09/02/2023
พระพุทธรูปทรงเครื่อง วัดโพธิ์เผือก อ.บางกรวย จ.นนทบุรี พระเจ้าทรงเครื่อง คืออะไร ทำไมต้องทรงเครื่อง
พระพุทธรูปในเมืองไทยนั้น มีมากมายหลากหลายสกุลช่าง ทั้งสุโขทัย ทวารดี อยุธยา นนทบุรี รัตนโกสินทร์ ล้านช้าง ล้านนา เป็นต้น
แต่ที่โดดเด่นเป็นสง่าที่สุดเห็นจะไม่พ้น พระพุทธรูป"ทรงเครื่อง" ที่ถือกำเนิดเกิดขึ้นในคติของอยุธยา เหตุใดถึงเป็นเช่นนั้น?
ย้อนไปในสมัยอยุธยา เราแบ่งพุทธลักษณะของพระพุทธรูปเอาไว้เบื้องต้นดังนี้ ศิลปะอยุธยาตอนต้น ตอนกลาง และตอนปลาย พระทรงเครื่องนั้นแบ่งเป็นสองแบบคือ ทรงเครื่องใหญ่และทรงเครื่องน้อย
พระทรงเครื่องน้อยนั้น พบมากในช่วงอยุธยาตอนกลาง คือเป็นองค์พระที่เริ่มสวมชฏา มีสร้อยคอ ทองกร กำไล ประดับอยู่ เป็นต้น
แต่พระ "ทรงเครื่องใหญ่" นั้นถือกำเนิดในช่วงอยุธยาตอนปลายนับแต่สมัยพระเจ้าปราสาททอง ปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์ปราสาททอง
ในคติโบราณ พระมหากษัตริย์เปรียบเสมือนจักรพรรดิราช คือผู้เป็นใหญ่สูงสุดในแผ่นดิน ยากที่จะมีผู้ใดเสมอเหมือน การแผ่พระราชอำนาจนอกจากการสร้างความแข็งแกร่งทางการทหารแล้ว การศาสนาก็มีส่วนสำคัญไม่น้อย
ในยุคของพระเจ้าปราสาททอง พระองค์มีความเชื่อถือในเรื่องของพิธีกรรมและขนบจารีตทางพระเวทย์วิทยาคุณเป็นอย่างมาก จึงทรงนิยมสร้างพระทรงเครื่องใหญ่ คือพระพุทธรูปที่แต่งองค์ทรงเครื่องเต็มยศ อย่างพระมหากษัตริย์ หรือเรียกอีกอย่างว่า "ปางทรมานท้าวมหาชมภู" เพราะอิงจากไตรภูมิแล้วได้มีเรื่องกล่าวว่า ในสมัยพุทธกาลพระพุทธเจ้าทรงการเสด็จไปเทศนาเผยแพร่ธรรมแก่ท้าวมหาชมพู ตัวของพญาชมพูบดีผู้มีฤทธิ์เดชมาก มีความริษยาพระเจ้าพิมพิสาร เพราะทรงมีปราสาทงดงามกว่าปราสาทของพระองค์ จึงมารุกรานข่มเหง จนพระเจ้าพิมพิสารต้องหนีไปพึ่งพระบารมีของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระพุทธองค์ทรงเนรมิตพระองค์เองเป็นพระเจ้าราชาธิราชที่งดงามดุจท้าวมหาพรหม และรับสั่งให้ท้าวสักกเทวราชแปลงเป็นราชทูตไปทูลเชิญพญาชมพูบดีมา พญาชมพูบดีตกตะลึงในความงดงามและความยิ่งใหญ่แห่งพระนครของพระราชาธิราช พระพุทธองค์ทรงให้โอกาสพญาชมพูบดีแสดงอิทธิฤทธิ์ แต่ก็พ่ายต่อพระพุทธองค์ จึงทรงบันดาลให้ทุกสิ่งกลับคืนสู่สภาพเดิมและทรงแสดงธรรมโปรด จนพญาชมพูบดีเบื่อหน่ายในราชสมบัติอันไม่ยั่งยืน ทูลขออุปสมบท พระพุทธองค์ทรงประทานเอหิภิกขุอุปสัมปทาแก่พญาชมพูบดี
จากตำนานเรื่องนี้เอง พระพุทธรูปจึงกลายมาเป็นสัญลักษณ์ตัวแทนของพระมหากษัตริย์ในสมัยอยุธยาอีกด้วย พระทรงเครื่องที่สวยที่และใหญ่ที่สุดในอยุธยา ประดิษฐานอยู่ที่วัดหน้าพระเมรุ มีพระนามว่า "พระพุทธวินิจพิชิตมารโมลีศรีสรรญเพชรบรมไตรโลกนาถ" ถือว่าเป็นพระทรงเครื่องใหญ่ที่สวยงามอลังการมากที่สุดในเมืองไทย
นอกจากนี้ยังปรากฏว่ามีการสร้างพระทรงเครื่องกระจายอยู่ตามเขตต่างๆทั่วจังหวัดพระนครศรีอยุธยา เช่น หลวงพ่อสุขสัมฤทธ์ วัดตูม หลวงพ่อทรงธรรม วัดใหม่ประชุมพล หลวงพ่อสังวาลย์มงคล วัดท่าตอ เป็นต้น นอกจากนี้ยังพบพระทรงเครื่องกระจายไปทั่วเขตภาคกลางและอีกหลายจังหวัด ซึ่งคตินี้ส่งมายังกรุงรัตนโกสินทร์ในปัจจุบันอีกด้วย
คติโบราณการสร้างพระทรงเครื่องนั้น หมายถึงชัยชนะเหนืออริราชศัตรูหมู่มาร แฝงด้วยความเชื่อเรื่องของความเป็นมหาอำนาจ และความมั่งคั่งประกอบด้วย ธนสมบัติ และราชสมบัติ ซึ่งเป็นคติที่มีมาตั้งแต่ยุคกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี
ขอขอบคุณภาพจากคุณ ดุสิต รักษา และข้อมูลจากเพจ ไสยไสย วิทยา #ล้ำสมัยผัดไทยบางขนุน นนทบุรี ขอบคุณค่ะ
