20/05/2026
20 maja 1792 roku poświęcony został Cmentarz Powązkowski
Cmentarz Powązkowski – narodowa nekropolia Warszawy
Cmentarz Powązkowski, nazywany często Starymi Powązkami, jest jedną z najważniejszych i najbardziej znanych nekropolii w Polsce. Znajduje się w warszawskiej dzielnicy Wola i od ponad dwóch stuleci stanowi miejsce pochówku wybitnych Polaków – artystów, naukowców, żołnierzy, polityków i bohaterów narodowych. Dziś Powązki są nie tylko cmentarzem, lecz także wyjątkowym zabytkiem historii i sztuki sepulkralnej.
Historia cmentarza
Cmentarz został założony 4 listopada 1790 roku z inicjatywy starosty Melchiora Szymanowskiego, który przekazał teren pod budowę nowej nekropolii. Powstanie cmentarza wiązało się z europejskimi zmianami sanitarnymi – cmentarze zaczęto przenosić poza centra miast. Powązki poświęcono 20 maja 1792 roku w obecności króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.
Na terenie nekropolii wzniesiono również kościół św. Karola Boromeusza, zaprojektowany przez włoskiego architekta Dominika Merliniego. Początkowo cmentarz zajmował niewielki obszar około dwóch hektarów, jednak wraz z rozwojem Warszawy był wielokrotnie powiększany. Obecnie ma powierzchnię około 43 hektarów.
Miejsce pamięci narodowej
Na Powązkach pochowano około miliona osób. Spoczywają tam uczestnicy powstań narodowych, żołnierze Armii Krajowej, twórcy kultury, uczeni i duchowni. Nekropolia stała się symbolem historii Polski ostatnich dwóch stuleci.
W czasie II wojny światowej cmentarz odegrał ważną rolę konspiracyjną. Na jego terenie działała Armia Krajowa, przechowywano broń oraz organizowano pomoc dla mieszkańców getta warszawskiego. Pod koniec wojny zniszczeniu uległ kościół i część zabudowań cmentarnych.
Powązki jako muzeum sztuki
Stare Powązki są również niezwykłą galerią rzeźby i architektury pod gołym niebem. Można tam zobaczyć zabytkowe kaplice, pomniki i nagrobki wykonane przez najwybitniejszych polskich artystów XIX i XX wieku. Spacer po cmentarzu przypomina podróż przez historię polskiej sztuki.
Od 1974 roku prowadzona jest coroczna kwesta na ratowanie zabytkowych nagrobków, zapoczątkowana przez Jerzego Waldorffa. Dzięki temu odnowiono setki cennych pomników.
Znaczenie współczesne
Dziś Powązki pozostają jednym z najważniejszych miejsc pamięci w Polsce. Każdego roku odwiedzają je tysiące warszawiaków i turystów, szczególnie w dniu Wszystkich Świętych. Nekropolia stanowi świadectwo historii Warszawy oraz losów wielu pokoleń Polaków.