05/05/2020
KLASİK MUSİKİMİZİN EN BÜYÜK BESTECİSİ
1778 – 1846
Klasik Türk Müziği dünyanın en gelişmiş müzik türleri arasında gösteriliyorsa bunu İsmail Dede Efendi’ye borçluyuz. Babası müdürdarlık yapmış Süleyman Ağa, İstanbul’a yerleştiğinde bir Acem Hamamı satın alarak işletmeye başlayan babası Süleyman Ağa’nın bu işi dolasıyla Hamamizade lakabını alan Dede Efendi, henüz ilkokulda iken sesinin güzelliğiyle bestekar Uncuzade Mehmet Efendi’nin dikkatini çeker. Böylece musiki derslerine başlar. 📌
Dede Efendi yedi yılın sonunda köklü bir müzik geleneğine sahip Yenikapı Mevlevihanes’nde Şeyh Ali Nutki Dede’den ders alarak eğitimini sürdürdü. Mevlevihane’de çilesini doldurup “Dede” unvanı aldı. Çiledeyken dile gelen “ Zülfündedir benim baht-ı siyahım” besteleri büyük merak uyandırdı, 3.Selim saraya çağırttı ve kendisinden dinledi ve Sarayda sazendelerin arasına girmeye hak kazandı. Fakat Ali Nutki Dede’nin ölümü ardından da üç yaşındaki oğlunun vefat etmesi onu üzüntüye boğdu. Oğlunun arkasından bestelediği “Bir gonca femin yaresi vardır ciğerimde” diye başlayan eseri Türk müziğinde ilk kez kişisel bir konunun işlendiği eser olarak tarihe geçti. 📌
2.Mahmut ve Abdülmecid döneminde sarayda ağırlanan, fasıllarda hanendelik yapan Dede Efendi’nin sarayın usta sesi oldu, 500’den fazla eseri müziğimize kazandıran Dede Efendi’nin bugüne ancak 268 eseri ulaşabildi. Dede Efendi’yi bu müziğin zirvesine yerleştiren özellik, müziğin bütün müzik türlerini kapsaması ve Türk müziğin en geniş ve ileri noktaya taşımasıydı. Ney üfleyen büyük bestekar, sultan-i yegah, neveser, saba-buselik, hicaz-buselik, ve araban-kürdi gibi müzik makamları bulmuş ve bunları ilk kez kendisi kullanmıştır. En güçlü yapıtları arasında Mevlevi ayinleri sayılabilir. 69 yaşında gittiği Hac’da vefat eden ve Mekke’ye gömülen Dede Efendi, klasik repertuarda en çok yapıtı olan bestecidir. 📌
Dede Efendi’nin Evi’ne konuk olabilirsiniz
İstanbul’daki evi bugün müze halinde kullanılmaktadır. Ahırkapı’ya doğru giderken Hamamizade Dede Efendi’nin tarihi evi karşınıza çıkar. Burada Dede Efendi’nin hatırası için her cumartesi, Türk halk ve sanat müziği konserleri düzenlenmektedir. 🙏
Sevgilerimle
Numan Çakmak