06/10/2026
"НЕСТАР" БЕЛАРУСКАЙ, ПОЛЬСКАЙ І ЛІТОЎСКАЙ ФАТАГРАФІІ
6 кастрычніка 1876 г. у вёсцы Асташын Наваградзкага павету нарадзіўся Ян Булгак - майстар мастацкай краязнаўчай фатаграфіі, "бацька польскай фатаграфіі", адзін з піянэраў мастацкай фатаграфіі, этнограф, фальклярыст. Яго творчасьць уважаецца часткай супольнай культурнай спадчыны Беларусі, Літвы й Польшчы.
Ян Булгак браў удзел у 174 міжнародных фотавыставах☝️
Першыя свае фатаздымкі Я. Булгак зрабіў у 1905 годзе, а ў 1908 годзе стварыў сваю фоталябараторыю ў сядзібе Пярэсіцы.
У 1911 годзе па прапанове мастака й сябра Булгака - Фердынанда Рушчыца, - Віленскі гарадзкі магістрат стварыў пасаду гарадзкога фатографа, на якую запрасіў Я. Булгака.
Я. Булгак атрымаў грунтоўны досьвед у Нямеччыне, пабываў у розных мастацкіх суполках, дзе пазнаёміўся з сымбалістамі і імпрэсіяністамі зь Нямеччыны й Францыі.
1915 годзе выйшаў альбом у 6 тамах «Літва ў здымках Яна Булгака», якія ён рабіў у 1905—1911 гадах, і дзе зьмешчана больш за 270 здымкаў. Сярод якіх Наваградак, Мір, Нясьвіж, Сьвіцязь, Крэва, Вялейка, Трокі.
Я. Булгак прадстаўнік піктаральнай плыні фотамастацтва. Галоўная тэма ягоных прац — брамы, завулкі, дахі, прырода і сьвятло, з максымальнай інтэграцыяй рэдкіх чалавечых постацяў у агульны пэйзаж і настрой. Фотаздымкі Булгака захоўваюць непаўторную аўру месца: адчуваньне прапорцыі і прасторы, уменьне працаваць са сьвятлом.
Найбольш вядомыя здымкі Булгака, зробленыя ў Беларусі, характарызуюцца ярка вызначанай этнаграфічнай скіраванасьцю: беларускія народныя тыпы, краявіды, вёскі («Беларус з-пад Клецка», «Вечар. Меншчына»).
Булгак - аўтар дзесяткаў артыкулаў пра беларускі фальклёр і краязнаўства («Экскурсіі на Сьвіцязь», «Велікодныя песьні на Меншчыне (валачобнікі)», і інш.)
У 1945 Ян Булгак пераехаў зь сям'ёй у Варшаву, дзе дакумэнтаваў ваенныя разбурэньні, зрабіў больш за 2000 здымкаў паваеннай Польшчы.
Пахаваны вядомы фотамастак на могілках Старыя Павонзкі ў Варшаве. Магіла адзначана эпітафіей - "Нестар польскай фатаграфіі".
