Warszawski Przewodnik

21/09/2026

Charakterystyczna kamienica Kestnera stojąca u zbiegu Krakowskiego Przedmieścia i ulicy Koziej powstała w roku 1837. Projektantem budynku był budowniczy miasta, Józef Lessel. Od strony pałacu Teodora Wessla kamienica posiadała ścięte narożniki. Okna środkowej osi, zarówno pierwszego jak i drugiego piętra były flankowane przez nisze z rzeźbami niestety nie znanego nam autora. W niszach na pierwszym pietrze zostały umieszczone posągi filozofów zaś wyżej popiersia na konsolach. Charakterystycznym elementem budynku były balkony pierwszego pietra umieszczone w ściętych narożnikach. Kamienica została nakryty blaszanym niskim dachem, który w okresie odbudowy zastąpiono mansardowym, wysokim dachem barokowym gdy tymczasem kamienica była dziełem późnoklasycystycznym. Z początkiem września 1837 roku w lokalu obejmującym parytet i piętro została otwarta cukiernia Laurentego Tosio, kusząca kawą, ciastkami i pączkami. Z czasem lokal zmienił właścicieli a zostali nimi Bott oraz Clotin prowadzący lokal przez kilka dziesięcioleci. Szyld z nazwiskami właścicieli widzimy na fotografii wykonanej przez Konrada Brandla z około roku 1890.
Po wojnie, kamienicę odbudowano ze zmianami, wspomnianego wcześniej dachu. Kamienica została też pozbawiona charakterystycznych balkonów. Przez całe powojenne dziesięciolecia gastronomiczne tradycje kultywowała kawiarnia „Telimena”.

➡️➡️Fotografia Maurycego Puscha ze zbiorów MW.

20/09/2026

19/09/2026

Według planów Pocztowej Kasy Oszczędności cała pierzeja ulicy Świętokrzyskiej od Jasnej aż po Marszałkowską miała być zajęta przez jej gmachy. W latach 1937-1938, według projektu Bolesława Szmidta i Józefa Vogtmana, w narożniku Marszałkowskiej i Świętokrzyskiej powstał nowy obiekt centrali PKO. Wewnątrz budynku komunikację zapewniała klatka schodowa, której schody do wysokości pierwszego piętra, podobnie jak podłogę westybulu, wyłożono wapieniem „Szewce jasne”. Ten rodzaj okładzin był chętnie stosowany ze względu na małą ścieralność. Na wyższych piętrach zastosowano schody lastrikowe w barwie jasnoszarej, na podłogach wyższych kondygnacji – granatowe linoleum, w dwóch odcieniach. Parter nowego gmachu zajęły westybul i sala kasowa. We wnętrzach zastosowano polskie wapienie – w westybulu „Barwinek”, „Dębnik” oraz alabaster biały i „Winnicę jasną”. Antresolę o opływowych liniach i kolumny w westybulu wykonano w stiuku. Z kolei kolumny w holu uzyskały głowice w kształcie mosiężnych polerowanych pierścieni. Identyczne zastosowano w gmachu Komunalnej Kasy Oszczędności przy ulicy Czackiego. Z polerowanego mosiądzu powstały także poręcze oraz elementy obudowy szybów windowych. Portal wejściowy od strony narożnika wykonano w mosiądzu polerowanym i miedzi patynowanej.

Westybul nowego gmachu PKO na fotografii Czesława Olszewskiego.

18/09/2026

Ulica Źródłowa na Mariensztacie na fotografii Tadeusza Przypkowskiego.

Ulica Źródłowa powstała na terenie dawnego wąwozu, którędy spływał strumień ze zbocza skarpy wiślanej. Ulica zabudowana przez lata mieszaną zabudową zarówno drewnianą jak i murowaną, była zamieszkana przez kupców i drobnych rzemieślników. Dzisiaj jest to alejka wiodąca od tunelu Trasy W-Z do rynku mariensztackiego.

17/09/2026

https://www.facebook.com/share/r/1Bu7p1eEm3/?mibextid=wwXIfr

17/09/2026

Projekt dwóch kamienic dla hr. Gustawa Ostrowskiego powstał w roku 1912. Ich autorem był Stefan Szyller. Kamienice zostały wzniesione na miejscu, pochodzących z II dekady XIX wieku, kamieniczek projektu Alfonsa Kropiwnickiego.

Najbardziej efektowny był budynek narożny z dwoma skrzydłami frontowymi od ulicy Świętokrzyskiej i Mazowieckiej. Szyller zaprojektował kamienicę wczesnomodenistyczną utrzymaną w duchu neoromantyzmu. Kamienica siedmioosiowa od strony ulicy Mazowieckiej posiadał na 6 osi płytki ryzalit. Trzynastoosiowa elewacja od ulicy Świętokrzyskiej była ożywiona szerokim ale również płytkim ryzalitem na osiach 5-9 . Ryzality zwieńczone były trójkątnymi szczytami.

W przyziemiu zaprojektowano osiem sklepów oraz przejazd bramy od strony ulicy Mazowieckiej. W narożniku architekt umieścił ośmioboczną niską wieżę z półkolistym wykuszem u styku elewacji. Zarówno przyziemie jak i naroża ryzalitów pokryła rustyka. Komunikację mieszkańców zapewniały klatki schodowe oraz elektryczne windy na głównej klatce schodowej oraz klatce służbowej w oficynie.

Kamienica projektu Stefana Szyllera wyglądała niezwykle malowniczo na co wpływ miała również dekoracja sztukatorska projektu Wiesława Kononowicza. Jak zauważył prof. Małgorzata Omilanowska ich inspiracji należy szukać w Warsztatach Krakowskich. Kamienica została spalona podczas wojny obronnej 1939 r. Jej resztki rozebrano około roku 1943.
Fotografia ze zniorów APW.

16/09/2026

Co zadecydowało o tym, że powieść Bolesława Prusa o enigmatycznym tytule, Lalka, determinuje nasze myślenie o XIX-wiecznej Warszawie?

Oprócz jej wielowarstwowości, która pozwala czytać ją wielokrotnie, w Lalce, jak zauważa Józef Bachórz, dokonuje się specyficzny i wieloznaczny awans przestrzeni miejskiej ku nowoczesności. Bolesław Prus uczynił nieśmiertelnym obraz miasta lat 70. XIX wieku, ukazując w Lalce panoramę Warszawy i warszawskiego społeczeństwa. Na tym tle autor rysuje różne środowiska, grupy społeczne i poszczególnych bohaterów, wśród których jeden staje się wręcz syntezą dziejów Polski XIX wieku. Z kart powieści wyłania się świat arystokratycznych salonów i ubogich ulic Powiśla oraz zlokalizowany gdzieś pośrodku sklep o pięciu witrynach.

W odnalezieniu się w przestrzeni dziewiętnastowiecznej Warszawy pomoże Państwu moją publikację „Warszawa śladami Wokulskiego” pozwalająca lepiej zrozumieć bohaterów i przestrzeń ich życia.

14/09/2026

W związku z dużym zainteresowaniem spacerami śladami „Lalki” Bolesława Prusa oraz licznymi pytaniami o możliwość ich organizacji, zapraszam do ich zamawiania.

Zapraszam zarówno grupy szkolne i zorganizowane, jak i osoby indywidualne.

Jeśli chcieliby Państwo zorganizować taki spacer dla swojej grupy zapraszam do kontaktu. Chętnie ustalę termin i szczegóły.

Fot: Konrad Brandel/ MW

13/09/2026

Kamienica przy ul. Filtrowej 68 należy do najbardziej rozpoznawalnych budynków warszawskiej Ochoty. Potężny dom czynszowy, będący dziełem Józefa Handzelewicza, powstał w latach 1925-1926. Był efektem współpracy architekta z Pocztową Kasą Oszczędności. Współpraca ta sięgała początku lat 20., a rozpoczęła się od propozycji PKO zaprojektowania centrali kasy u zbiegu Świętokrzyskiej i Jasnej.

PKO zamierzała wznieść zespół trzech budynków przy ulicy Filtrowej i placu Gabriela Narutowicza. Chociaż nie udało się zrealizować całego założenia, a Handzelewicz był autorem tylko jednego z budynków (kamienica pod numerem 70 została zaprojektowana przez Zygmunta Tillingera), to właśnie ten obiekt wyróżnia się do dzisiaj w pierzei zabudowy ulicy Filtrowej.

Czteropiętrowa kamienica składa się z domu frontowego oraz pięciu oficyn. Trzy z nich otaczają wewnętrzne podwórze. Dom frontowy nakryty był pierwotnie mansardowym dachem, co pozwoliło na umieszczenie w nim jeszcze jednego mieszkalnego piętra. Dwie dolne kondygnacje pokryto pasowym boniowaniem, tworzą one cokół dla wyższych kondygnacji. Najbardziej reprezentacyjny wystrój otrzymała strefa wejścia. W ukształtowaniu bramy architekt sięgnął do motywu serliany – rozwiązania, w którym duży otwór środkowy jest flankowany przez dwa mniejsze otwory. Orzeł umieszczony nad arkadą przejazdu, rozmieszczone symetrycznie rogi obfitości, głowy baranie nad bocznymi wejściami oraz rzeźby puttów z girlandami dopełniały wystroju architektonicznego reprezentacyjnego domu dochodowego Pocztowej Kasy Oszczędności i dziś czynią go jednym z najbardziej efektownych obiektów Starej Ochoty.

Kamienica przy ul. Filtrowej 68 zapisała się w historii powstania warszawskiego. 31 lipca 1944 r. ok. godz. 19 komendant Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej płk dypl. Antoni Chruściel „Monter” podpisał tu rozkaz rozpoczęcia walk powstańczych w Warszawie - na 1 sierpnia o godz. 17.

Fot: Henryk Poddębski/Polona