27/10/2026
พระรูป สมเด็จพระสังฆราช (สุก ญาณสังวร)
พระรูปสมเด็จพระอริยวงษญาณ (สุก) องค์นี้ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้สร้างขึ้นเป็นที่บรรจุพระอัฐิธาตุสมเด็จพระสังฆราชพระองค์นั้น เดิมประดิษฐานอยู่ที่หอพระนาก วัดพระศรีรัตนศาสดาราม
ต่อมาในรัชกาลที่ ๔ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้แห่ไปประดิษฐาน ณ พระวิหารวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ ก่อนที่จะย้ายมาประดิษฐานไว้ภายในพระอุโบสถวัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ ในสมัยรัชกาลที่ ๕
สมเด็จพระอริยวงษญาณ (สุก) ประสูติในสมัยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ เมื่อปี พ.ศ. ๒๒๗๖ อุปสมบทอยู่ที่วัดท่าหอย คลองปทาคูจาม กรุงเก่า
ในสมัยรัชกาลที่ ๑ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช อาราธนาลงมาครองวัดพลับ หรือวัดราชสิทธาราม พระราชาคณะเป็นพระราชาคณะฝ่ายวิปัสสนาที่ “พระญาณสังวรเถร” ทั้งยังเป็นพระราชกรรมวาจาจารย์ของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท กรมพระราชวังบวรสถานพิมุข และเป็นพระราชอุปัธยาจารย์ของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ครั้งทรงผนวชเป็นสามเณร
ในสมัยรัชกาลที่ ๒ ทรงพระกรุณาโปรดสถาปนาขึ้นเป็นสมเด็จพระราชาคณะวิปัสสนา มีราชทินนามว่า “สมเด็จพระญาณสังวร อดิศรสังฆเถรา สัตวิสุทธิจริยาปรินายก สปิฎกธรา มหาอุดมศีลอนันต์ อรัญวาสี สถิตย์ในราชสิทธาวาศวรวิหาร พระอารามหลวง”
ครั้งนั้น ในการพระราชพิธี ทรงพระกรุณาโปรดให้สมเด็จพระญาณสังวร นั่งหน้าสมเด็จพระสังฆราช (มี) ด้วยมีพรรษาอายุยิ่งกว่า ทั้งที่ไม่ได้เป็นสมเด็จพระสังฆราชก่อน เพราะพระองค์ท่านไม่ได้เป็นพระราชาคณะฝ่ายคันถธุระ
ต่อมาเมื่อสมเด็จพระสังฆราช (มี) สิ้นพระชนม์ ทรงมีพระราชดำริจะทรงตั้งสมเด็จพระพนรัตน (อาจ) วัดสระเกศ ขึ้นเป็นสมเด็จพระสังฆราช แห่มาอยู่วัดมหาธาตุแล้ว แต่เกิดข้ออธิกรณ์ว่าชอบหยอกเอินศิษย์หนุ่มด้วยกิริยาไม่สมควรแก่สมณสารูป เมื่อชำระได้ความเป็นสัตย์ อธิกรณ์ไม่ถึงเป็นปาราชิก จึงเป็นแต่ให้ถอดเสียจากตำแหน่งพระราชาคณะและเนรเทศไปจากพระอารามหลวง ตำแหน่งสมเด็จพระสังฆราชนั้น ทรงพระราชดำริว่า สมเด็จพระญาณสังวร (สุก) เป็นสมเด็จพระราชาคณะผู้ใหญ่ ทรงเป็นพระอาจารย์ และเป็นที่เคารพในพระราชวงศ์ จึงโปรดให้แห่สมเด็จพระญาณสังวร (สุก) มาสถิต ณ วัดมหาธาตุ เมื่อ พ.ศ. ๒๓๖๓ และทรงสถาปนาขึ้นเป็นสมเด็จพระสังฆราช ดังมีพระนามในคำประกาศว่า
“สมเด็จพระอริยวงษญาณ ปริยัติวราสังฆราชาธิบดี ศรีสมณุตมาปรินายก ติปิฎกธราจารย์ สฤทธิขัติยสารสุนทร มหาคณฤศร วรทักษิณาสฤทธิสังฆาราม คามวาสี อรัญวาสี เปนประธานถานาทุกคณานิกร จัตุพิธบรรพสัช สถิตย์ในพระศรีรัตนมหาธาตุบวรวิหาร พระอารามหลวง” เมื่อวันพฤหัสบดีที่ ๑๔ ธันวาคม พ.ศ. ๒๓๖๓
สมเด็จพระอริยวงษญาณ (สุก) สิ้นพระชนม์เมื่อวันพฤหัสบดีที่ ๒๙ สิงหาคม พ.ศ. ๒๓๖๕ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย พระราชทานพระโกศทองใหญ่ให้ทรงพระศพ เมื่อตั้งที่พระเมรุท้องสนามหลวง
ในสมัยรัชกาลที่ ๓ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้หล่อพระรูปสมเด็จพระสังฆราช ๒ องค์
๑) องค์เล็กหล่อด้วยเงินกะไหล่ทองเนื้อแปด สำหรับไว้ทรงบูชาในหอพระสุราลัยพิมาน (หอพระเจ้า) เมื่อวันที่ ๕ เมษายน พ.ศ. ๒๓๗๒
๒) องค์ใหญ่ ทรงมีพระราชโองการให้ หลวงเทพรจนา เจ้ากรมช่างปั้นซ้าย หล่อพระรูปนี้ขึ้นเมื่อวันพุธที่ ๒๘ สิงหาคม พ.ศ. ๒๓๘๗ สำหรับบรรจุพระอัฐิธาตุประดิษฐานไว้ที่หอพระนาก วัดพระศรีรัตนศาสดาราม ต่อมาในรัชกาลที่ ๔ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้แห่ไปประดิษฐาน ณ พระวิหารวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ ก่อนที่จะย้ายมาประดิษฐานไว้ภายในพระอุโบสถวัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ ในสมัยรัชกาลที่ ๕
นอกจากนี้ ยังมีพระรูปที่บรรจุพระอัฐิธาตุของสมเด็จพระอริยวงษญาณ (สุก) อีกองค์หนึ่งที่วัดราชสิทธาราม แต่ไม่ปรากฏหลักฐานว่าสร้างมาแต่รัชกาลที่ ๒ หรือรัชกาลที่ ๓
เรื่องและภาพ ศรัณย์ ม.