23/08/2025
Góc nhìn mới về Linh nhân Hoàng thái hậu Ỷ Lan
[CÔ TẤM VÀ ÔNG BỤT - GÓC NHÌN MỚI VỀ NGUYÊN PHI Ỷ LAN VÀ ĐẠO PHẬT THỜI LÝ]
Trong lịch sử Việt Nam, Nguyên phi Ỷ Lan là một nhân vật đặc biệt: từ cô gái hái dâu trở thành Hoàng thái hậu nhiếp chính, bà gắn bó với Phật giáo và để lại nhiều công trình chùa chiền có giá trị. Tuy nhiên, tôn giáo và tín ngưỡng gắn bó mật thiết với cuộc đời bà là gì, đó là một câu hỏi cần được khảo sát dựa trên cả sử liệu và huyền thoại dân gian.
Bài tham luận “Cô Tấm và ông Bụt”, do Nhóm Nghiên cứu Di sản Văn hóa Đền miếu Việt (Nguyễn Đức Tố Lưu, Nguyễn Đức Tố Huân, Thích Tâm Hiệp) thực hiện, tập trung phân tích mối liên hệ giữa nhân vật dân gian Cô Tấm và nhân vật lịch sử Nguyên phi Ỷ Lan, đồng thời lý giải hình tượng ông Bụt qua vai trò của sư Đại Điên. Từ đó, tham luận chỉ ra rằng bên cạnh Phật giáo, tín ngưỡng Tứ Pháp và yếu tố Ấn Độ giáo đã có ảnh hưởng rõ nét đến tôn giáo tín ngưỡng của thời Lý.
Thông qua việc khảo cứu truyện cổ tích, thần tích, cùng các công trình do Ỷ Lan cho dựng như chùa Hương Lãng, chùa Dạm, chùa Phật Tích, bài tham luận góp phần làm sáng tỏ mối quan hệ giữa tín ngưỡng dân gian và chính thống giáo lý trong triều Lý, đồng thời đưa ra nhận định về tính chất đa tầng, hỗn dung của đời sống tôn giáo Việt Nam thế kỷ XI.
✨Điểm đặc sắc của bài tham luận:
- Giải mã mối liên hệ giữa Cô Tấm trong cổ tích và Nguyên phi Ỷ Lan trong lịch sử, cho thấy cách dân gian thần thoại hóa nhân vật lịch sử.
- Luận giải hình tượng ông Bụt như một cách phản ánh vai trò của sư Đại Điên, người có ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc đời và địa vị của Ỷ Lan.
- Phân tích việc dựng xây những ngôi chùa lớn (Hương Lãng, Dạm, Phật Tích) để làm rõ dấu ấn Tứ Pháp và yếu tố Ấn Độ giáo trong đời sống tôn giáo triều Lý.
- Làm sáng tỏ câu hỏi lịch sử nổi tiếng của Ỷ Lan: “Phật nào, Tổ nào?”, qua đó cho thấy sự tương tác, tiếp biến giữa Phật giáo chính tông với tín ngưỡng dân gian.
- Đưa ra nhận định về tính chất đa tầng, hỗn dung và đồng nguyên của tôn giáo thời Lý – trong đó không chỉ có Phật, Nho, Đạo mà còn cả ảnh hưởng sâu đậm của Ấn Độ giáo.
Quý vị có thể đọc toàn văn tại link sau: https://drive.google.com/file/d/1-cZcgVGAE8Xbr8NdCal1etzYZD__5uaZ/view?usp=sharing
Vui lòng tôn trọng bản quyền tác giả, không sao chép dưới mọi
hình thức
Trân trọng.