24/08/2020
SAVE DALAT!
Dang Thanh Hung
Kính gửi Phó chủ tịch UBND TP Đà Lạt,
Phó chủ tịch UBND TP Đà Lạt – Võ Ngọc Trình đã phát biểu trên báo Thanh Niên vào 20/08/2020: “Đà Lạt cần phải thay đổi để phát triển. Không nên sống mãi với ký ức và hoài niệm” và “Du khách mang tiền đến rồi mang về vì không có chỗ tiêu”. Vì vậy, ông cho rằng việc tái thiết lại khu trung tâm Hòa Bình và đồi Dinh là chính đáng.
Thử đặt một câu hỏi với ông và ekip của ông về bài toàn kinh tế và các hệ quả của sự tái thiết lên môi trường, thiên nhiên, hạ tầng và vận hành của đô thị, hệ thống di sản Đà Lạt nói chung, con người ở đây. Nếu có thì bài toán có tầm nhìn bao nhiêu năm, lợi ích và thiệt hại ước lượng như thế nào, phần nào hơn. Sự tính toán chi tiết này có được công khai.
Có rất nhiều người giàu trên thế giới này không biết mình giàu, cũng như, nhiều người giỏi không biết mình giỏi. Chúng ta rất dễ rơi vào tâm thế “đứng núi này trông núi nọ” và đánh mất bản thân vì không hiểu chính bản thân mình. Sự giàu có của một đô thị hay 1 vùng đất không đo bằng có bao nhiêu khách sạn, phố mua sắm, nhà cao tầng hay xe hơi. Nếu ông có suy nghĩ đó thì ông đã lạc hậu và xin ông qua Châu Âu để quan sát, nhất là Bắc Âu.
Copenhagen, Đan Mạch không có một nhà cao tầng nào, cả một thủ đô phát triển mà công trình chỉ được cao nhất có 7 tầng. Không ai phàn nàn về việc tại sao Copenhagen không có cao ốc văn phòng. Hay ở Hà Lan và Đan Mạch, người dân có cùng quan điểm rằng đi xe đạp thích hơn xe hơi vì tốt sức khỏe, bảo vệ môi trường, giảm áp lực lên hệ thống hạ tầng đô thị. Việc đi xe đạp cũng yêu cầu chính quyền thành phố thay đổi và bổ sung các tiêu chuẩn và yêu cầu trong thiết kế đô thị và công trình. Làn cho người đi xe đạp, cầu đi bộ và bãi xe được qui hoạch. Bên trong các công trình phải bố trí phòng tắm và thay đồ cho nhân viên. Mô hình kinh tế cũng phát triển ăn theo như chính sách mua bán và cho thuê xe, dịch vụ ngân hàng, môi trường xây dựng. Việc đi xe đạp không nói lên sự nghèo giàu mà phản ánh cấp độ cao sự văn minh trong tư duy, giáo dục, văn hóa của 1 dân tộc hay 1 đất nước. Đó là suy nghĩ tiến bộ và định nghĩa lại sự giàu có của 1 đô thị và đời sống đô thị.
Đà Lạt có một tài sản vô giá là di sản kiến trúc/đô thị và thiên nhiên. Không có nhiều nơi ở Việt Nam hay trên thế giới có được cả hai điều đó. Một điều đáng buồn chính là ban lãnh đạo thành phố đang quá xem thường hay không biết giá trị tài sản mà mình đang có. Chúng là kim cương chứ không phải cục đất. Vì vậy, thay vì nắm giữ tài sản lớn và phát huy chúng để tạo ra những giá trị cao hơn thì chúng ta đang tiêu quá hao: thiên nhiên bị hủy hoại, di sản thì bị đối xử không đúng và xóa bỏ.
Hãy nhìn vào khu biệt thự Trần Lệ Xuân, Dinh Bảo Đại, biệt điện của Hoàng hậu Nam Phương trong khuôn viên Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng đang được giữ gìn và khai thác như thế nào. Và bây giờ là Khu Hòa Bình và Dinh tỉnh trưởng. Tôi đã đi đến tất thảy những địa điểm này vào năm 2018. Cảm xúc của tôi là xót xa và ấm ức. Các công trình hay chức năng mới được cấy vào không quan tâm đến công trình được bảo tồn. Chúng cũng không có giá trị sáng tạo và mang hơi thở thời đại. Trong khuôn viên của biệt thự TLX, lối đi bộ hay cho xe bằng cỏ và đá trước đây được thay bằng bê tông, một số chỗ bị cơi nới không hài hòa cảnh quan và công trình di sản hiện hữu. Chưa kể, các công trình có giá trị di sản thì bị bỏ bê, xuống cấp như biệt thự Trần Lệ Xuân hay ở biệt điện Hoàng hậu Nam Phương, nhiều đồ nội thất và trang trí không phải nguyên bản và cũng không được làm đúng nguyên tác.
Cái ký ức và hoài niệm mà ông đề cập là không đúng. Ký ức là thứ được hình thành dựa trên sự tương tác, tiếp xúc, nhìn thấy, cảm nhận giữa con người với đối tượng nào đó trong hệ không gian và thời gian. Và rồi chúng mất đi chỉ còn lưu lại trong tâm khảm của con người hay trên tư liệu. Những rặng thông xanh, đồi cỏ, hồ nước, biệt thự và công sở được sử dụng vào thời Pháp thuộc, không khí mát mẻ, màn sương mờ ảo là đặc sản của Đà Lạt đang dần chỉ còn là ký ức. Quá trình đó sẽ nhanh hơn, chính là do những quyết định thiếu sáng suốt và tầm nhìn của ban lãnh đạo thành phố, ví dụ như định hướng qui hoạch cho khu Hòa Bình + đồi Dinh, nền nông nghiệp và công nghiệp du lịch sai lầm, không bền vững tại đây. Nếu xóa khu Hòa Bình hay đồi Dinh thì mới đúng là tạo ra ký ức.
Chúng ta không thể nào giáo dục hậu thế yêu di sản, yêu lấy thiên nhiên, văn hóa của đất nước này với một tài sản rỗng toét và chỉ qua nói miệng, trang sách với vài ba tấm hình. Và hậu thế biết rằng chính chúng ta, những con người đương thời là nguyên nhân của kết quả này. Sự gắn kết của con người với nơi họ sinh ra được xây dựng từ nhiều thứ, trong đó có di sản. Chắc chắn nó được hình thành khi di sản đó còn tồn tại. Chúng ta sẽ cảm thấy may mắn hay thiếu sót nếu chúng ta học về lịch sử triều Nguyễn, kiến trúc cung đình Việt Nam mà không có sự hiện hữu của Cố Cung Huế. Cái gì sẽ là minh chứng cho những bài học, tình yêu và kiến thức sẽ được đúc ra từ đâu. Tuy nhiều di sản hữu hình và vô hình của Đà Lạt đã bị mất nhưng may mắn nhiều thứ vẫn còn hiện hữu đủ để chúng ta củng cố lại nền móng của nó, giá trị sờ nắm được và giá trị tâm linh của con người với Đà Lạt ở hiện tại và những thế hệ tiếp nối.
Bạn đã từng biết và nghe đến họa sĩ Van Gogh qua sách báo và mạng. Nhưng đến bảo tàng Van Gogh ở Amsterdam bạn sẽ có cảm xúc khác hẳn. Nó háo hức, xúc động, khâm phục và tự hào khi được nhìn thấy các tác phẩm của ông; hiểu về thế giới hội họa, con người, cuộc đời, sức sáng tạo của ông. Van Gogh và tranh của ông không còn là di sản của Hà Lan mà là cả nhân loại. Để vào được đây chúng ta phải trả 1 vé không nhỏ. Và để có một nơi lưu giữ và giới thiệu tranh của ông với công chúng yêu hội họa, nghệ thuật, hay chỉ đơn thuần là tò mò về ông thì chính thế hệ kế cận của Van Gogh đã đầu tư ngay từ ban đầu và sau đó là chính quyền thành phố. Nói vậy để thấy rằng di sản phải được bảo vệ và song hành cùng sự phát triển. Nếu chúng ta không hiểu giá trị của di sản và khai thác chúng để tạo ra giá trị kinh tế, đó là lỗi của chúng ta. Khi chúng ta biết giá trị của Đà Lạt ở đâu thì chúng ta sẽ biết đầu tư như thế nào, bao nhiêu và làm sao để thu hút túi tiền của du khách. Nên tôi không đồng ý với ông Phó chủ tịch về việc nếu ai đem tiền lên Đà Lạt mà không biết tiêu vào đâu. Và hãy nhớ rằng, giá trị kinh tế sẽ có rất lớn từ đầu tư bài bản và nghiêm túc để giữ gìn và phát triển di sản cả kiến trúc, đô thị, môi trường, và thiên nhiên hiện có. Trong thời đại này, chúng là quan hệ cộng sinh. Và vượt lên cả giá trị kinh tế đó là giá trị giáo dục, phẩm chất, kiến thức, tư duy, ứng xử, tâm linh của con người.
Xin hãy khiến cho người dân Đà Lạt tự hào vì họ là người Đà Lạt, Đà Lạt họ có cái này, cái kia mà nơi khác không thể có được và xin đừng biến di sản đang hiện diện thành ký ức. Chắc chắn 1 điều rằng là du khách sẽ ko đến Đà Lạt vì nó có trung tâm thương mại A hay khách sạn B. Ông nên hiểu rõ điều này, vì vậy, chúng ta không thể lấy những cái này làm thước đo cho sự văn minh, độ giàu có và trình độ văn hóa lẫn kinh tế.
Bài phát biểu của Phó chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng – Võ Ngọc Trình theo link bên dưới
https://thanhnien.vn/van-hoa/lanh-dao-thanh-pho-da-lat-noi-gi-ve-phuong-an-kien-truc-doi-dinh-tinh-truong-1268009.html
P/s: Một số hình ảnh Đà Lạt sớm mai của tác giả Trần Quang Anh chụp
NGUỒN: https://www.facebook.com/dang.t.hung/posts/10220872648400362
