14/11/2025
11 listopada to oczywiście Święto Niepodległości. Ale to również imieniny Marcina. Dlatego chcemy przypomnieć postać IV Ordynata na Zamościu - Marcina Zamoyskiego (ur. ok. 1637 roku, zm. 4 czerwca 1689 roku).
Był starostą bełskim, bolimowskim, płoskirowskim oraz rostockim. W 1659 r. został podstolim lwowskim a w 1679 r. wojewodą bracławskim. W 1682 r. został wojewodą lubelskim, natomiast 3 lata później podskarbim wielkim koronnym. Po bezpotomnej śmierci Jana „Sobiepana” ordynacja przeżywała okres niepokojów. Statut nadany ordynacji przez fundatora wykluczał od dziedziczenia kobiety. Mimo to siostra „Sobiepana” Zamoyskiego Gryzelda Wiśniowiecka oraz spadkobiercy drugiej jego siostry Joanny Barbary Koniecpolskiej wystąpili z roszczeniami spadkowymi, powołując się przy tym na ogólne zasady sukscesji obowiązujące w prawie polskim. Spór zaognił się kiedy przeciwko Wiśniowieckim oraz Koniecpolskim wystąpili przedstawiciele drugiej linii Zamoyskich, zgodnie ze statutem ordynacji, prawowity dziedzic. Gryzelda Wiśniowiecka nie czekając na prawne rozstrzygnięcie siłą zajęła majątek i użytkowała go do śmierci w 1672 r. W kilka miesięcy po jej śmierci w taki sam sposób majątek przejął jej siostrzeniec Stanisław Koniecpolski. Ostatecznie sejm w 1674 r. przyznał Ordynację Zamojską Marcinowi Zamoyskiemu. Marcin Zamoyski był najwierniejszym zwolennikiem polityki zagranicznej oraz krajowej Jana Sobieskiego. Był podskarbim wielkim królewskim i opiekował się skarbem państwa, ściągał podatki, wypłacał żołd, pensje, zarządzał mennicą, cekhauzami. Jego oszczędne rządy w ordynacji z czasem zaczęły przynosić spore zyski. Zakładał nowe wsie, osady, folwarki i miasta. W 1688 r. w skład ordynacji wchodziło 9 miast, 60 folwarków oraz 168 wsi. Zmodernizował urządzenia forteczne Zamościa. Był drugim fundatorem i odnowicielem majątku ordynackiego i dał początek „młodszej” linii ordynatów. Dzięki niemu Akademia Zamojska otrzymała część uprzednio utraconych funduszy.
