07/21/2026
Historia papieskich kamieni w Pomniku Waszyngtona w Waszyngtonie
Skąd w ogóle wzięły się kamienie pamiątkowe wewnątrz obelisku?
Budowa Pomnika Waszyngtona w centrum Waszyngtonu trwała kilka dekad XIX wieku i wielokrotnie stawała w miejscu z powodu braku funduszy. Jednakże nawet w latach, gdy prace budowlane były wstrzymane, organizacja, której misją było wzniesienie tego pomnika (Washington National Monument Society) zaczęła przyjmować pamiątkowe bloki i tablice kamienne od innych organizacji, władz stanowych, plemion indiańskich, a później nawet rządów zagranicznych. Każdy dar był symbolem szacunku do Jerzego Waszyngtona, sympatii wobec nowopowstałej republiki i jednocześnie namacalnym wkładem w budowę obelisku.
Dar Piusa IX (1852–1854): pierwszy kamień papieski
W 1854 r. papież Pius IX przesłał do Waszyngtonu marmurowy blok pochodzący z ruin rzymskiej Świątyni Zgody. Kamień miał wymiary ok. 3 stóp × 18 cali × 10 cali i był wykonany z kosztownego, wielobarwnego marmuru. Na płycie widniał napis „A Roma Americae” – „Z Rzymu dla Ameryki”.
Dar miał wyrażać życzliwość wobec Stanów Zjednoczonych, ale wywołał gwałtowną reakcję wśród sympatyków silnego wówczas w USA nacjonalistycznego, antykatolickiego ruchu Know-Nothing. Ich propaganda zarzucała Watykanowi, że kamień był sygnałem do „przejęcia Ameryki” przez ludzi papieża.
Kradzież i zniszczenie kamienia (noc 5–6 marca 1854)
W nocy z 5 na 6 marca 1854 r. dziewięciu członków Know-Nothing włamało się na teren budowy monumentu. Według relacji Narodowej Służby Parkowej (National Park Service), uczestnicy protestu obezwładnili strażnika, zabrali kamień na wózku, przewieźli go na brzeg rzeki Potomak, tam roztrzaskali go młotami, a resztki wrzucili do wody.
W kolejnych dniach ludzie szukali fragmentów tego kamienia na brzegach rzeki — oferowano nawet pieniężną nagrodę za każdy cal autentycznego marmuru. Nie udało się jednak odzyskać tego kamienia, ani nawet jego fragmentów. Przez lata krążyły plotki, że kamień ten spoczywa pod Long Bridge lub że został zakopany w Georgetown (dzisiejszej starówce Waszyngtonu), ale żadna z wersji nie została potwierdzona.
Skutki kradzieży
Incydent wywołał ogólnokrajowe oburzenie. Kamień papieski był jednym z najbardziej prestiżowych zagranicznych darów na rzecz budowy Pomnika Waszyngtona. Zniszczenie tego daru pogłębiło kryzys finansowy organizacji budującej pomnik, zatrzymało prace na lata i stało się wymownym symbolem antykatolickiej przemocy w XIX-wiecznej Ameryce.
Tajemnicze znaleziska
W prasie pojawiały się później sensacyjne doniesienia, że kamień został odnaleziony — raz w Potomaku, raz w Georgetown — ale za każdym razem albo nikomu nie udało się ujrzeć rzekomego znaleziska, albo okazywało się ono nieudaną próbą fałszerstwa.
Dar Jana Pawła II (1982): drugi kamień papieski
W 1982 r., ponad 120 lat po kradzieży pierwszego kamienia, papież Jan Paweł II przekazał Stanom Zjednoczonym nową płytę z napisem „A Roma Americae”. Polski papież powtórzył w ten sposób pierwotny dar i gest Piusa IX.
Lokalizacja
• Wysokość: 340 stóp (ok. 103,6 m)
• Miejsce: wewnętrzna klatka schodowa, wśród innych kamieni pamiątkowych
• Materiał: marmur z pozłacaną inskrypcją
• Napis: A ROMA AMERICAE
Kamień jest częścią oficjalnej kolekcji Washington Monument Commemorative Stones.
Znaczenie symboliczne
Dwa papieskie kamienie — jeden zniszczony, drugi odtworzony — tworzą wyjątkową narrację:
• 1854: akt nienawiści i antykatolickiej przemocy, który zatrzymał budowę narodowego monumentu.
• 1982: gest pojednania i przywrócenia pamięci, dokonany przez papieża, który był globalnym symbolem dialogu i wolności.
Jan Paweł II symbolicznie „zagoił” ranę sprzed wieku, a jego kamień stał się trwałym elementem amerykańskiej historii.
Dlaczego ta historia jest tak ważna?
• Pokazuje napięcia religijne w XIX-wiecznej Ameryce,
• Przypomina o wpływach ruchów natywistycznych na politykę i kulturę,
• Ukazuje, jak gesty symboliczne mogą być niszczone — i odtwarzane — przez kolejne pokolenia,
• Łączy historię USA z historią Watykanu w sposób unikatowy i materialny.
Zobacz Waszyngton ze mną!
POLSKOJĘZYCZNY PRZEWODNIK PO WASZYNGTONIE:
Marcin Żmudzki
Email: [email protected]
WhatsApp i komórka: +1 (202) 421-6172
Facebook: Przewodnik po Waszyngtonie
Instagram: www.instagram.com/przewodnikpoWaszyngtonie
