascynującą historię tego średniowiecznego obiektu oraz ciekawostki związane z jego dawnymi dziejami. Spacer wśród zabytkowych murów stał się doskonałą okazją do rozmów, wymiany refleksji i wspólnego odkrywania historii regionu.
Nasz nieoceniony przewodnik i zarazem prezes Towarzystwa Naukowego w Gniewkowie, Damian Szymon Nitecki opowiadał o historii i architekturze gotyckiego zamku Dybów. Został on zbudowany przez króla Polski, Władysława II Jagiełłę w latach 1424 – 1428. Budowa tego zamku była możliwa po tym, jak na mocy pokoju w Mełnie w 1422 r. Polska odzyskała tę nadwiślańską okolicę (Nieszawę (obecną Małą Nieszawkę), Murzynno i Orłowo w północnych okolicach Inowrocławia). Zamek miał ustabilizować sytuację w tym regionie. W memoriale krzyżackim z 1432 r. znalazło się stwierdzenie, że na mocy pokoju w Mełnie z 1422 r. Władysław II Jagiełło zobowiązywał się do niewznoszenia jakichkolwiek warowni, miasta lub zamku w odległości trzech mil od Torunia. Nie dotrzymał jednak tego uzgodnienia i natychmiast po przeciwnej stronie tego miasta w zasięgu strzału armatniego zbudował zamek Dybów i miasto Nieszawa. Już w 1424 r. przy zamku Dybów powstało konkurujące z krzyżackim Toruniem miasto, którą nazwano Nieszawą. W 1431 r. wojska Torunia i Krzyżaków zdobyły zamek Dybów i spaliły Nieszawę, jednakże wkrótce Krzyżacy wspomniany zamek odrestaurowali i osadzili w nim swoją załogę. Na mocy pokoju w Brześciu Kujawskim w 1435 r. zamek Dybów wraz z lewym brzegiem Wisły wrócił do Królestwa Polski. Następnie w 1452 r. król Kazimierz IV Jagiellończyk przyjął na zamku w Dybowie wielkiego mistrza krzyżackiego Ludwiga von Erlichshausena.
W 1454 r. król Polski, Kazimierz IV Jagiellończyk wydał w Nieszawie w pobliżu zamku Dybów tzw. przywilej nieszawski. Od 1456 r. zamek w Dybowie był siedzibą starostów królewskich. Położona obok zamku Nieszawa była niewygodnym konkurentem w handlu dla Torunia, więc na skutek żądania mieszczan toruńskich w 1460 r. przeniesiono mieszkańców Nieszawy o 30 km w górę Wisły, gdzie powstało miasto Nieszawa, zwane wówczas Nową Nieszawą. W zamku dybowskim gościli królowie polscy odwiedzający Toruń i Prusy Królewskie. To właśnie na owym zamku 19 października 1466 r. prowadzono wstępne rozmowy polsko – krzyżackie w sprawie zawarcia II pokoju toruńskiego, który następnie podpisano w I Dworze Artusa w Toruniu. Zamek należący do starostwa dybowskiego położony był w końcu XVI w. w powiecie inowrocławskim województwa inowrocławskiego. Znajdowała się tam też komora celna, co spowodowało częściowe przekształcenie założenia zamkowego na cele gospodarcze.
Podczas „potopu" szwedzkiego zamek Dybów został częściowo wysadzony przy pomocy ładunków prochowych przez wojsko szwedzkie w 1656 r. W 1703 r., podczas oblężenia Torunia przez Szwedów, z zamku ostrzeliwano miasto, dlatego też wojska polskie stacjonujące w mieście ostrzelały zamek, przez co zniszczono jego część mieszkalną od strony rzeki. Z kolei artyleria szwedzka uszkodziła wówczas Ratusz Staromiejski i zniszczyła doszczętnie I Dwór Artusa w Toruniu. W XVIII w. zamek Dybów był własnością rodu Dębskich, natomiast po II rozbiorze Polski w 1793 r. Prusacy otworzyli w nim gorzelnię. W 1813 r. czterdziestu żołnierzy francuskich pod dowództwem porucznika Savary wytrzymało w zamku Dybów trzymiesięczne oblężenie wojska rosyjskiego i pruskiego, kapitulując dopiero wraz z Toruniem. W 1848 r. w murach przebito nowe, widoczne do dzisiaj strzelnice. Zamek przetrwał do dzisiaj w postaci ruiny, zachowały się imponujące mury obwodowe, 2-kondygnacyjna wieża bramna i obwarowania. Badania wykopaliskowe na zamku Dybów w latach 1998 – 2001 prowadziła archeolog Lidia Grzeszkiewicz – Kotlewska. 17 lipca 2024 r. opiekę nad zamkiem Dybów przejęła Toruńska Agenda Kulturalna.
Na zakończenie naszej wizyty odwiedziliśmy przytulną restaurację „Waliza”, gdzie przy aromatycznej kawie i słodkim poczęstunku dzieliliśmy się swoimi wrażeniami oraz spostrzeżeniami z dzisiejszego spotkania DKK.
Wyjazd do Torunia upłynął w niezwykle miłej atmosferze i był doskonałą okazją do połączenia wspólnego odkrywania historii z rozmowami i integracją uczestników klubu. Z pewnością na długo pozostanie on w naszej pamięci jako wyjątkowe i inspirujące spotkanie.
Dziękujemy wszystkim uczestnikom DKK za obecność i wspólnie spędzony czas. Kolejne spotkanie już we wtorek 23 czerwca 2026 r.
Do zobaczenia!
Aneta Kasperek
