12/05/2026
ДАТЫ Й ПАДЗЕІ: ТРАВЕНЬСКІ ПЕРАВАРОТ
12 траўня-15 траўня 1926 г. у Польшчы адбылася сілавая зьмена ўлады, вядомая як Травеньскі пераварот. Галоўным ініцыятарам выступу быў Юзаф Пілсудзкі, і адданыя яму вайскоўцы. Пасьля перавароту канчаткова замацаваўся аўтарытэт Пілсудзкага як галоўнага кіраўніка дзяржавы, і Польшча пачала ўваходзіць у этап "санацыі", ці "аздараўленьня", які ініцыяваў маршал. За гэтым часам пачаў замацоўвацца сапраўдны культ асобы Юзафа Пілсудзкага.
Пілсудзкі быў незадаволены палітычнай нестабільнасьцю ў Польшчы(у 1918-1926 гг. урад зьмяняўся 16 разоў). Пасьля безвыніковай размовы паміж Пілсудзкім і прэзыдэнтам Станіславам Вайцяхоўскім (прэм'ерам быў Вінцэнт Вітас), верныя Пілсудзкаму войскі занялі пазыцыі ў Варшаве каля мастоў на Вісьле. Пасьля атакі верных ураду вайскаў у бок прыхільнікаў Пілсудзкага, у горадзе пачаліся вулічныя баі, а войскі Пілсудзкага, захапіўшы мост Кербедзя, пачалі займаць Варшаву ў паўднёвым кірунку.
Пераварот быў падтрыманы зьвязам чыгуначнікаў, павязаным з партыяй Пілсудзкага. Працоўныя абвясьцілі стачку, перакрыўшы перамяшчэньне ўрадавых сілаў з захаду краіны ў Варшаву, але дазволіўшы транспартаваньне войскаў, верных маршалу Пілсудзкаму. 12 і 13 траўня старшыня Сэйму Мацей Ратай зрабіў апошнюю спробу (безьпясьпяховую) перамоваў.
14 траўня Пілсудзкі ўзяў пад кантроль Варшаву. У выніку баёў загінулі 379 чалавек, каля 1000 атрымалі раненьні. Урад Вінцэнта Вітаса падаў у адстаўку, у тым ліку й прэзыдэнт Вайцяхоўскі. Прэзыдэнцкія паўнамоцтвы пераняў Мацей Ратай і прызначыў новы ўрад на чале з Казімірам Бартэлем, у якім Пілсудзкі стаў міністрам вайсковых спраў і генэральным інспэктарам узброеных сіл.
31 траўня Нацыянальны сход абраў Пілсудзкага прэзыдэнтам Рэспублікі Польшча, але ён адмовіўся заняць пасаду, рэкамэндаваўшы прафэсара Ігнацы Масьціцкага.
Пераварот фактычна паклаў пачатак 13-гадоваму аўтарытарнаму кіраваньню маршала Пілсудзкага , якое завяршылася з пачаткам Другой сусьветнай вайны.
У Варшаве, месцы стратаў падчас перавароту пазначаны памятнымі шыльдамі.
#1926