20/09/2026
Realizujemy przedstawiony tu wczoraj scenariusz. Nie czekając dłużej, piaskowcową chrzcielnicę z kościoła św. Jerzego w Gorzupi Dolnej uznajemy za przedgotycką i wykonaną zapewne około połowy XIV wieku. Tym samym obiekt wpisujemy do naszej bazy Przedgotyckich chrzcielnic kamiennych w Polsce na portalu chrzcielnice[dot]pl.
Chrzcielnica składa się z dwóch, powstałych zapewne w tym samym czasie głównych części - szerokiej, głębokiej misy oraz przysadzistej, gładkiej, cylindrycznej stopy.
Zewnętrzne ścianki misy są ozdobione regularnymi pionowymi wyżłobieniami, tworzącymi charakterystyczny motyw płaszczowy (tzw. kanelowanie). Dolna krawędź nacięć układa się w ostro zakończone ząbki.
Na górnej krawędzi misy widoczny jest dodany wtórnie metalowy uchwyt/ucho, który służył do mocowania zamknięcia drewnianej bądź metalowej pokrywy zabezpieczającej wodę święconą.
Ozdabianie kanelurami (inaczej kanelowanie) było najczęściej stosowane w architekturze klasycznej. Miało na celu nadanie kolumnie wrażenia lekkości. W porządku doryckim kanelury stykają się ze sobą, w porządku jońskim i korynckim przedzielone są ścieżkami.
Po upadku antyku tradycyjne, klasyczne kanelowanie kolumn architektonicznych niemal całkowicie zanikło. Jednak w okresie romańskim i gotyckim (XI–XIV w.) motyw ten powrócił - na niewielką jednak skalę - w zmienionej, bardziej surowej i uproszczonej formie w rzemiośle artystycznym i elementach wyposażenia wnętrz.
Kanelowanie przeżyło ogromny renesans w czasach nowożytnych. W renesansie i w baroku powrócono do ścisłych antycznych reguł architektonicznych. Zaczęto też dekorować w ten sposób meble (np. nogi stołów, szafy) oraz wyroby złotnicze.
W okresach tych i kanelowanie mis chrzcielnic uległo znaczącej ewolucji. W przeciwieństwie do surowych, głębokich żłobień średniowiecznych, renesansowe misy zyskały klasyczne, antyczne proporcje, lekkość oraz bogatszy detal.
Kanelury chrzcielnicy z Gorzupi Dolnej nie mają nic wspólnego ze zdobieniami renesansowymi. Uznajemy ją dlatego za wyrób średniowieczny.
Chrzcielnica z Gorzupi Dolnej nie posiada znanego nam odpowiednika na ziemiach polskich. Porównać ją można do XIII wiecznej chrzcielnicy w niemieckim Rahden, której stylowo wydaje się być najbliższa. Identyczne niemal kanelowanie ale wykonane wewnątrz czaszy posiada obiekt w Ciadoncha k. Burgos. Podobna jest także romańska chrzcielnica w Languilla k. Segowii. I XII-wieczna w Staunton w Anglii.
Co ciekawe, datowana na wiek XV, słynna chrzcielnica brata Luisa de León w Belmonte, posiada kanelury znacznie mniej ostre, charakterystyczne dla nadchodzącego renesansu.
fot. Zbigniew Janicki
**********
Oświadczenie autorów
Niniejsza publikacja, z racji zasięgu profilu romanizm.eu, na którym została zamieszczona, stanowi formę publicznego ogłoszenia, intencjonalnie udostępnionego odbiorcom z możliwością zgłaszania uwag, sprostowań oraz własnych opinii w przewidzianym do tego czasie.
Wraz z zakończeniem okresu aktywnej ekspozycji (okres do 7 dni od publikacji) zawarte w niej treści, wobec braku uzasadnionych zastrzeżeń stron trzecich, zostaną przeniesione za pośrednictwem stosownych mediów i narzędzi do powszechnego i otwartego obiegu informacyjnego.
Autorzy oświadczają, że proces gromadzenia, weryfikacji oraz redagowania danych stanowiących zawartość publikacji został przeprowadzony z zachowaniem najwyższej, profesjonalnej i należytej staranności, w oparciu o najlepszą dostępną wiedzę w momencie udostępniania.
Publikowane treści mają charakter informacyjny. Mimo dołożenia wspomnianej należytej staranności, autorzy nie ponoszą odpowiedzialności za ewentualne skutki interpretacyjne lub działania podjęte przez użytkowników końcowych.
