Warszawski Przewodnik

19/08/2026

Widok na Krakowskie Przedmieście i plac Zamkowy.

Na fotografii wykonanej na początku XX wieku widzimy fragment fasady kościoła pw. św. Anny oraz oddaloną od niej dzwonnicę kościelną, do której przylegała kamienica. Budynek ten był doskonale wyeksponowany i można go było podziwiać niemal z każdej strony. Dzięki swojemu usytuowaniu często stawał się tematem fotografii i stanowił nieodłączny element tej części Krakowskiego Przedmieścia.
Kamienicę datowano na początek XVIII wieku. Jej najbardziej znanym właścicielem był Filip Campioni — to właśnie od jego nazwiska pochodzi zwyczajowa nazwa budynku.

Charakterystycznym elementem kamienicy było zadaszenie kawiarni Pod Dzwonnicą, w której spotykali się artyści, kupcy i studenci. Jednym z jej bywalców był Artur Oppman, który uwiecznił wspomnienie o tym miejscu w wierszu:

„Głupstwo spoglądać w to, co było,
Mokrą od łez źrenicą.
Ale się dobrze gawędziło
W kawiarni Pod Dzwonnicą…”

Na fotografii utrwalono również kilka elementów ówczesnej miejskiej infrastruktury. W centrum kadru widoczny jest słup ogłoszeniowy, popularny od końca XIX wieku, a w oddali — zaprojektowany przez Stanisława Adamczewskiego — kiosk do sprzedaży gazet.

18/08/2026

Celem przebudowy pałacu Brühla w latach 30. XX wieku było stworzenie reprezentacyjnych wnętrz dla Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Bohdan Pniewski tuż za wejściem do pałacu stworzył obszerny westybul i klatkę schodową wiodącą na wyższe kondygnacje. Ściany wyłożono jasnopopielatym stiukiem. Marmurowe schody znajdowały się po lewej stronie. Ich kształt był podyktowany wymogami protokołu dyplomatycznego; na kolejnych spocznikach witano gości według rangi, sam minister witał ich na piętrze. Ciekawym rozwiązaniem było umieszczenie oświetlenia w alabastrowej balustradzie schodów. Nad schodami znajdował się szklany plafon, w metalowych, złoconych ramach, który przepuszczał rozproszone światło dzienne.
Fotografia Henryka Poddębskiego w zbiorach Muzeum Warszawy.

18/08/2026

Zaglądamy do Skolimowa. Willa „Wersal” w Skolimowie związana jest z jedną z największych gwiazd warszawskiej operetki - Wiktorią Kawecką. Kawecka była ikoną stylu. Nie brała udziału w popołudniowych próbach, bo dezorganizowały jej dzień pracy. Uwielbiała brylanty, których miała ponoć sporą kolekcję, ale najbardziej nietuzinkowy prezent sprawił jej warszawski cukiernik, Eugeniusz Gwizdalski. Primadonna została obdarowana willą. Wybudowany w 1909 r. dom swoją nazwę zawdzięczał firmie Gwizdalskiego – Versailles.

16/08/2026

Jedna z najpiękniejszych secesyjnych, warszawskich klatek schodowych. Schody wyłożone zostały białym marmurem. Ściany w górnej partii dekorowane są fryzem z gęstą roślinnością. Fryz ten to nic innego jak plątanina roślinnej wici i pędów. Kolejną rzeczą przyciągającą uwagę są główki kobiece należące do całego wachlarza secesyjnego detalu.

15/08/2026

Bitwa Warszawska stoczona przez Wojsko Polskie w dniach 13–25 sierpnia 1920, przez Edgara D’Abernon została określona osiemnastą z przełomowych bitew w historii Świata. Była przykładem bohaterstwa tysięcy żołnierzy, skautów i ochotników.

➡️"Straż nad Wisłą" pędzla Wojciecha Kossaka, 1925.

14/08/2026

13/08/2026

Zbudowana około 1904 r., dla znanego warszawskiego adwokata Alberta Klimpla, willa Anna przy ul. Żeromskiego jest niewątpliwie jednym z najciekawszych przykładów secesji w Konstancinie.

Projekt domu sporządził Jan Heurich Młodszy. Secesyjny charakter willi widoczny był w wysokiej jakości detalach architektonicznych, pierwotnym wystroju wnętrz, a przede wszystkim w typowym dla secesji wykroju otworów okiennych.

Charakterystycznymi elementami bryły są dwie symetryczne, dwukondygnacyjne werandy o secesyjnym rysunku, z wygiętymi szprosami oraz nerkowym wykrojem okien drugiej kondygnacji. Wertykalizm willi podkreślają ryzality. Wschodni mieści klatkę schodową. Zachodni, boniowany i zwieńczony nadstawką z loggią, przyciąga wzrok podkowiastym wykrojami otworów, czerpiących z bogatego wachlarz form secesyjnych.

11/08/2026

Zakopane? Nie, to Skolimów. Do rozpromowania podwarszawskiego Skolimowa przyczynił się jeden z najbardziej znanych warszawskich redaktorów początku XX stulecia, Władysław Buchner. Przez ponad 50 lat był on redaktorem czasopisma „Mucha” – satyrycznego tygodnika związanego z endecją. Tygodnik był w rzeczywistości czasopismem polityczno-satyrycznym. Niektórzy autorzy „Muchy” pozostawali anonimowi, a i samo czasopismo w latach niepokojów społecznych 1905-1907 ukazywało się pod zmienionym, konspiracyjnym tytułem. W tym czasie represje wymierzone w prasę nie kończyły się na zamknięciu tytułu. W 1906 r. Władysław Buchner został zmuszony do opuszczenia Warszawy, ale w 1920 r. pracował w Urzędzie Propagandy Inspektoratu Armii Ochotniczej. Urząd skupiał wybitnych ludzi pióra i teatru. Obok Buchnera odnotować możemy tam nazwiska Żeromskiego, Makuszyńskiego czy Szyfmana. Zajmowali się redagowaniem pism, ulotek czy opracowywaniu treści plakatów. W 1903 r. na terenie Skolimowa powstała willa „Mucha” (ul. Moniuszki 7) zaprojektowana przez Jana Heuricha mł. Obiekt jest przykładem recepcji stylu witkiewiczowskiego i stanowi doskonały przykład połączenia murowanej formy z elementami snycerki, drewnianymi werandami oraz szczytami będącymi charakterystycznymi elementami tatrzańskiego budownictwa. Budowa willi przypadła na początek pobytu i pracy twórczej Heuricha w Warszawie. Zastosowanie w podwarszawskim letnisku nowego, bo przecież w tym samym czasie wprowadzanego przez Witkiewicza stylu było odważnym, ale bardzo udanym krokiem w poszukiwaniu i upowszechnianiu rodzi- mych form architektonicznych.

10/08/2026

Pałac Lubomirskich przy placu Żelaznej Bramy w XIX wieku bardzo często zmieniał swoich właścicieli. Jeszcze w 1828 roku rząd Królestwa Kongresowego nabył go z myślą o umieszczeniu w nim siedziby Centralnej Komisji Likwidacyjnej. W jego architekturze, nadanej mu w 1790 roku przez Jakuba Hempla, nie zachodziły wówczas większe zmiany.

W czasie powstania listopadowego w pałacu urządzono szpital wojskowy, co, jak można się domyślać, w dużej mierze przyczyniło się do jego dewastacji. Już po powstaniu i wojnie polsko-rosyjskiej pałac miał rozmaitych lokatorów. W latach 30. XIX wieku Komisja Rządowa Przychodu i Skarbu podjęła decyzję o przebudowie pałacu na kamienicę czynszową, a zadania tego miał się podjąć Fryderyk Adolf Schütz. Jego zadaniem była przebudowa parteru na lokale sklepowe, a pomieszczeń wyższych kondygnacji na niewielkie mieszkania. Prace nie doszły jednak do skutku, gdyż latem 1834 roku rząd Królestwa Polskiego sprzedał pałac finansiście Abrahamowi Simonowi Cohenowi.

Ze względu na swoje położenie pałac stanowił tło dla największego warszawskiego targowiska. Handel odbywał się również w pomieszczeniach pałacowych, a w arkadach przyziemia umieszczono stragany. W latach 80. XIX wieku w budynku mieścił się żydowski dom modlitwy, organizowano tu również zabawy taneczne. W związku z przyjętą funkcją pałac stopniowo zatracał swój reprezentacyjny charakter.

Dodatkowo w latach 20. XX wieku nieruchomość została znacznie zadłużona. W 1928 roku powstały projekty nadbudowy pałacu, której celem było zwiększenie jego kubatury, a co za tym idzie – uzyskanie większych dochodów. Projekty nadbudowy opracowano w pracowni Wacława Moszkowskiego. Z kilku wariantów zrealizowano ten zakładający nadbudowę pałacu o jedno piętro. W ten sposób zniweczono klasycystyczne dzieło Hempla.

Jeszcze przed wojną miasto planowało przywrócenie pałacowi jego wyglądu sprzed przebudowy. W 1938 roku stało się ono właścicielem nieruchomości. We wrześniu 1939 roku pałac został uszkodzony – zniszczenia objęły zarówno wnętrza, jak i duże partie murów.

Na fotografii widzimy Pałac Lubomirskich w latach 30. XX wieku. Za pałacem widoczna jest fasada wschodniej Hali Mirowskiej.