13/06/2026
Podziemia Kopalni Zabrze Wschód
W 1779 Dyrektorem Śląskiego Wyższego Urzędu Górniczego został Fryderyk Wilhelm von Reden i rozpoczął przygotowania do wznowienia wydobycia kruszców w rejonie Tarnowskich Gór oraz otwarcia Kopalni Fryderyk w 1784 oraz huty w 1786. W celu zabezpieczenia dostaw paliwa rozpoczęto poszukiwania. W 1790 Salomon Izaak znalazł pokłady węgla w rejonie Pawłowa i Łagiewnik, gdzie założono kopalnie państwowe z czasem nazwane Królowa Luiza i Król.
24.11.1790 Izaak odkrył pokłady w dolinie Czarniawki blisko Pawłowa i Zabrza. W 1791 rozpoczęto głębienie pierwszych szybów i ten rok uznaje się za początek kopalni. W 1811 nadano jej nazwę Królowa Luiza na cześć zmarłej królowej Luizy Augusty Wilhelminy Amalii z Meklemburgii - Strelitz żyjącej w latach 1776 - 1810 zwaną też Luizą Pruską. Jako księżniczka została żoną późniejszego króla Prus Fryderyka Wilhelma III Hohenzollern. Wraz z rozbudową kopalni w 1869 lub 1870 rozpoczęły się prace z udostępnianiem węgla znajdującego się we wschodniej części Kopalni. Zaczęto zgłębiać szyby Poremba 1 i 2. W 1875 zakończono budowę szybu Poremba 3, a w 1890 Poremba 4. Gdy eksploatacja objęła niemal całe pole kopalni zaczęto ją dzielić na pole wsch. i zach. Na początku XX wieku z 4 szybów 1,2 i 3 służyły do wydobycia. Szyby 1 i 2 o gł. 347m obsługiwały poziom 340m. Szy 3 o gł. 260 obsługiwał poziom 260m. Szyb 4 o gł. 347m służył do zjazdów załogi. Pomiędzy poziomami 260 i 340 istniał jeszcze poziom 300, z którego urobek opuszczany był na poziom 340. Ponadto Pole Wsch. posiadało szyb peryferyjny Herman będący szybem materiałowym oraz służącym do transportu ludzi, który obsługiwał północną część pola wydobywczego. Przy szybie zbudowano łaźnię i cechownię. W południowej części pola zbudowano szyb wentylacyjny Paweł o głębokości 245m. Był wyposażony w wentylator systemu Pelzer. Część zużytego powietrza była usuwana poprzez szyby wentylacyjne Pola Zach. Szybem 4 odpompowywano na powierzchnię wodę w ilości 7-8 m/min. Przy szybie zamontowano duże parowe pompy tłoczące o mocy 950 km każda. Na poziomie 340 istniał przekop po którym transport węgla i załogi odbywał się z użyciem lokomotyw spalinowych. Po podziale Śląska w 1923 kopalnia została włączona do koncernu Preussag utworzonego przez sejmu niemieckiego w 1910. W 1929 kopalnia została rozdzielona na dwie kopalnie Królowa Luiza Wschód i Zachód. W dalszym ciągu oba zakłady posiadały wspólne kierownictwo, dyrektora i wiele wspólnych urządzeń, a w szczególności ukończoną w 1939 wysoką na 41,5m płuczkę węgla. 24.01 1945 kopalnia została zajęta przez Armię Czerwoną, a przekazanie kopalni przez Wojskową Administrację Radziecką Centralnemu Zarządowi Przemysłu Węglowego nastąpiło w kwietniu 1945. Obie kopalnie weszły w skład Gliwickiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego, a nazwy zmieniono na Zabrze Wschód i Zabrze Zachód. Według ekspertyzy Kopalnia Zabrze Wschód w 1945 posiadała szyby 1a, 1b, 2,3 i 4 o głębokości od 320 do 660m. Ponadto posiadała szyb materiałowy Herman o gł. 316m, przy którym znajdowała się kotłownia oraz szyb wentylacyjny Paweł o gł. 340m. Kopalnia posiadała 3 poziomy wydobywcze 200, 340 i 400m. Do 1956 kopalnie działały osobno, jednak w dalszym ciągu korzystały ze wspólnych urządzeń i systemów jak instalacje podsadzkowe, wentylacja, płuczka. W 01.01.1957 połączono obie kopalnie pod nazwą Zabrze. 01.01.1976 połączono ją z Kopalnią Bielszowice pod nazwą Zabrze, a od 1983 nazwą Zabrze - Bielszowice stając się Ruchem 1. Jedną z największych inwestycji była budowa Szybu Poremba 5 ukończonego w 1968. W 1990 kopalnia wydobyła ok. 4 mln ton węgla przy zatrudnieniu ok. 10 tyś. osób. Lata 90 to początek zamierania kopalni wskutek wyczerpania złóż. W 1990 zasypano ostatni działający szyb na Polu Zach. a dyrekcję kopalni przeniesiono do Bielszowic. W dniu 01.03.1996 zarządzająca kopalnią Rudzka Spółka Węglowa postawiła Ruch Poremba w stan likwidacji. W styczniu 1997 wcielono potrzebne elementy kompleksu Ruch Poremba do Kopalni Bielszowice, a z nazwy Zabrze - Bielszowice pozostawiono Bielszowice. Ostatni węgiel wyciągnięto szybami Poremba 31.03.1998. W 2000 zakończono likwidację kopalni oraz zasypywanie szybów.
