07/02/2026
Plan Pabsta. A w zasadzie plany. Jeden sfinalizowany 6 lutego 1940 roku, kiedy naczelny architekt Warszawy, Friedrich Pabst, przedstawił projekt zburzenia większej części miasta i przekształcenie go w prowincjonalne miasto będące w rzeczywistości węzłem kolejowy, zamieszkałe przez grupę około 40 tysięcy Niemców zarządzających pełniącymi funkcje niewolnicze Polakami, którzy w ilości 100-130 tysięcy mieli zamieszkiwać getta znajdujące się po lewej stronie Wisły oraz na Pradze (ok. 30 tysięcy Polaków).
Plan ten był kilkukrotnie modyfikowany, m.in. w postaci realizowanego przez administrację niemiecką planu Otto, rozbudowującego infrastrukturę zakładów zbrojeniowych i węzła kolejowego oraz koszar Wehrmachtu oraz projektów Grossa i Nurnbergera, zmierzających do stopniowego zniszczenia miasta Warszawy.
Drugi z planów pojawił się w 1942 roku i zakładał zburzenie Starego Miasta i Zamku Królewskiego, budowę w tym miejscu Parteivolkshalle oraz Pomnika Germanii w miejscu rozebranej Kolumny Zygmunta.
Plany te są zazwyczaj kojarzone i podawane jako jeden, ale warto pamiętać, że były to ciągłe prace i zmieniające się projekty przekształcenia liczącego przed wojną milion 300 tysięcy mieszkańców miasta w miasto powiatowe, pozbawione wiele skarbów dziedzictwa narodowego.
Co ciekawe ostatnie odkrycia dokonane przez pana Jarosława Zielińskiego dowiodły, że zniszczenie miasta planowano już przed wojną. Potężny zbiór dokumentów, planów, zdjęć pokazujących nie obiekty militarne, ale przede wszystkim obiekty cywilne, stopień zagęszczenia miasta, drogi komunikacyjne, zabytki, kościoły szpitale miał pomóc w sparaliżowaniu, sterroryzowaniu i zniszczeniu Warszawy.
I to wszystko realizowano od pierwszych dni wojny oraz przez cały okres okupacji. Nawet przypadkowa śmierć Pabsta w zamachu przeprowadzonym przez żołnierzy konspiracji nie zatrzymała niszczących Warszawę Niemców kontynuujących swe dzieło do ostatnich dni swego pobytu w stolicy.